Forma muzyczna

Z Wikipedii

FUGA: jest formą tematyczna ,ewolucyjna ,oparta na środkach polifonicznych. Obok części zawierającej temat ,tzw. przeprowadzenia, posiada także łącznik i epizody. Przeprowadzenia, łączniki i epizody oraz plan harmoniczny przyczyniają sie do jasnego rozczłonkowania formy.

Ilośc głosów w fudze waha sie od 2 do 6. Na imitacji ścisłej opierają się głównie te odcinki fugi, w których pojawia się temat, oraz te, gdzie jako jej fragment użyty jest kanon. Łączniki zaś i epizody czasami w ogóle nie korzystają z imitacji. Fuga może być utworem instrumentalnym lub wokalnym , samodzielnym lub połączonym z preludium , toccatą, fantazją, lub wchodzącym w skład większych utworów - suity , sonaty, symfonii, wariacji .

TEMAT: rozpoczyna fugę ; wprowadzony jest jednogłosowo przez dowolnie wybrany głos . Powinien byc łatwo uchwytny i wykazywac podatnośc na na przekształcenia polifoniczne. Dlatego zwykle posiada tzw. motyw czołowy, tj. charakterystyczny zwrot melodyczno-rytmiczny , dzięki któremu wyszukac (usłyszec) temat w spolotach wielu głosów. Ze względu na budowe tematu rozróżniamy trzy jego rodzaje: -trzyczęściowy- andamento , składa się z czoła, ewolucji i kody -dwuczęściowy- soggetto , słada sie z czoła i ewolucji lub z czoła i kody -jednoczęściowy- attacca, posiada tylko czoło

ODPOWIEDZ: to głos imitujący temat, przeniesienie tematu do innego głosu. Zależnie od struktury harmonicznej tematu od nastepstwa głosów stosowana jest w fudze imitacja w kwincie lub w kwarcie. Gdy temat rozpoczyna się do I stopnia tonacji głównej , odpowiedz pojawia się w górnym w kwincie, wystąpienie jej w głosie dolnym spowoduje powstanie stosunku kwartowego.. Odpowiednio gdy temat zaczyna sie od V stopnia tonacji głównej , odpowiedz w głosie górnym będzie w kwarcie , w dolnym zaś w kwincie. W odpowiedzi winno nastąpic przejście z tonacji głównej do tonacji V stopnia skali lub odwrotnie: z tonacji V stopnia do tonacji głównej. W fudze istnieją dwa rodzaje odpowiedzi: -odpowiedz realna- odpowiedź mechanicznie zachowująca ścisłośc następstw interwałowych bez względu na strukture harmonicną tematu. Kolejne dźwięki są powtarzane dokładnie w transpozycji o interwał kwinty lub kwartyczystej. -odpowiedź tonalna- przestrzega ściśle stosunków harmonicznych , jakie powinny zachodzic miedzy nią a tematem , co prowadzi do nieco innej struktury interwałowej w odpowiedzi (zwłaszcza w czole). Odpowiedz taka zaczyna się w kwincie lub w kwarcie ,a nastepnie imituje melodię tematu , przy czym z reguły pierwszy skok (lub krok) ulega zmianie melodycznej tak , by zachowała ona tonację V stopina skali. W fudze imitacja może wystapic w ruchu prostym , inwersji , raku, agumentacji, dyminucji.

KONTRAPUNKT: są to głosy prowadzone równocześnie a tematem. Stanowią ważny współczynnik w rozwoju formy decydujący o jednolitości motywicznej utworu i o jego wyrazie emocjonalnym.

Forma muzyczna to ogólna budowa utworu muzycznego, efekt współdziałania elementów muzycznych. Jest to środek realizacji wyrazu emocjonalnego dzieła muzycznego, za pomocą technik kompozytorskich. Każdy utwór, będąc dziełem niepowtarzalnym, pozostaje w różnym stosunku do formy, a w wielu utworach schematy formalne krzyżują się ze sobą (np. forma pieśni z rondem). Każdy twór kojarzony z daną formą jest nierozerwalnie związany z konkretnym środkiem wykonawczym (obsadą).

Forma organizuje mniejsze i większe części utworu i ustala zasady ich relacji i powtórzeń. Forma muzyczna niekiedy określa także charakter i nastrój muzyki. Wielkie formy muzyczne takie jak: sonata, symfonia czy koncert oraz opera zostały zainicjowane w baroku oraz rozwinięte i ostatecznie skodyfikowane w okresie klasycyzmu. W okresie romantyzmu, choć kompozytorzy dość ściśle trzymali się zasad tworzenia form muzycznych, można już zauważyć pewną dowolność w ich interpretacji. Okres romantyzmu jest czasem eksplozji tzw. małych form muzycznych, najczęściej fortepianowych, o bardzo indywidualnym charakterze (np. pieśń).

Klasyczne formy muzyczne zostały zburzone w muzyce współczesnej. Współcześnie często przez przekorę kompozytorów lub z powodu braku innych terminów klasyfikuje się utwory używając nazw klasycznych form, choć często nie mają one z nimi wiele wspólnego. Jest wiele podziałów form: można je dzielić ze względu na: ilość części, środki wykonawcze, fakturę, i inne.