Sagowcowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sagowcowe
Sagowiec odwinięty
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Gromada nagonasienne
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa sagowcowe
Nazwa systematyczna
Cycadopsida Brongn.
Enum. Pl. Mus. Paris: xxxii, 136. 12 Aug 1843
Mapa zasięgu
Cycads world distribution.png
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Makrostrobil (strobil żeński)

Sagowcowe (Cycadopsida Brongn.) – monotypowa klasa roślin należąca do gromady nagonasiennych obejmująca jeden rząd sagowce (Cycadales) z dwiema rodzinami, 11 rodzajami i około 320–340 gatunkami[2]. Naturalny zasięg i rozpowszechnienie tych roślin jest współcześnie ograniczony, jednak przodkowie sagowców podobni do żyjących obecnie odgrywali ogromną rolę w krajobrazie i stanowili podstawowe źródło pokarmu dla wielu dinozaurów. Współcześnie także niektóre gatunki stanowią źródło skrobi (tzw. sago) i one też zostały rozpowszechnione jako rośliny pokarmowe[2]. Wielu przedstawicieli uprawianych jest także jako rośliny ozdobne. W klimacie Europy środkowej spotykane są jedynie w szklarniach i palmiarniach ogrodów botanicznych, niektóre (np. przedstawiciele rodzajów Cycas, Zamia) uprawiane są także jako rośliny pokojowe. Większość sagowców jest roślinami trującymi, dotyczy to również tych gatunków, których skrobię pozyskuje się w celach jadalnych - wymaga ona specjalnej obróbki w celu pozbycia się toksyn[3][4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Sporofit podobny do pnia palm i jak u palm zakończony pióropuszem dużych, pierzastych liści. Rośliny wytwarzają duże, nagie nasiona (do 1 m długości) w narządach wyglądających jak zrośnięte liście. Plemniki uwicione, ale obecność wody nie jest niezbędna do zapłodnienia. Wyróżniają się obecnością kurczliwych (zwłaszcza u osobników młodych) korzeni, co pozwala na wciągnięcie i ochronę stożka wzrostu w sytuacji stresowej (np. w razie suszy lub pożaru). W korzeniach żyją symbiotyczne bakterie i glony dostarczające sagowcom związków azotu.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Pierwsi przedstawiciele sagowcowych wyewoluowali prawdopodobnie z paproci nasiennych 290-265 milionów lat temu. Linie rozwojowe sagowcowatych i zamiowatych rozejść się miały ok. 250 milionów lat temu, choć opublikowano też analizy, z których wynika, że rodziny rozdzieliły się przed ok. 92 milionami lat[1]. Intensywny rozwój sagowców nastąpił w triasie, a zwłaszcza w jurze, gdy były jednymi z najpospolitszych roślin. We wczesnej kredzie grupa ta ustępuje i począwszy od późnej kredy do dziś jest grupą reliktową.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Takson monofiletyczny stanowiący klad bazalny w odniesieniu do współczesnych nagonasiennych, czasem podnoszony jest do rangi gromady lub podgromady Cycadophyta[2]. Wciąż jednak relacje filogenetyczne między głównymi, współczesnymi liniami rozwojowymi roślin nasiennych są przedmiotem żywej dyskusji naukowców[1].

Pozycja systematyczna według Simpsona[2]
rośliny nasienne
nagonasienne

sagowcowe




miłorzębowe



iglaste (w tym gniotowe)




okrytonasienne

...



Podział systematyczny i relacje filogenetyczne w obrębie sagowcowych[2][1][5]
  • rząd: sagowce Cycadales Dumortier
    • rodzina: sagowcowate (sagowate, cykasowate, cycasowate) Cycadaceae Persoon
    • rodzina: zamiowate Zamiaceae Horaninow
sagowcowe
zamiowate






Lepidozamia



Encephalartosmożdżeniec, zgłowień[6]




Macrozamia




Bowenia




Dioongłąbiec[6]






Zamiamaczugowiec[6]



Microcycas




Ceratozamiaróżyca[6]





Stangeria



sagowcowate

Cycas – sagowiec, sago, cykas [6]




Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Peter Stevens: Seed plant evolution (ang.). W: Angiosperm Phylogeny Website [on-line]. 2001-. [dostęp 2010-11-18].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Michael G. Simpson: Plant Systematics. Amsterdam, Boston, London: Elsevier, 2010, s. 140-144. ISBN 978-0-12-374380-0.
  3. R. Antoszewski: Jak żywić się trucizną.. [dostęp 2012-03-05].
  4. G. L. Laqueur, M. Spatz: Toxicology of Cycasin. W: Cancer Res November 1968 28:2262-2267 [on-line]. Symposium on Carcinogenesis of Plant Origin. [dostęp 2012-03-05].
  5. K. D. Hill, M. W. Chase, D. W. Stevenson, H. G. Hills, B. Schutzman. The Families and Genera of Cycads: A Molecular Phylogenetic Analysis of Cycadophyta Based on Nuclear and Plastid DNA Sequences. „International Journal of Plant Sciences”. 164, s. 933–948, 2003. doi:10.1086/378538. 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 202,236,250,262,503.