Sasanka alpejska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sasanka alpejska
Pulsatilla alpina a3.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd jaskrowce
Rodzina jaskrowate
Rodzaj sasanka
Gatunek sasanka alpejska
Nazwa systematyczna
Anemone alpina L.
Sp. Pl. 539 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Pulsatilla alpina.2.jpg

Sasanka alpejska, s. biała (Anemone alpina L.) – gatunek rośliny z rodziny jaskrowatych. Typowy gatunek górski. Rośnie w górach Południowej i Środkowej Europy oraz na Kaukazie. W Polsce występuje w Sudetach (Góry Izerskie i Karkonosze), na Babiej Górze i w Tatrach[2].

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

  • Według nowszych ujęć taksonomicznych gatunek ten włączony został do rodzaju Anemone i ma nazwę Anemone alpina L.[3][4].
  • Synonimy[4]:
    • Anemone alpicola Rouy & Foucaud
    • Anemone baldensis Lam. Synonym
    • Anemone burseriana Scop.
    • Anemone flemmensis Scop.
    • Anemone grandiflora Hoppe ex Rchb.
    • Anemone micrantha Steud. [Invalid]
    • Anemone millefoliata Bertol.
    • Anemone myrrhidifolia Vill.
    • Anemone sulphurea L.
    • Pulsatilla alpina (L.) Delarbre
  • Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski podaje nazwę sasanka alpejska (Pulsatilla alba Rchb.), równocześnię nazwę (Pulsatilla alpina (L.) Delarbre) uznając za jej synonim[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Jest charakterystycznie, jedwabiście owłosiona i osiąga wysokość do 30 cm. Powyżej połowy jej wysokości wyrastają z niej 3 listki.
Liście
Liście odziomkowe wyrastają w rozetce, blisko ziemi. Są intensywnie zielone, z długimi ogonkami liściowymi, podwójnie trójdzielne i głęboko wcinane. Ogonki liściowe są silnie owłosione. Oprócz liści odziomkowych występują jeszcze na łodydze 3 liście łodygowe w jednym okółku. Są one podobne kształtem do liści odziomkowych, lecz nie posiadają ogonków i są mniejsze. Jesienią wszystkie liście zmieniają barwę, podobnie, jak liście drzew. Można wówczas zobaczyć cała gamę kolorów; od czerwonego do fioletowego.
Kwiaty
Z każdej łodygi, na jej wierzchołku, wyrasta tylko jeden, ładny kwiat, osiągający wielkość 2,5 – 4, 5 cm. Nie jest on zróżnicowany na kielich i koronę. Ma śnieżnobiałą barwę i podzielony jest na 6 działek okwiatu (czasami, rzadko zdarza się 8). Dolna część kwiatu jest niebieskoszara i owłosiona. Wewnątrz kwiatu liczne, żółtej barwy pręciki i słupki, ułożone spiralnie.
Owoc
Zbiór niełupek posiadających długie, owłosione wyrostki. Po przekwitnięciu owocostan sasanki tworzy bardzo charakterystyczną, puszystą kulkę.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od maja do czerwca, wytwarzając dużo pyłku i nektaru. Kwiaty zapylane są przez błonkówki[6], owoce rozsiewane są przez wiatr.
Siedlisko
Rośnie w szczelinach skalnych, jeśli tylko jest tam trochę próchnicy, w borówczyskach, w murawie na zboczach gór. Preferuje podłoże granitowe. Gatunek światłolubny. W Tatrach rośnie od wysokości 830 m n.p.m., aż po 2300 m n.p.m., na Babiej Górze od 1415 po 1725[2]. Głównie występuje w piętrze halnym.
Fitosocjologia
Gatunek charakterystyczny dla zespołu Oreochloo distichae-Juncetum trifidi[7].
Cechy fitochemiczne
Roślina trująca. Jak inne gatunki sasanek jest lekko trująca. Powoduje mdłości i odurzenie, pobudzenie i paraliż ośrodkowego układu nerwowego[8].

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Polsce gatunek objęty ochroną gatunkową. Nie jest zagrożony. Niemal wszystkie jego stanowiska znajdują się w 3 górskich parkach narodowych: babiogórskim. karkonoskim i tatrzańskim.

Zastosowanie i uprawa[edytuj | edytuj kod]

Jest uprawiana jako roślina ozdobna. Szczególnie nadaje się do ogrodów skalnych, ale może być uprawiana również na rabatach i na obwódkach rabat. Jej walorami są ładne kwiaty, wczesny i dość długi okres kwitnienia, ozdobne są także owocostany po przekwitnięciu rośliny. Ma inne, niż pozostałe sasanki wymagania, w odróżnieniu od nich bowiem potrzebuje bowiem kwaśnego podłoża z torfu kwaśnego, gliny i piasku[9]. Stanowisko może być słoneczne lub półcieniste[10]. Rozmnaża się ją przez wysiew nasion do doniczek z kwaśnym podłożem i wystawionych na działanie śniegu i mrozu[9].

Information icon.svg Zobacz też: Rośliny tatrzańskie.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
  2. 2,0 2,1 Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-03-15].
  4. 4,0 4,1 The Plant List. Anemone alpina. [dostęp 2001-03-15].
  5. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  6. Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  7. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  8. Burkhard Bohne, Peter Dietze: Rośliny trujące: 170 gatunków roślin ozdobnych i dziko rosnących. Warszawa: Bellona, Spółka Akcyjna, 2008. ISBN 978-83-11-11088-5.
  9. 9,0 9,1 Eugeniusz Radziul: Skalniaki. Warszawa: PWRiL, 2007. ISBN 978-83-09-01013-5.
  10. zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Kwiaty Tatr. Przewodnik kieszonkowy. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 2003. ISBN 83-7073-385-9.
  2. Zofia Radwańska-Paryska: Rośliny tatrzańskie (Atlasy botaniczne). Irena Zaborowska (ilustr.). Warszawa: WSiP, 1988. ISBN 83-09-00256-4.
  3. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.