Babia Góra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy masywu górskiego. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Babia Góra.
Babia Góra
Widok na Diablak od zachodu.
Widok na Diablak od zachodu.
Państwo  Polska
 Słowacja
Pasmo Beskid Żywiecki, Oravské Beskydy, Karpaty
Wysokość 1725 m n.p.m.
Wybitność 1075 m
Położenie na mapie Beskidu Żywieckiego, Małego i Makowskiego
Mapa lokalizacyjna Beskidu Żywieckiego, Małego i Makowskiego
Babia Góra
Babia Góra
Ziemia 49°34′24″N 19°31′46″E/49,573333 19,529444Na mapach: 49°34′24″N 19°31′46″E/49,573333 19,529444
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Masyw Babiej Góry – widok z Cyla (z podpisami)
Widok na Babią Górę z Podwilka
Widok z Hali Miziowej: Babia Góra i Cyl (na lewo)
Szlak żółty – Perć Akademików
Babia Góra – widok z odległego Ćwilina

Babia Góra (słow. Babia hora, węg. Babia-Gura, niem. Teufelspitze czyli Diabelski Szczyt) – masyw górski w Paśmie Babiogórskim należącym do Beskidu Żywieckiego w Beskidach Zachodnich (według słowackiej terminologii są to Oravské Beskydy)[1][2]. Najwyższym szczytem jest Diablak (1725 m), często nazywany również Babią Górą, jak cały masyw. Jest to najwyższy szczyt całych Beskidów Zachodnich, poza Tatrami najwyższy szczyt w Polsce i drugi co do wybitności (po Śnieżce). Zaliczany jest do Korony Gór Polski[3].

Pochodzenie nazwy i legendy[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie nazwy Babia Góra tłumaczą liczne legendy ludowe. Jedna z nich mówi, że jest to kupa kamieni wysypanych przed chałupą przez babę – olbrzymkę, według innej to kochanka zbójnika, która skamieniała z żalu widząc, jak niosą jej zabitego ukochanego. Według innych legend nazwa góry pochodzi od tego, że w jaskiniach pod tą górą zbójnicy ukrywali swoje branki. Nazwa może też mieć powiązanie z niektórymi znaczeniami słowa baba (rodzaj ciasta lub kamienny posąg kultowy)[3].

Wysokość i wybitność masywu Babiej Góry była przyczyną, że w XIX w. nadano jej nazwę Królowej Beskidów, z powodu bardzo zmiennej pogody nazywana tez była Matką Niepogód lub Kapryśnicą, a ostatnio mieszkańcy Orawy nazywają ją także Orawską Świętą Górą[3].

Topografia[edytuj | edytuj kod]

Masyw Babiej Góry rozciąga się od Przełęczy Jałowieckiej Północnej po przełęcz Krowiarki. Wyróżniają się w nim dwa wybitne wierzchołki; Diablak i Mała Babia Góra (1517 m), ale w głównej grani topografowie wyróżniają jeszcze wiele pomniejszych wierzchołków, grzbietów i przełęczy. W kierunku od zachodu na wschód są to[3]:

Granią tą biegnie Wielki Europejski Dział Wodny, a jej częścią zachodnią po Diablaka granica polsko-słowacka. Północne stoki masywu Babiej Góry ograniczone są przez dwa potoki; Jałowiecki Potok spływający spod Jałowieckich Przełęczy (Północnej i Południowej) oraz potok Jaworzynka spływający spod przełęczy Krowiarki. Łączą się one w miejscowości Zawoja w tzw. Widłach i tworzą rzekę Skawica. Całe północne stoki masywu znajdują się w obrębie polskiej miejscowości Zawoja[4]. Bardziej skomplikowana jest sytuacja od strony południowej i wschodniej. Tutaj masyw Babiej Góry ciągnie się od Półgórzanki na zachodzie po potoki Syhlec i Zubrzyca na wschodzie, a od dolnej części masywu aż po Czarną Orawę i Jezioro Orawskie ciągną się 3 niskie i długie grzbiety należące do Działów Orawskich: Dział Rabczycki, Dział Lipnicki i Dział Zubrzycki[3]. Od tej strony stoki Babiej Góry należą do dwóch słowackich miejscowości - Orawska Półgóra i Rabczyce oraz czterech polskich: Lipnica Wielka, Kiczory, Lipnica Mała i Zubrzyca Górna[4].

Geologia i rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Beskidy, w tym również i Babia Góra, uległy wypiętrzeniu w trzeciorzędzie, na obszarze pierwotnie zajmowanym przez Prakarpaty. Babia Góra zbudowana jest z fliszu piaskowcowo-łupkowego o dużej miąższości, o wyraźnym podziale na warstwy podmagurskie (piaskowce, łupki i margle powierzchniowe w dolnych partiach masywu) i magurskie (piaskowce o miąższości do 750 m). W skałach masywu odkryto liczne skamieniałości – głównie fauny numulitowej[5].

Epoka lodowa zapanowała w Karpatach przed 600 tys.lat. Powstały wówczas lodowce, których ślady (kary i jeziora polodowcowe) zachowały się jedynie w Tatrach i Karkonoszach. Jeśli występowały w masywie babiogórskim, to ich działalność została zatarta przez erozję[5].

W masywie Babiej Góry występują liczne jeziora osuwiskowe, takie jak: Mokry Stawek (największy), Zimny Stawek, Mały i Duży Orawski Stawek, Czarne Oko, Marków Stawek, Mały Stawek, Mułowy Stawek oraz okresowy Suchy Staw[6].

Północne, skaliste stoki charakteryzują się wyjątkowo dużym nachyleniem (do 70°), południowe są znacznie bardziej łagodne. Partie wierzchołkowe pokrywa największe w całych polskich Beskidach Zachodnich rumowisko skalne zwane Rumowiskiem Babiej Góry[7].

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Z rzadkich w Polsce gatunków roślin występuje tutaj m.in. tojad morawski, wyblin jednolistny, rogownica alpejska, okrzyn jeleni, zimoziół północny, turzyca pchla, tocja alpejska[8].

W 1954 w masywie Babiej Góry (wraz ze szczytem Diablak) utworzono Babiogórski Park Narodowy. W uznaniu niezwykłych walorów przyrodniczych Babiogórski Park Narodowy został wpisany w 1977 przez UNESCO na listę światowych rezerwatów biosfery[9].

Information icon.svg Osobny artykuł: Babiogórski Park Narodowy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dawniej na licznych polanach wytworzonych w lasach Babiej Góry wypasano owce, zaś w najwyższych, naturalnie bezleśnych partiach (w piętrze halnym) woły, Dla powiększenia pastwisk wycięto znaczne ilości kosodrzewiny. Po utworzeniu parku narodowego wypas zniesiono, wiele polan już zarosło lasem, inne zarastają, kosodrzewina odnowiła się i zajmuje znaczne obszary. Obecnie wypasa się owce jeszcze tylko na polanie Liniarka i Hala Śmietanowa Lipnicka, nad Czarną Orawą w Lipnicy Wielkiej oraz w słowackim Bobrowie[3].

Turyści już w XVIII wieku zaczęli wychodzić na jej szczyt. W 1995 roku gminy po polskiej i słowackiej stronie Babiej Góry utworzyły Stowarzyszenie Gmin Babiogórskich, którego celem jest zachowanie ludowej kultury, folkloru i tradycji tego obszaru i mieszkających tu Babiogórców (Górali Babiogórskich), a także rozwój turystyki pod Babią Górą.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne[10]
szlak turystyczny czerwony Główny Szlak Beskidzki Markowe Szczawinyprzełęcz Brona – Babia Góra – SokolicaPrzełęcz Lipnicka
  • z Markowych Szczawin 1.30 h (↓ 1.10 h), z przełęczy Brona 1 h (↓ 0.45 h)
  • z Przełęczy Lipnickiej 2.30 h (↓ 1.30 h), z Sokolicy 1.30 h (↓ 1 h)
szlak turystyczny zielony Przełęcz JałowieckaMała Babia Góra – przełęcz Brona – Babia Góra – leśniczówka Stańcowa – Kiczory
  • z Przełęczy Jałowieckiej Północnej 2.25 h (↓ 2 h), z Małej Babiej Góry 1.15 h (↓ 1.10 h)
  • z Kiczor 3.40 h (↓ 3.10 h), ze Stańcowej 2.30 h (↓ 2 h)
szlak turystyczny żółty Markowe Szczawiny – Perć Akademików – Babia Góra – Chata Slaná Voda (Słowacja)
  • z Markowych Szczawin 1.15 h (↓ 0.45 h)
  • z Chaty Slaná Voda 3.25 h (↓ 3.10 h)
szlak turystyczny czerwony Orawska Półgóra – Chata Slaná Voda – Mała Babia Góra (czasy przejścia na Małą Babią Górę)
  • z Orawskiej Półgóry 3.30 h (↓ 3.15 h), z Chaty Slaná Voda 3 h (↓ 2.45 h)

Szlaki piesze prowadzą na szczyt również od strony Słowacji – to właśnie z Orawskiej Półgóry poprowadzono w 1894 r. pierwszy znakowany szlak turystyczny na szczyt Babiej Góry – wytyczył go Beskidenverein (wówczas był to szlak w granicach Węgier). Rok później BV poprowadził szlaki od strony polskiej (wówczas galicyjskiej) – są to jedne z pierwszych szlaków w polskich Beskidach Zachodnich[6].

W 1906 doszło do pierwszego wejścia narciarskiego na szczyt – dokonało tego sześciu członków Beskidenverein z Zabrza. Dwa lata później wyczyn ten powtórzyli Polacy – oba wejścia były od strony polskiej (wówczas galicyjskiej)[6].

Najwyższy wierzchołek, Diablak, odznacza się wybitnymi walorami widokowymi. Roztacza się z niego panorama na wszystkie strony, obejmująca Beskid Żywiecki, Śląski, Mały, Makowski, Wyspowy, Gorce, Kotlinę Orawsko-Nowotarską, Tatry oraz góry Słowacji[3].

Obiekty noclegowe

Pierwsze obiekty noclegowe powstały na Babiej Górze już w 1806 – był to schron dla arcyksięcia Józefa Habsburga, palatyna Węgier. Funkcjonował krótko, zniszczyła go wichura. Stał prawdopodobnie w miejscu, w którym dzisiaj wznosi się pomnik z 1876 r[6].

W połowie stulecia stanął schron turystyczny z prawdziwego zdarzenia, tzw. Losertówka. Powstał w 1852 z inicjatywy hr. Filipa Saint Genois – właściciela dóbr makowskich, Zawoi i Babiej Góry. Nazwę zawdzięcza Józefowi Loserthowi, naczelnikowi ówczesnego obwodu wadowickiego. Schron miał postać kwadratu o boku 4 metrów, zbudowano go z miejscowego kamienia. Posiadał trzy otwory okienne, otwór wejściowy, a przykryty był spadzistym dachem krytym gontem. Brak okien oraz stolarki sprawił, że schron już po kilku latach padł ofiarą burz oraz porywistych wiatrów[11].

Pierwsze schroniska pojawiły się na początku XX wieku[3]:

Wypadki

Wyższe partie masywu znane są z bardzo zmiennej i kapryśnej pogody, która była wśród turystów i narciarzy przyczyną wielu zabłądzeń i wypadków, w tym śmiertelnych. Latem szczególnie niebezpieczne są gwałtowne burze na jej szczycie, zimą śnieżne huragany, w niektórych partiach szlaków turystycznych istnieje zagrożenie lawinowe, a na odkrytych szczytach i przełęczach często wieją silne wiatry. Nad bezpieczeństwem turystów i narciarzy czuwa placówka GOPR w Schronisku PTTK na Markowych Szczawinach[3].

Zobacz też

Przypisy

  1. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  2. Turystyczna i satelitarna mapa Słowacji. [dostęp 2012-01-10].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Stanisław Figiel, Piotr Krzywda: Beskid Żywiecki. Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2006. ISBN 83-89188-59-7.
  4. 4,0 4,1 Geoportal. Mapa topograficzna i satelitarna. [dostęp 2012-09-10].
  5. 5,0 5,1 Władysław Szafer (red.): Babiogórski Park Narodowy. Kraków: Polska Akademia Nauk – Zakład Ochrony Przyrody, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Władysław Midowicz (red.): Mała Encyklopedia Babiogórska. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 1992, s. 52–53. ISBN 83-85557-04-0.
  7. Mieczysław Klimaszewski. Osobliwości skalne w Beskidach Zachodnich. „Wierchy”, 1947. 
  8. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  9. Kazimierz Zabierowski (red.): Park narodowy na Babiej Górze. Przyroda i człowiek. Warszawa – Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983. ISBN 83-01-04137-4.
  10. Beskid Śląski i Żywiecki. Mapa 1:50 000. Kraków: Wyd. „Compass”, 2011. ISBN 978-83-7605-084-3.
  11. Beskidzkie schrony i schroniska

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]