Sosna tropikalna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sosna tropikalna
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Rząd sosnowce
Rodzina sosnowate
Rodzaj sosna
Gatunek sosna tropikalna
Nazwa systematyczna
Pinus tropicalis Morelet
Rev. Hort. Cote d’Or. 1: 106. 1851.[2]
Kategoria zagrożenia

Sosna tropikalna (Pinus tropicalis Morelet) – gatunek drzewa iglastego z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Występuje na zachodzie Kuby w prowincji Pinar del Río i na wyspie Isla de la Juventud, endemit.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewiasty, korona nieregularna, szeroko zaokrąglona[4], zajmuje 25–33% wysokości drzewa. Gałęzie rozpostarte do podnoszących się.
Pień
Dorasta do 30 m wysokości i 1,8 m średnicy[5]. Kora młodych drzew i gałęzi łuskowata, łuszcząca się, czerwono-brązowa, z wiekiem staje się gruba, chropowata, nieregularnie, podłużnie i głęboko spękana.
Liście
Igły wyrastają po 2 (rzadko 3) na krótkopędach, proste i sztywne, jasnozielone lub żółtozielone, o długości (15)20–30 cm i szerokości 1,5 mm. Brzegiem drobnoząbkowane, zaostrzone na końcu.
Szyszki
Szyszki męskie wyrastają w grupach u podstawy pędów, podłużne do cylindrycznych, o długości 20–30 mm i średnicy 5 mm. Początkowo różowe, następnie żółcieją i brązowieją. Szyszki żeńskie wyrastają pojedynczo, w parach lub okółkach (do 6 sztuk), przy końcach pędów. Osadzone na krótkich, grubych szypułkach. Niedojrzałe wąskojajowate, fioletowo-czerwone, o rozmiarach 10 na 5–7 mm. Dojrzałe jajowate, ze spłaszczoną podstawą. Po otwarciu o rozmiarach 5–8 na 4–5,5 cm. Pojedyncza szyszka liczy ok. 100–120 łusek nasiennych. Łuski ciemnobrązowe, proste lub silnie wygięte na zewnątrz, z płaską lub lekko wzniesioną apofyzą. Piramidka grzbietowa, spłaszczona lub lekko wypukła, romboidalna, o szerokości ok. 3 mm, tępa, szarobrązowa do szarej. Nasiona jajowate, lekko spłaszczone, o rozmiarach 5 na 4 mm, opatrzone kleszczowatym skrzydełkiem o długości 12–15 mm i szerokości 5–6 mm.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Na wszystkich stronach liścia widać po 6–8 rzędów aparatów szparkowych. Dwie wiązki przewodzące w liściu. Kanałów żywicznych w igle od 2 do 9, są duże, stykają się zarówno z endodermą jak i hipodermą[4]. Igły pozostają na drzewie przez 2 lata[5].

Szyszki nasienne dojrzewają w drugim sezonie. Po otwarciu i uwolnieniu nasion pozostają na drzewie przez kilka lat, a następnie odpadają razem z szypułką.

Sosna tropikalna występuje na przybrzeżnych równinach (sawannach) i wzgórzach do wysokości 150 (300) m n.p.m. Rośnie na piaszczystych lub żwirowych madach, dobrze zdrenowanych, ubogich w składniki odżywcze. Klimat w zasięgu występowania jest podzwrotnikowy, z wydłużoną porą suchą i rocznymi opadami ok. 1200 mm.

Na stanowiskach na wyspie Isla de la Juventud towarzyszy jej odmiana typowa sosny karaibskiej P. caribaea var. caribaea[6]. Sosna tropikalna wydaje się być lepiej przystosowana do odnowy po częstych pożarach lasu niż sosna karaibska. W warunkach tłumiących wzrost siewki wykształcają formę trawiastą, co pozwala przetrwać mniej intensywne pożary[5].

Systematyka i zmienność[edytuj | edytuj kod]

Pozycja gatunku w obrębie rodzaju Pinus[7]:

  • podrodzaj Pinus
    • sekcja Pinus
      • podsekcja Pinus
        • gatunek P. tropicalis

Gatunek został opisany przez francuskiego przyrodnika Pierre'a Moreleta w 1851 r. na podstawie okazów znalezionych na zachodzie Kuby (w tym na wyspie Isla de la Juventud). Kiedy oryginalny materiał zaginął za neotyp uznano kolekcję Brittona z 1916 r. zebraną na wyspie Isla de la Juventud[5]. Gatunek został powtórnie opisany ok. 1865 r. przez Charlesa Wrighta jako P. terthrocarpa, a informacje o nim opublikował August Grisebach w 1866 r. nadając mu rangę odmiany: P. cubensis var. terthrocarpa. W 1904 r. Shaw podniósł tę odmianę do rangi gatunku jako P. terthrocarpa, jednak już w 1914 r. uznał za synonim P. tropicalis Morelet[6].

P. tropicalis uznawano za blisko spokrewnioną z sosną czerwoną (P. resinosa), jednak gatunki te nie krzyżują się ze sobą[8]. Fakt ten wraz z wynikami badań molekularnych umiejscowił P. tropicalis blisko trzech subtropikalnych sosen: P. massoniana, P. merkusii i P. latteri[9].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa organizacja IUCN umieściła ten gatunek w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych, przyznając mu kategorię zagrożenia LC (Least Concern)[3].

Zagrożenie to jednak może być niedoszacowane, ze względu na zakładanie na przełomie XX i XXI w. licznych plantacji sosny karaibskiej (P. caribaea var. caribaea) na sawannach zachodniej Kuby - dotychczasowym naturalnym siedlisku P. tropicalis. W celu ochrony sawann jako siedlisk lasów sosnowych założony został w 2001 r. rezerwat Reserva Florística Manejada San Ubaldo-Sabanalamar[9].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Źródło drewna. Gatunek uprawiany w Chinach (Guangdong)[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. P. F. Stevens: PINACEAE. W: Angiosperm Phylogeny Website [on-line]. 2001–.
  2. A. Morelet. Descriptions de deux novelle espèces de pins (Pinus tropicalis et P. caribaea). „Rev. Hort. Côte d'Or 1: 105-107”, 1851. 
  3. 3,0 3,1 Conifer Specialist Group (1998): Pinus tropicalis (ang.). W: IUCN 2011. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2011.1 [on-line]. [dostęp 2011-10-27].
  4. 4,0 4,1 4,2 Pinus tropicalis. „Flora of China”. Vol. 4, 1999. Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Hong Deyuan (red.). Beijing: Science Press; St. Louis: Missouri Botanical Garden (ang.). [dostęp 2011-11-11]. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Aljos Farjon, Brian T. Styles. Pinus (Pinaceae). „Flora Neotropica Monograph 75”, 1997. New York: New York Botanical Gardens. 
  6. 6,0 6,1 George Russel Shaw: The Genus Pinus. Cambridge: 1914, s. 53, seria: Publications of the Arnold Arboretum No. 5. [dostęp 2011-11-11].
  7. Christopher J. Earle: Pinus (ang.). W: Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2011-10-27].
  8. Richard B. Hall, David F. Karnosky, Donald P. Fowler. Report on the Cross Pinus resionsa X P. tropicalis. „12th Lake States Forest Tree Improvement Conference Proceedings”, 1975. [dostęp 2011-11-11]. 
  9. 9,0 9,1 Christopher J. Earle: Pinus tropicalis (ang.). W: Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2011-10-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Aljos Farjon, Brian T. Styles. Pinus (Pinaceae). „Flora Neotropica Monograph 75”, 1997. New York: New York Botanical Gardens. 
  2. Christopher J. Earle: Pinus tropicalis (ang.). W: Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2011-10-27].
  3. Pinus tropicalis. „Flora of China”. Vol. 4, 1999. Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Hong Deyuan (red.). Beijing: Science Press; St. Louis: Missouri Botanical Garden (ang.). [dostęp 2011-11-11].