Tawułka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tawułka
Astilbe thunbergii
Astilbe thunbergii
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd skalnicowce
Rodzina skalnicowate
Rodzaj tawułka
Nazwa systematyczna
Astilbe F. Hamilton ex D. Don
Prodr. Fl. Nepal. 210. 1 Feb 1825[2]
Typ nomenklatoryczny
A. rivularis F. Hamilton ex D. Don [2]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Tawułka (Astilbe) – rodzaj roślin należący do rodziny skalnicowatych. Obejmuje 21[3] gatunków występujących we wschodniej Azji (od Himalajów po Japonię) oraz jeden gatunek (A. biternata) rosnący we wschodniej Ameryce Północnej w Appalachach[4][5]. Wiele gatunków i mieszańców między nimi w licznych odmianach uprawianych jest jako rośliny ozdobne[4].

Kwiatostany tawułki mieszańcowej odmiany 'Amethyst'

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Byliny tworzące rozległe kępy, u niektórych gatunków rozrastające się za pomocą rozłogów. Osiągają do 1,5 m wysokości[4].
Liście
Zamierające przed zimą, odziomkowe i łodygowe, dwu-trzykrotnie złożone, z listkami jajowatymi lub trójklapowymi, osadzonymi na krótkich ogonkach[5][4].
Kwiaty
Drobne, zwykle jednopłciowe, rzadziej obupłciowe, zebrane w wielokwiatowe (liczące do 2 tys. kwiatów), często gęste i złożone grona, czasem mających formę kłosów. Hypancjum białawozielone, przyległe do zalążni tylko u jej nasady na 1/4 jej długości, dlatego jest ona górna. Działek kielicha jest 5 lub 4. Mają one kolor biały, różowy lub czerwony. Płatków korony czasem brak lub jest ich 5, wówczas są zredukowane, drobne lub dłuższe ale wąskie. Pręcików jest 10 lub 5, 8. Zalążnia jest dwu- lub trójkomorowa, z dwoma lub trzema szyjkami słupka[5][4].
Owoce
Wielonasienna torebka z dwoma dzióbkami. Nasiona mają luźną łupinę, stąd rozprzestrzeniane są przez wiatr[5][4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj Astilbe należy do rodziny skalnicowatych (Saxifragaceae), która jest rodziną siostrzaną dla agrestowatych (Grossulariaceae) i wraz z nią należy do rzędu skalnicowców (Saxifragales) w obrębie okrytonasiennych[1].

Wykaz gatunków[3][6]
Mieszańce
  • Astilbe × arendsii Arends – tawułka Arendsa
  • Astilbe × amabilis H.Hara
  • Astilbe × photeinophylla Koidz.

Zastosowanie i uprawa[edytuj | edytuj kod]

Tawułki są roślinami ozdobnymi sadzonymi w ogrodach i parkach. Zalecane są do nasadzeń grupowych wraz z bylinami o podobnych wymaganiach (pełnikami, funkiami i paprociami). Wyhodowano liczne odmiany ozdobne różniące się barwą kwiatów, terminem kwitnienia i wysokością roślin. Wymagają gleb wilgotnych i dużej ilości wody zwłaszcza w okresie wiosennym. Przy odpowiednio wygodnym dostępie do wody tawułki mogą rosnąć w pełnym słońcu, w innym przypadku jednak najlepiej rosną w półcieniu. Są mrozoodporne, jednak w pierwszym roku po posadzeniu warto byliny okryć na zimę[7].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2013-12-26].
  2. 2,0 2,1 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2013-12-26].
  3. 3,0 3,1 Astilbe. W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2013-12-25].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2011, s. 106. ISBN 0333748905.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 T. Lawrence Mellichamp: Astilbe Buchanan-Hamilton ex D. Don (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2013-12-25].
  6. Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych łacińsko-polski. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 34. ISBN 978-83-925110-5-2.
  7. Maria Kalicka, Tadeusz Szymanowski: Rosliny ozdobne dla technikum terenów zieleni. cz. I. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1977, s. 191.