Tramwaje w Sztokholmie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tramwaje w Sztokholmie
Tramwaje w Sztokholmie
Linia 7 (Spårväg City)
Lokalizacja  Szwecja, Sztokholm
Rodzaj transportu tramwaj
Data uruchomienia 10 lipca 1877
Operator Storstockholms Lokaltrafik (SL)
Całkowita długość linii 32,8 km
Liczba linii zwykłych: 4
muzealnych: 1
Infrastruktura
Długość torowisk 29,3 km
Rozstaw szyn 1435 mm
Strona internetowa
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Komunikacja tramwajowa
Tramwaj konny w Sztokholmie, rok 1877
Tramwaj parowy w Sztokholmie, rok 1901
Wagon spalinowy na linii 19 jeżdżącej w latach 1924-1929 na trasie Frihamnen-Karlaplan

Tramwaje w Sztokholmie – system komunikacji tramwajowej działający od 1877 w Sztokholmie.

Na system składają się cztery niepołączone ze sobą linie tramwajowe: Lidingöbanan (linia 21), Nockebybanan (linia 12), Spårväg City (linia 7) i Tvärbanan (linia 22). Wyjątek stanowią Nockebybanan i Tvärbanan, które spotykają się na węźle przesiadkowym Alvik, jest to również kraniec obydwu linii. Lidingöbanan i Nockebybanan są pozostałością po sieci tramwajów elektrycznych jaka istniała w Sztokholmie w latach 1901–1967. Tvärbanan to zupełnie nowa linia tramwajowa uruchomiona w 2000. Linia Spårväg City uruchomiona w sierpniu 2010 na większości części trasy kursuje po torach linii turystycznej Djurgårdslinjen, którą reaktywowano w 1991 na trasie Waldemarsudde – Norrmalmstorg. Dla Spårväg City dobudowano odcinek od Norrmalmstorg do Sergels Torg po ulicy Hamngatan. Linię turystyczną skrócono z Waldemarsudde do Skansen i zmieniono oznaczenie na 7N (przed uruchomieniem Spårväg City to Djurgårdslinjen nosiła numer 7).

Historia[1][edytuj | edytuj kod]

Tramwaje konne kursowały po Sztokholmie w latach 1877–1905. Był to pierwszy tego typu system w Szwecji. Pierwszy tramwaj konny wyjechał na ulicę 10 lipca 1877. Operatorem było przedsiębiorstwo Stockholms Nya Spårvägsaktiebolag (SNS). Przez pierwsze dziesięć lat ruch odbywał się w tylko w północnej części Sztokholmu (głównie dzielnica Norrmalm). W 1887 działalność rozpoczęła spółka Stockholms Södra Spårvägsaktiebolag (SSB), która prowadziła ruch tramwajowy na południu (dzielnica Södermalm). Ostatni tramwaj konny wyjechał na ulice Sztokholmu 10 lutego 1905.

Tramwaje parowe kursowały od 11 sierpnia 1887 na ulicy Hornsgatan, ze względu na stromy podjazd, z którym konie nie mogły sobie poradzić. Tramwaje parowe kursowały do 15 listopada 1901 i zostały wyparte elektrycznymi.

Tramwaje elektryczne kursowały od 5 września 1901 na południu miasta, na północy pojawiły się 13 lutego 1904. Linie tramwajowe były wydłużane poza Sztokholm i obejmowały odgałęzienia:

Sieć tramwajowa była promienista. Prawie wszystkie linie zaczynały trasy w centrum Sztokholmu. Po Sztokholmie kursowały również tramwaje spalinowe. Jeździły one na niezelektryfikowanym odcinku do Gärdet, do pętli Karlaplan.

1 października 1933 otwarto tunel Katarina (szwe. Katarinatunneln) nazywany również południowym (szwe. Södertunneln), który obecnie wykorzystywany jest przez zieloną linę metra. Do momentu jej uruchomienia (1 październik 1950) jeździły w nim dwie linie tramwajowe 8 i 19.

Komunalna spółka AB Stockholms Spårvägar (SS) powstała w 1915 w celu koordynacji ruchu tramwajowego. W 1917 spółka przejęła SNS, a w 1918 SSB.

Linie obecne[edytuj | edytuj kod]

Po Sztokholmie kursują cztery regularne linie tramwajowe (7, 12, 21, 22). Numery to pozostałość po dawnej sieci tramwajów. Wyjątek stanowi linia 22, której nadano numer nie występujący w dawnej sieci. Linia 7N (gdzie N jest od nazwy pętli Norrmalmstorg) to linia muzealna obsługiwana taborem zabytkowym, kursująca przez siedem dni w tygodniu w okresie od lipca do sierpnia a także w soboty, niedziele i święta w okresie od sierpnia do grudnia.

Numer linii Nazwa linii Trasa Długość Liczba przystanków Otwarcie
7 Spårväg City Sergels torg – Nybroplan - Djurgårdsbron - Skansen - Waldemarsudde 3,5 km 11 2010
7N Djurgårdslinjen Norrmalmstorg – Nybroplan - Djurgårdsbron - Skansen 2,9 km 7 1991
12 Nockebybanan Nockeby – Ålsten - Alvik Stockholm metro symbol.svg BSicon TRAM.svg 5,7 km 10 1914
21 Lidingöbanan Ropsten Stockholm metro symbol.svg – Gåshaga brygga BSicon BOOT.svg 9,2 km 14 1914
22 Tvärbanan Sickla udde – Gullmarsplan - Liljeholmen - Gröndal - Alvik Stockholm metro symbol.svg BSicon TRAM.svg 11,5 km 17 2000

Linie tramwajowe[edytuj | edytuj kod]

Spis linii w 1946[2] (tzw. "złote czasy" tramwajów Sztokolmskich):

  • 1 Norrmalmstorg – Biger Jarls gatan – Odengatan – S:t Eriksgatan – Fridhemsplan – Handverkargatan – Tegelbacken – Vasabron – Lilla Nygatan – Slussen – Katarinavägen – Renstiernas gata – Skånegatan – Södersjukhuset (szpital południowy)
  • 2 Fredhäll – Drottningholmsvägen – Fridhemsplan – Handverkargatan – Tegelbacken – Gustav Adolfs torg – Kungsträdgårdgatan – Norrmalmstorg – Strandvägen – Narvavägen – Karlaplan
  • 3 Heleneborgsgatan – Hornsgatan – Slussen – Lilla Nygatan – Vasabron – Tegelbacken – Vasagatan – Upplandsgatan – Norrtullsgatan – Haga Södra
  • 4 linia okrężna: Fridhemsplan – Odengatan – stacja kolejowa Östra – Valhallavägen – Sibyllegatan – Norrmalmstorg – Kungsträdgårdgatan – Gustav Adolfs torg – Strömbron – Skeppsbron – Slussen – Katarinavägen – Renstiernas gata – Ringvägen – Hornsgatan – Västerbron – Fridhemsplan
  • 5 Karlberg – Karlbergsvägen – Dalagatan – Vasagatan – Tegelbacken – Gustav Adolfs torg – Kungsträdgårdgatan – Norrmalmstorg – Biger Jarls gatan – Engelbrektsgatan – Uggelviksgatan – stacja kolejowa Östra
  • 6 Roslagstull – Roslagsgatan – Biger Jarls gatan – Norrmalmstorg – Kungsträdgårdgatan – Gustav Adolfs torg – Strömbron – Skeppsbron – Slussen – Katarinavägen – Folkungagatan – Sofia
  • 7 Norrmalmstorg – Strandvägen – Djurgårdsvägen – Djurgården (linia specjalna)
  • 8 Slussen – tunel południowy – Hammarbybacken – Nynasvägen – Sockenvägen – Skarpnäck (linia nazywana Enskedebanan)
  • 9 Karlberg – Karlbergsvägen – Dalagatan – Vasagatan – Tegelbacken – Vasabron – Lilla Nygatan – Slussen – Katarinavägen – Folkungagatan – Danvikstull
  • 10 Hornsplan – Hornsgatan – Slussen – Skeppsbron – Strömbron – Gustav Adolfs torg – Kungsträdgårdgatan – Norrmalmstorg – Sturegetan – Lidingögatan – Ropsten
  • 11 Tegelbacken – Handverkargatan – Fridhemsplan – Drottningholmsvägen – Tranebergsbron – Alvik – Drottningholmsvägen – Brommaplan – Bergslagsvägen – Ängby/Islandstorget (linia nazywana Ängbybanan)
  • 12 Tegelbacken – Handverkargatan – Fridhemsplan – Drottningholmsvägen – Tranebergsbron – Alvik – Alviksvägen – Nockeby (linia nazywana Nockebybanan)
  • 13 Tegelbacken – Handverkargatan – Fridhemsplan – Drottningholmsvägen – Tranebergsbron – Alvik – Ulvsundavägen – Ulvsunda (linia nazywana Ulvsundabanan)
  • 14 Vanadisplan – Vanadisvägen – Norrtullsgatan – Sveavägen – Kungsgatan – Norrmalmstorg – Strandvägen – Djurgårdsvägen – Djurgården
  • 15 Norra Bantorget – Dalagatan – Odenplan – Norrtullsgatan – Uppsalavägen – Råsundavägen – Tulegatan – Fredsgatan – Esplanaden – Sundbyberg (linia nazywana Sundbybergsbanan)
  • 16 Slussen – Hornsgatan – Liljeholmsbron – Hägerstensvägen – Mälarhöjden
  • 17 Slussen – Hornsgatan – Liljeholmsbron – Svandammsvägen – Telefonvägen – Telefonplan
  • 18 Slussen – Hornsgatan – Liljeholmsbron – Gröndalsvägen – Gröndal
  • 19 Slussen – tunel południowy – Hammarbybacken – Palmfeltsvägen – Sågverksgatan – Örby (linia nazywana Örbybanan)
  • 20 Humlegatan – Sturegetan – Lidingögatan – Ropsten – Lidingöbron – Kungsvägen – Atlasvägen – Kyrkvägen – Kyrkviken (linia nazywana Norra Lidingöbanan)
  • 21 Humlegatan – Sturegetan – Lidingögatan – Ropsten – Lidingöbron – Gåshaga (linia nazywana Södra Lidingöbanan)
80-letni wagon A30 na Nockebybanan (1992). Widoczny na zdjęciu wagon został wycofany z eksploatacji na Nockebybanan w 2009 i obecnie kursuje tylko na Lidingöbanan

Spis linii w 1967[3] (ostatni kształt sieci przed likwidacją tramwajów w centrum):

  • 4 Vitabergsparken – Ringvägen – Hornsgatan – Västerbron – Fridhemsplan – S:t Eriksgatan – Odengatan – Valhallavägen – Hakberget
  • 6 Roslagstull – Roslagsgatan – Biger Jarls gatan – Norrmalmstorg – Kungsträdgårdgatan – Strömbron – Skeppsbron – Slussen – Katarinavägen – Folkungagatan – Sofia
  • 7 Vanadisplan – Vanadisvägen – Norrtullsgatan – Odengatan – Biger Jarls gatan – Norrmalmstorg – Strandvägen – Djurgårdsvägen – Djurgården
  • 8 Tessinparken – Valhallavägen – Sibyllegatan – Norrmalmstorg – Kungsträdgårdgatan – Strömbron – Skeppsbron – Slussen – Katarinavägen – Renstiernas gata – Ringvägen – Södersjukhuset (szpital południowy)
  • 10 Ropsten – Lidingögatan – Sturegetan – Norrmalmstorg – Kungsträdgårdgatan – Strömbron – Skeppsbron – Slussen – Hornsgatan – Högalid
  • 12 Alvik – Alviksvägen – Nockeby
  • 20 Humlegatan – Sturegetan – Lidingögatan – Ropsten – Lidingöbron – Kungsvägen – Atlasvägen – Kyrkvägen – Kyrkviken
  • 21 Humlegatan – Sturegetan – Lidingögatan – Ropsten – Lidingöbron – Gåshaga

Likwidacja tramwajów[edytuj | edytuj kod]

Linia 2 na moście Stadshusbron, 1963
Wraki tramwajów, 1967
Tvärbanan na przystanku Gröndal, 2007
Budowa Spårväg City w okolicach Berzilli Parku, 2010

Decyzję o powolnej likwidacji podjęto już w latach 30. XX wieku. W 1941 zlikwidowano linię tramwajową 11 zastępując ją linią trolejbusową 41. Trolejbusy kursowały w Sztokholmie w latach 1941–1964. W 1941 podjęto decyzję o budowie metra w Sztokholmie (linii zielonej). Od tego czasu tramwaje budowano w koncepcji metra np. między torami zostawiano przestrzeń na platformę peronową, ponieważ metro w przeciwieństwie do tramwajów posiada drzwi po obu stronach, a strona wewnętrzna jest częściej używana.

W 1957 rada miejska Sztokholmu podjęła decyzję o likwidacji tramwajów w centrum. Miała ona odbywać się stopniowo, w miarę przedłużania metra i zakończyć się w połowie lat 70. Po decyzji o przejściu Szwecji na ruch prawostronny 3 września 1967 likwidację przyspieszono, a ostatnie trasy zamknięto w ostatnią noc ruchu lewostronnego.

1 stycznia 1967 SS zostało przekształcone w Storstockholms Lokaltrafik (SL), który był operatorem komunikacji publicznej w całym regionie Sztokholmskim.

W latach 1967–1968 zostały zezłomowane ostatnie wagony tramwajowe. Pozostałością po rozległej sieci tramwajowej zostały trzy linie skomunikowane z siecią metra: Nockebybanan od Alvik do Nockeby, Norra Lidingöbanan od Ropsten do Kyrkviken i Södra Lidingöbanan od Ropsten do Gåshaga Brygga. Na Nockebybanan wagony zostały przystosowane do ruchu dwukierunkowego (drzwi po obydwu stronach). Södra Lidingöbanan został przeniesiony na wydzielony nasyp, a Norra Lidingöbanan został zlikwidowany w 1971.

Powrót tramwajów[edytuj | edytuj kod]

Od końca lat 80. XX wieku prowadzone są różne badania nad przywróceniem tramwajów zarówno na przedmieściach Sztokholmu jak i w ścisłym centrum.

Tramwajem, który pierwszy powrócił do Sztokholmu był Djurgårdslinjen otwarty w 1991 jako linia muzealna.

Information icon.svg Osobny artykuł: Tvärbanan.

W roku 2000 została otwarta pierwsza część Tvärbanan na odcinku Liljeholmen – Gullmarsplan. Następnie tramwaj został przedłużony do Alvik i Sickla Udde. Obecnie budowany jest odcinek od Alvik do Solna przez Ulsvundę.

Rozbudowa w przyszłości[edytuj | edytuj kod]

Otwarty 23 sierpnia 2010 Spårväg City na odcinku Waldemarsudde – Sergels Torg będzie dalej rozbudowywany. Do 2014 planowane jest oddanie do użytku dwóch przedłużeń tej linii[4]: Do Hornsberg i Ropsten.

Obecnie trwają pracę przy budowie odcinka Tvärbanan od Alvik do Solna przez Ulsvundę i Sundbyberg[5]. Prace mają zakończyć się do 2013 roku.

W rozważanych opcjach modernizacji podmiejskiej kolejki Saltsjöbanan jest także połączenie jej z tramwajem Tvärbanan[6].

Planowana jest także budowa nowej linii tramwajowej na południowym zachodzie Sztokholmu - Spårväg Syd[7]. Trasa miałaby przebiegać od stacji kolei podmiejskiej Alvsjö przez stacje metra Fruängen, Skärholmen i Masmo do stacji kolei podmiejskiej Flemingsberg.

Zajezdnie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]