Trapy Dekanu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Trapy Dekanu niedaleko Matheran, na wschód od Mumbaju

Trapy Dekanu – wielkie pokrywy lawowe (trapy), tworzące płaskowyż Dekan w Indiach, powstałe na przełomie mezozoiku i kenozoiku. Ich powstanie nie mogło pozostać bez wpływu na środowisko przyrodnicze i zapewne przyczyniło się do wymierania kredowego.

Pod koniec okresu kredowego, ok. 66 mln lat temu, w obrębie Indii (będących wówczas samodzielnym kontynentem) miał miejsce epizod niezwykle wzmożonego wulkanizmu. Wylewy law bazaltowych utworzyły pokrywy lawowe o miąższości (grubości) sięgającej ponad 2000 metrów, które pokrywają obecnie 500 tys. km2. Ich pierwotny zasięg był prawdopodobnie nawet trzy razy większy[1], obecnie są one w dużym stopniu zerodowane i pokryte osadami kenozoicznymi.

Powstanie[edytuj | edytuj kod]

Trapy dekańskie uformowały pomiędzy kredą późną a eocenem, być może w przeciągu zaledwie 30 000 lat[2]. Uważa się, że powstały one w wyniku przemieszczenia się płyty indyjskiej nad plamą gorąca Réunion. Czasowo ich powstanie zbiega się z intensyfikacją ruchów płyt litosfery[1]. Jeżeli struktura dna morskiego u wybrzeży Indii, nazwana imieniem Śiwa, jest kraterem uderzeniowym, to prawdopodobny jest związek pomiędzy jej powstaniem a wulkanizmem dekańskim[3].

Powstanie trapów Dekanu poprzez uwolnienie do atmosfery ogromnych ilości gazów i pyłu (w tym miliarda ton siarki[4]) przyczyniło się do wymierania kredowego[5]. Część badaczy sądzi wręcz, że było jego główną przyczyną[6].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Trapy Dekanu bywają dzielone na cztery prowincje: Dekan właściwy na południe od rzeki Narmada, płaskowyż Malwa na północ od tej rzeki, płat Mandla (w stanie Madhya Pradesh) i płaskowyż Saurashtra (w stanie Gudźarat). Pokrywy lawowe leżą generalnie poziomo, z upadem 1° lub mniejszym na większości obszaru; największe odchylenia od poziomu występują na zachodnim wybrzeżu Indii. Na wybrzeżu trapy mają także największą miąższość i cienieją w kierunku wschodnim. Pojedyncze wylewy lawy osiągały miąższość do 160 m. Historycznie były one dzielone stratygraficznie na trzy grupy (górne, środkowe i dolne), w oparciu o osady uwięzione między kolejnymi wylewami. Datowanie paleomagnetyczne wskazuje jednak, że nie odzwierciedla to właściwie czasu powstania pokryw lawowych[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Ryszard Krzysztof Borówka: Dzieje Ziemi i rozwój życia. Jak zmieniał się świat przyrody. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz, 2001, s. 84. ISBN 83-88276-36-0.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 J.M.Mahoney: Deccan Traps. W: J.D. Macdougall (red.): Continental Flood Basalts. Springer, 1988, s. 341, seria: Petrology and Structural Geology. ISBN 9027728062.
  2. Christa Stratton: India's Smoking Gun: Dino-Killing Eruptions. Geological Society of America, 2005-08-09. [dostęp 2014-05-08].
  3. Sankar Chatterjee, Naresh M. Mehrotra. The significance of the contemporaneous Shiva impact structure and Deccan volcanism at the KT boundary. „Geological Society of America. Abstracts with Programs”. 41 (7), s. 160, 2009 (ang.). 
  4. Dinosaur Extinction Firmly Linked to Asteroid Impact (ang.). Natural Resources Canada, 2010-04-10. [dostęp 2014-05-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-12)].
  5. Tia Ghose: Volcanoes, Not Meteorite, Killed Dinosaurs, Scientist Argues. LiveScience, 2012-12-07. [dostęp 2014-05-08].
  6. Betsy Mason: Massive Volcanic Eruptions Could Have Killed Off the Dinosaurs. Wired Science, 2008-12-15. [dostęp 2014-05-08].