Kenozoik

mezozoik > Kenozoik > dziś 66 – 0 milionów lat temu PreЄ Є O S D C P T J K Pg N
Tabela stratygraficzna

Era kenozoiczna, kenozoik – era, która rozpoczęła się ok. 65 mln lat temu (od wymierania kredowego) i trwa do dziś. Era kenozoiczna bywa czasem określana mianem ery ssaków, owadów lub ery roślin kwiatowych, bowiem te grupy przeszły w niej równie intensywny rozwój ewolucyjny.

Najważniejsze wydarzenia [edytuj]

Era	Okres (lat temu)	Epoka (lat temu)	Geologia	Biologia
Kenozoik	Czwartorzęd (2,588 mln do dziś)	holocen (11700 b2k^[1] do dziś)^[2]	Ocieplenie klimatu, stopienie lądolodu skandynawskiego, powstanie Bałtyku.	Intensywny rozwój społeczności ludzkiej, wyginięcie wielkich ssaków
	Czwartorzęd (2,588 mln do dziś)	plejstocen (2,588 mln – 11700 b2k)	Ochłodzenie klimatu, masywne lądolody, okresy zlodowaceń i interglacjałów. Pod koniec: ustąpienie ostatniego lodowca ze środkowej Europy.	Pojawienie się Homo sapiens i olbrzymich ssaków plejstoceńskich.
	Neogen (23,03 - 2,588 mln)	pliocen (5,332 mln – 2,588 mln)	Morze Śródziemne odzyskuje połączenie z Oceanem Atlantyckim, powstaje Przesmyk Panamski	Wymieranie lasów, rozprzestrzenienie trawożernych kopytnych.
	Neogen (23,03 - 2,588 mln)	miocen (23,03 mln – 5,332 mln)	orogeneza alpejska – powstają Alpy, Andy i Himalaje, powstanie Morza Śródziemnego	Stepowienie dużych obszarów. Istnieje już większość obecnych rodzin ptaków i ssaków.
	paleogen (65 mln – 23,03 mln)	oligocen (33,9 mln – 23,03 mln)	duża aktywność wulkaniczna	pojawiają się jeleniowate, ewoluują pierwsze naczelne
		eocen (55,8 mln – 33,9 mln)	oddzielenie się Ameryki Północnej od Europy i Ameryki Południowej od Antarktydy.	pojawia się wiele występujących do dziś rzędów gadów i ssaków.
		paleocen (65,5 mln – 55,8 mln)	strefy subtropikalne sięgają do regionów polarnych	ssaki archaiczne

Dawniejszy podział ery kenozoicznej [edytuj]

Era	Okres (lat temu)	Podokres (lat temu)	epoka (lat temu)
Kenozoik	czwartorzęd (1,87 mln do dziś)		holocen (11700 b2k do dziś)
	czwartorzęd (1,87 mln do dziś)		plejstocen (1,87 mln-11700 b2k)
	trzeciorzęd (65 mln – 1,87 mln)	neogen (24 mln – 1,87 mln	pliocen (5,332 mln-1,806 mln)
		neogen (24 mln – 1,87 mln	miocen (23,03 mln-5,332 mln)
		paleogen (65 mln-24 mln)	oligocen (33,9 mln-23,03 mln)
			eocen (55,8 mln-33,9 mln)
			paleocen (65,5 mln-55,8 mln)

Geologia [edytuj]

Intensywna orogeneza alpejska powoduje w paleocenie wyniesienie Gór Skalistych, a w następnych epokach wyniesienie gór Sierra Nevada i nowego pasma Gór Skalistych. Przez znaczną część eocenu Afryka i Ameryka Południowa są całkowicie odizolowane od lądów półkuli północnej.

Fauna [edytuj]

W erze mezozoicznej doszło do wykształcenia najpierwotniejszych ssaków – jajorodnych stekowców. Już w kredzie istniały ssaki żyworodne – torbacze, a nawet łożyskowce. Kenozoik charakteryzuje się dalszym rozwojem ssaków. Ssaki żyjące na początku paleogenu to przede wszystkim pozostałości kredowe: wieloguzkowce, torbacze i prymitywne ssaki łożyskowe. Nie ma dużych drapieżników. Na półkuli północnej pojawiają się pierwsze naczelne (Plesiadapiforma). Następuje intensywna ewolucja łożyskowców i ich specjalizacja. Pojawiają się pradrapieżne i prakopytne (paleocen). Eocen ("świt nowych czasów") zawdzięcza swą nazwę faktowi, że w czasie jego trwania pojawia się wiele występujących do dziś rzędów ssaków, a także niektóre istniejące nadal rodziny. Do najbardziej wyspecjalizowanych należą: nietoperze, walenie i syreny. Wtedy też pojawiają się lemurowate i wyrakowate. Parzystokopytne reprezentowane są m.in. przez maleńkiego "jelenia" Diacodexis, a nieparzystokopytne przez pierwszego konia – Hyracotherium.

Flora [edytuj]

We wczesnym trzeciorzędzie wokół biegunów rozciągają się lasy wielkolistnych drzew zrzucających liście na zimę. Pozostałe obszary globu porastają lasy tropikalne.