Mezozoik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
paleozoik > Mezozoik > kenozoik
252.17 – 66 milionów lat temu




Tabela stratygraficzna

Era mezozoiczna, mezozoikera która rozpoczęła się od wielkiego wymierania pod koniec permu, a skończyła zagładą wielkich gadów, pod koniec kredy (patrz tabelka), znanego jako wymieranie kredowe. Era mezozoiczna trwała dwa razy krócej niż paleozoiczna, bo tylko 170 milionów lat. Dzieli się ją na trzy okresy: trias, jurę i kredę.

Najważniejsze wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

Era Okres (mln lat temu) Geologia Biologia
Mezozoik kreda
(145,0-66,0)
Pierwsze ruchy orogenezy alpejskiej. Otwierają się oceany: Atlantycki, Indyjski, Spokojny, Dekan odrywa się od Afryki, pod koniec: wymarcie wielkich gadów. Kulminacja ery dinozaurów, gadów latających i morskich oraz amonitów; rozwój ssaków i ptaków; koniec: wielkie wymieranie.
jura
(201,3-145,0)
Całkowity rozpad Gondwany i Laurazji Dominacja gadów i owadów na lądach; Archaeopteryx; bogactwo miłorzębów
trias
(252,2-201,3)
Koniec orogenezy hercyńskiej, początek rozpadu Pangei. Szczyt rozwoju roślin iglastych; początek ekspansji gadów naczelnych, pierwsze ssaki.

Geologia[edytuj | edytuj kod]

W mezozoiku nastąpił rozpad superkontynentu Pangei, obejmującego wszystkie obszary lądowe Ziemi. Zgodnie z teorią tektoniki płyt, ruchy płyt tektonicznych rozdzieliły powstałą w permie Pangeę na istniejące obecnie kontynenty.

Na pograniczu triasu i jury rozpoczyna się formowanie Atlantyku i Oceanu Indyjskiego. Powstają także najstarsze zachowane do dziś fragmenty skorupy oceanicznej Pacyfiku (starsze dno, zaliczane do oceanu Panthalassa, zostało zsubdukowane do czasów współczesnych). Najstarszym z nich jest południowo-zachodni fragment dna Oceanu Spokojnego, na wschód od archipelagu Wysp Sundajskich. Na miejscu Atlantyku najpierw powstaje wąski basen oceaniczny typu Morza Czerwonego, oddzielający Amerykę od Europy i Afryki. Na miejscu obecnego Oceanu Indyjskiego początkowo nastąpiło odsunięcie Madagaskaru od Afryki, później nastąpiło pęknięcie na wschód od Madagaskaru i rozejście się Afryki, Azji, Australii i Antarktydy – powstanie Oceanu Indyjskiego. Starszy Ocean Tetydy, z którego do dziś zachowały się liczne osady morskie i ofiolity ulega zamknięciu na skutek subdukcji dna, na jego miejscu powstanie olbrzymi system górski: łańcuch alpejsko-himalajski. W triasie i jurze dochodzi do pierwszych, na razie słabych ruchów orogenezy alpejskiej. W kredzie nasila się aktywność tektoniczna – dochodzi do wypiętrzenia Tatr. W Sudetach i na Opolszczyźnie w płytkich morzach, rozdzielonych wyspą osadzają się grube seria piaszczyste i margliste.

Flora[edytuj | edytuj kod]

Trias jest okresem panowania roślin nagonasiennych iglastych. Rośliny kwiatowe (początkowo tylko magnoliowate) pojawiają się pod koniec ery mezozoicznej.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Mezozoik to era dominacji dinozaurów; już w triasie pojawiają się pierwsze prymitywne ssaki. Cała era charakteryzuje się wzrostem różnorodności gatunkowej gadów lądowych i morskich, której szczyt obserwujemy w jurze i kredzie. Poza znanymi już z wcześniejszego okresu gadami morskimi i lądowymi pojawiają się aktywnie latające gady, a także pierwsze prymitywne ptaki. Ewolucja bezkręgowców jest powolna, poza głowonogami (amonity i belemnity), które w związku z tym służą jako znakomite, pierwszorzędne skamieniałości przewodnie. Podobnie jak u schyłku paleozoiku, również i pod koniec mezozoiku dochodzi do masowego wymierania roślin i zwierząt. Jego przyczynami najprawdopodobniej są: upadek planetoidy w regionie półwyspu Jukatan, który tworzy krater Chicxulub oraz wulkanizm w Indiach, który stworzył trapy Dekanu. Wymieranie kredowe powoduje zagładę dinozaurów (poza ptakami), pterozaurów i gadów morskich; wymierają także amonity, belemnity i liczne otwornice.

Mezozoik w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze Polski w dolomitach triasowych występują bogate złoża rud cynku i ołowiu, złoża wapieni i margli, wysady solne, a w skałach jurajskich – niewielkie ilości rud żelaza. W morzu kredowym osadziły się piaskowce tworzące obecnie Góry Stołowe oraz margle pokrywające znaczne obszary Opolszczyzny – tzw. kreda opolska.

Kredowe nasilenie aktywności tektonicznej powoduje znaczne wypiętrzenie Tatr. Śladem geologicznych przeobrażeń w Polsce są surowce skalne: wapienie, margle, kreda i dolomity wydobywane w okolicach Opola, na Wyżynie Lubelskiej i w rejonie świętokrzyskim, a także skały fliszowe Karpat.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło mezozoik w Wikisłowniku

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. ICS-Chart/Time Scale (ang.). International Commission on Stratigraphy. [dostęp 23 kwietnia 2014].


← mln lat temu
Mezozoik
←4,6 mld 541 485 443 419 359 299 252 201 145 66 23 2