Tympanon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tympanon gmachu opery we Lwowie
Tympanon portalu katedry w Burgos (Hiszpania), XIII w.

Tympanon (lub tympan) – pojęcie określające detal architektoniczny lub instrument znany w starożytnej Grecji.

Pojęcie w architekturze[edytuj | edytuj kod]

W architekturze klasycznej (starożytna Grecja, starożytny Rzym) pojęciem tym określano wewnętrzne trójkątne pole frontonu, gładkie lub wypełnione rzeźbą, stanowiące charakterystyczny element monumentalnych budowli Grecji i Rzymu. Element ten występuje także w monumentalnych budynkach nowożytnych kształtowanych pod wpływem architektury antycznej (klasycyzm i eklektyzm historyczny). W architekturze romańskiej i gotyckiej terminem tym opatruje się półkoliste lub ostrołukowe pole wypełniające przestrzeń między nadprożem a łukiem (archiwoltą) portalu, wypełnione najczęściej płaskorzeźbą[1].

Pojęcie w muzyce[edytuj | edytuj kod]

Mianem tympanonu określano w antycznej Grecji bębenek w rodzaju tamburynu z metalowymi krążkami na obwodzie i jednostronnie napiętą błoną rezonansową. Używano go podczas tańców, marszów i ceremonii religijnych ku czci Dionizosa, Demeter i Kybele. Słowo to pochodzi z greckiego τύμπανον - "bęben", "patos mówcy"; oraz τύπτω - "uderzać, tłuc, bić", "ukarać", "ranić, gnębić", "trafić". Dźwięk był wydobywany przez uderzenie dłonią. Później używano go także w teatrze, sympozjonów i podczas przemówień (podkreślając ich doniosłość). Ceremonie te odbywały się przed frontem świątyń i stąd zapewne wywodzi się skojarzenie tympanonu (jako ozdobionego elementu architektonicznego w postaci trójkątnego pola nad kolumnadą) i bębenka.

Przypisy

  1. Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 160. ISBN 83-85001-89-1.