Tytani

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy postaci mitologicznych. Zobacz też: inne znaczenia słowa „Tytan”.
Gustave Doré: Tytani i giganci uwięzieni w piekle, rycina do Boskiej Komedii

Tytani i tytanidy (gr. Τιτᾶνες Titanes, Τιτανίδες Titanídes, l.poj. Τιτάν Titán, Τιτανίς Titanís, łac. Titani, Titanides, l.poj. Titan, Titanid, pol. tytan[1][2], tytanida[2][3], tytanka) – w mitologii greckiej bogowie z pokolenia olbrzymów, istniejący przed bogami olimpijskimi[4].

Synowie Uranosa i Gai, m.in. Hyperion, Japet, Kojos, Krios, Kronos, Okeanos, należeli do pierwszego pokolenia tytanów, a córki Uranosa i Gai, m.in. Fojbe, Mnemosyne, Rea, Teja, Temida, Tetyda – do pierwszego pokolenia tytanid[4][5][6]. Braćmi ich byli hekatonchejrowie (sturęcy) – Ajgajon, Gyges, Kottos i cyklopi niebiańscyArges, Brontes, Steropes[4][6][7]. Synowie tytanów i tytanid pierwszego (starszego) pokolenia, m.in. tytana Kriosa i EurybiiAstrajos, Pallas i Perses, tytana Japeta i Okeanidy Klimene (lub Okeanidy Azji) – Atlas, Epimeteusz, Menojtios i Prometeusz, tytana Hyperiona i tytanidy Tei – Helios, należeli do drugiego (młodszego) pokolenia tytanów, a córki tytanów i tytanid pierwszego (starszego) pokolenia, m.in. tytana Kojosa i tytanidy Fojbe – Asteria i Leto, tytana Hyperiona i tytanidy Tei – Eos i Selene – do drugiego (młodszego) pokolenia tytanid[6].

Przerażony nimi Uranos zamierzał, tak jak uczynił to ze sturękimi i cyklopami, wtrącić do Tartaru[6][8]. Gaja przeciwstawiła się zamiarom Uranosa, zrobiła sierp i wręczyła go Kronosowi, by ten użył go przeciwko ojcu[6][8]. Kronos zaatakował Uranosa, odciął mu jądra i wrzucił je do morza[9][10]. Z krwi Uranosa, którą wchłonęła do siebie Gaja (Ziemia), zrodziły się Erynie, giganci i meliady[8][11]. Okaleczony bóg przepowiedział swemu synowi, że on również zostanie zrzucony z tronu przez własnego syna[9].

Kronos zasiadł na opuszczonym tronie, poślubiając swoją siostrę, Reję[9]. Obawiając się spełnienia przepowiedni Uranosa, połykał kolejno swoje potomstwo – Hestię, Demeter, Herę, Hadesa i Posejdona[9]. Jednakże, gdy narodził się Zeus, Reja podała mężowi do połknięcia kamień owinięty w pieluszki – abadir[9]. Gdy Zeus, wychowywany w ukryciu, dorósł, podstępem (z pomocą Metydy i Rei) podał swemu ojcu środek wymiotny (zmieszany z trunkiem miodowym) i sprawił, że Kronos wyrzucił z siebie połknięty kamień oraz potomstwo[9]. Zeus wraz ze swymi braćmi wystąpił przeciwko Kronosowi, a także tytanom, kryjącym się w tesalskich górach Otrys[9]. Tytani pierwszego pokolenia (z wyjątkiem tytanid i Okeanosa) zostali pokonani dzięki pomocy wyzwolonych cyklopów oraz sturękich i wtrąceni na zawsze do Tartaru[5][6][9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. tytan. sjp.pwn.pl. [dostęp 2010-04-19].
  2. 2,0 2,1 tytani i tytanidy. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2010-04-19].
  3. tytanida. sjp.pwn.pl. [dostęp 2010-04-19].
  4. 4,0 4,1 4,2 Początki świata. W: Zygmunt Kubiak: Mitologia Greków i Rzymian. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 39–41. ISBN 83-7391-077-8.
  5. 5,0 5,1 Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 357. ISBN 83-04-04673-3.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 441–442. ISBN 80-8046-098-1. (słow.); polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
  7. Pierre Grimal, op.cit., s. 64–65, 121. ISBN 83-04-04673-3.
  8. 8,0 8,1 8,2 Zygmunt Kubiak, op.cit., s. 52–53. ISBN 83-7311-077-8.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 9,7 Zygmunt Kubiak, op.cit., s. 60–68. ISBN 83-7311-077-8.
  10. Pierre Grimal, op.cit., s. 358. ISBN 83-04-04673-3.
  11. Pierre Grimal, op.cit., s. 90, 112. ISBN 83-04-04673-3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Aaron J. Atsma: Titans (ang.). theoi.com. [dostęp 2010-04-19].
  2. Titanides (ang.). mythindex.com. [dostęp 2011-06-26].
  3. Titans (ang.). mythindex.com. [dostęp 2011-06-26].
  4. Hezjod: Teogonia. Sandomierz: Armoryka, 2010. ISBN 83-62173-44-0.
  5. Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003, s. 1356. ISBN 83-7399-022-4.
  6. Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 772. ISBN 83-01-03529-3.
  7. Carlos Parada: Titans (ang.). maicar.com. [dostęp 2010-04-19].
  8. William Smith: A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology: Titan1 (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-05-12].
  9. William Smith: A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology: Titan2 (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-05-12].
  10. Harry Thurston Peck: Harpers Dictionary of Classical Antiquities, 1898: Titanes (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-05-12].