Władysław Kopaliński

Władysław Kopaliński
Władysław Kopaliński (2006)
Imiona i nazwisko	Władysław Jan Stefczyk
Data i miejsce urodzenia	14 listopada 1907 Warszawa
Data i miejsce śmierci	5 października 2007 Warszawa
Narodowość	polska
Dziedzina sztuki	literatura
Ważne dzieła	Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych Słownik mitów i tradycji kultury Słownik symboli Koty w worku, czyli z dziejów pojęć i rzeczy
Odznaczenia
Galeria w Wikimedia Commons

Grób Władysława Kopalińskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, 23 lipca 2008

Władysław Kopaliński, właśc. Władysław Jan Stefczyk, przed II wojną światową Jan Sterling (ur. 14 listopada 1907 w Warszawie, zm. 5 października 2007 w Warszawie) – polski leksykograf, tłumacz, wydawca.

Życiorys

Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Syn drukarza Stanisława Sterlinga i Reginy Willer, najmłodszy z szóstki rodzeństwa. Uczył się w gimnazjum realno-filozoficznym im. Michała Kreczmara w Warszawie. Studiował anglistykę na Uniwersytecie Warszawskim ale studiów nie ukończył. W latach 30. pomagał ojcu w prowadzeniu drukarni (będąc jej współwłaścicielem). W 1936 r. ożenił się z Adelą Bartoszewicz (zm. 22 lutego 2007 r.). W czasie II wojny światowej przebywał w Warszawie, zdecydował się nie iść do getta, był żołnierzem organizacji PLAN. W czasie wojny stracił nieomal całą rodzinę. Tuż przed wybuchem powstania warszawskiego przedostał się do Lublina. Od końca 1944 r. do kwietnia 1959 r. zastępca dyrektora programowego do spraw artystycznych Polskiego Radia w Lublinie, przeniesionego w marcu 1945 r. do Warszawy. W latach 40. i 50. XX wieku autor audycji radiowych "Odpowiedzi z różnych szuflad". W latach 1949-1954 redaktor naczelny, a później prezes Spółdzielni Wydawniczej "Czytelnik", w latach 1954-1974 publicysta "Życia Warszawy" (gdzie publikował cotygodniowy felieton – był m.in. twórcą polskiego słowa "nastolatki", użytego po raz pierwszy w felietonie pt. "Autentyczny widz" z 2 maja 1959 r.). W latach 1956-1970 był członkiem komitetu redakcyjnego "Pism" Tadeusza Boya-Żeleńskiego. Korespondent PAP w Waszyngtonie (1958-1960). W marcu 2007 r. ożenił się z Anną Mysłowską, tłumaczką literatury pięknej (m.in. książek Rachel Billington i J. M. Coetzee).

Tłumaczył literaturę anglosaską (m.in. Sinclaira Lewisa), był autorem opracowań dzieł literatury klasycznej i współczesnej. Powszechnie znany jako autor fundamentalnych dzieł leksykograficznych i encyklopedycznych.

Wyróżnienia i nagrody: Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1945), Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1954). Laureat Nagrody kulturalnej "Solidarności", nagrody Warszawskiej Premiery Literackiej – Książka Roku (1985), Nagrody Nike Warszawska (1986) – za Słownik mitów i tradycji kultury; Nagrody Funduszu Literatury, nagrody Międzynarodowego Kuratorium Książki Dziecięcej IBBY, włoskiej nagrody European Prize "Pier Paolo Vergerio" (1988) – za Opowieści o rzeczach powszednich; Nagrody Edytorskiej Polskiego PEN Clubu (1991 – za całokształt twórczości), nagrody Ikara (1996).

Członek PPR (1946-1948), PZPR (1948-1981). Należał do Związku Literatów Polskich (1949-1983) i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (1989-2007).

Mieszkał w Warszawie, przy ul. Koszykowej 1. Zmarł po długiej chorobie nowotworowej. Został pochowany 15 października 2007 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Twórczość

• Baśka. Sztuka w 3 aktach (Komedia w 3 aktach, 8 odsłonach; jako Jan Stefczyk; pierwodruk: "Twórczość" nr 1/1954; wydanie książkowe: Czytelnik 1954)
• Bałagan na Marsie. Niedzielne pogwarki (felietony drukowane w latach 1954–1956 w "Życiu Warszawy"; Czytelnik 1957)
• Warszawska niedziela. Wybór felietonów z lat 1957–1964 (Czytelnik 1965)
• Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych (Tablice rysunkowe: Szymon Kobyliński; 1967; do 2007 30 wydań)
• W Warszawie i w Warszawce. Wybór felietonów z lat 1965–1967 (felietony drukowane w "Życiu Warszawy"; 1968)
• Nie nazwane lata (felietony drukowane w latach 1967–1970 w "Życiu Warszawy"; Wydawnictwo Literackie 1972)
• Western w autobusie (felietony; Państwowy Instytut Wydawniczy 1974)
• Księga cytatów z polskiej literatury pięknej od XIV do XX wieku (wespół z Pawłem Hertzem);
• Kot w worku, czyli Z dziejów pojęć i rzeczy (Krajowa Agencja Wydawnicza 1975, 1977)
• Drugi kot w worku, czyli Z dziejów nazw i rzeczy (ilustr. Henryk Tomaszewski; wydane: 1978, 1989)
• Trzeci kot w worku czyli Rozmaitość świata (wydane: 1982)
• Słownik mitów i tradycji kultury (wydane: 1985, 1987, 1988, 1991, dodruk: 1993; 1996, 1997, 1998, 2001, 2003, 2006)
• Opowieści o rzeczach powszednich (wydane: 1987, 1988, 1990, 1994, 1998, 2004, 2006)
• Słownik symboli (wydane: 1990, 1991, (opr.); 1995, 1997, 1999, 2001, 2006)
• Słownik przypomnień (wydane: 1992, 1993, 1996, 1999, 2006)
• Koty w worku, czyli z dziejów pojęć i rzeczy (wydane: 1975–1982, 1993, 1997, 2004)
• Encyklopedia "drugiej płci" (wydane: 1995, 2001, jako Encyklopedia "drugiej płci". Wszystko o kobietach 2006)
• Słownik eponimów czyli wyrazów odimiennych (wydane: 1996, 2004, dodruk:2006)
• Podręczny słownik wyrazów obcych (wydane: 1996, 1999, 2002, 2006)
• Słownik wydarzeń, pojęć i legend XX wieku (wydane: 1999, 1999, 2000, dodruk: 2002; dodruk: 2006)
• Leksykon wątków miłosnych (wydane: 2002, 2003, 2004)
• Mój przyjaciel Idzi (wybór felietonów z "Życia Warszawy" i "Polityki"; 2003)
• 125 baśni do opowiadania dzieciom (wydane: 2004)
• Przygody słów i przysłów. Leksykon (wydane: 2007)
• Od słowa do słowa. Leksykon (wydane: 2007)

Tłumaczenia (wybór)

• J.B.S. Haldane, Mój przyjaciel pan Liki (Wyd. Książka, Łódź 1947)
• M. Fischer, Podróż do nowego świata (Wyd. Książka, Warszawa 1948)
• Sinclair Lewis, Królewska krew (t. I-IV, Wyd. Prasa Wojskowa 1949-1950)
• Zhao Shuli, Piosenki Li Ju-Tsaja (Czytelnik 1950)
• Erwin Bartz, W jarzmie Wehrmachtu (Czytelnik 1951)
• Zhao Shuli, Opowieści spod złotego modrzewia (Czytelnik 1951)

Opracowania edytorskie

• Antoni Słonimski, Kroniki tygodniowe 1927-1939 (Państwowy Instytut Wydawniczy 1956)
• Edgar Allan Poe, Opowiadania (wybór i przedmowa; Czytelnik 1956, 1986, ISBN 83-07-00836-0 [brosz., t. 1-2], ISBN 83-07-00835-2 [opr., t. 1-2]; 1989, ISBN 83-07-00836-0)
• Herbert George Wells, Opowieści fantastyczne (Czytelnik 1956)
• E.T.A. Hoffmann, Dzieła wybrane (t. I-V; Czytelnik 1957-1962)
• Tadeusz Żeleński, Znasz-li ten kraj? (Wydawnictwo Literackie 1962)
• Mark Twain, Trzydzieści trzy opowieści (Czytelnik 1973)
• Richard Hughes, Orkan na Jamajce (autor wstępu; Książka i Wiedza 1979 [2 wyd.])

Linki zewnętrzne

• "Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych" Władysława Kopalińskiego on-line
• Mariusz Kubik, "Portrety pisarzy: Władysław Kopaliński czyli o leksykografii z «ludzką twarzą»", "Gazeta Uniwersytecka UŚ", nr 5/81, luty 2001 r.
• Joanna Szczęsna, "Kopaliński: Życie przepołowione", "Gazeta Wyborcza"

Źródła

• Magdalena Prokopowicz (red.), Żydzi polscy. Historie niezwykłe, Demart, Warszawa 2010, s. 169-170.