Ulica Bracka w Warszawie
Na mapach:
 Warszawa |
|||||||||||||||||||||||||
| ulica | |||||||||||||||||||||||||
| Bracka | |||||||||||||||||||||||||
| Śródmieście Północne, Śródmieście Południowe | |||||||||||||||||||||||||
 Pałac Brzozowskich |
|||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||
Ulica Bracka w Warszawie – jedna z ulic ścisłego centrum Warszawy, biegnąca od ul. Żurawiej i Pl. Trzech Krzyży do ul. Chmielnej.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Pierwotnie fragment ciągu ulic Wiejskiej, Bagno i Zgoda, dawnego traktu z Ujazdowa do Grzybowa, uregulowana już około roku 1770. Przed końcem XVIII wieku zabudowa ulicy składała się z drewnianych domów i dworków; w tym czasie też – około roku 1790 u zbiegu z ul. Chmielną wzniesiono również drewnianą rotundę pierwszego cyrku w Warszawie, zwanego "Hecą".
Po przeprowadzeniu Alej Jerozolimskich w latach 1823-1824 na narożnym placu u zbiegu obu ulic wystawiono niewielki budynek Koszar Drogi Jerozolimskiej.
Naprzeciwko, pod numerem 11/13 w roku 1834 została zbudowana kamienica Gołaszewskich, zaprojektowana przez Antonia Corazziego, w późniejszym okresie przebudowana dla Leona Rakowskiego, jednocześnie kierującego pracami budowlanymi.
Prawdziwie wielkomiejskie realizacje przy Brackiej przyniósł dopiero okres po roku 1875; kamienice osiągały już gabaryt do czterech pięter, zaś ich twórcami byli nierzadko najwybitniejsi architekci. W latach 1903-1910 powstały przy Brackiej jeszcze cztery kamienice, w tym pod numerem 13 kamienica Kasy Pożyczkowo-Oszczędnościowej "Zgoda", zaprojektowana przez Dawida Lande i wyróżniająca się ozdobną, narożną wieżyczką oraz bogatym secesyjno-eklektycznym wystrojem. W okresie 1913-1914 na północnym odcinku ulicy wzniesiono gmach Domu Towarowego Braci Jabłkowskich , wybitny przykład architektury modernizmu, którego autorem byli Karol Jankowski i Franciszek Lilpop.
Wydarzenia roku 1939 nie przyniosły większych zniszczeń zabudowy; dopiero w okresie powstania warszawskiego większość zabudowy uległa zniszczeniu. W okolicach ulicy Brackiej toczyły się w okresie powstania zaciekłe walki, a żołnierze niemieccy dopuszczali się licznych zbrodni na mieszkańcach pobliskich domów.
W okresie powojennym w bezpośredniej okolicy Brackiej zaszły poważne zmiany urbanistyczne: w roku 1948 przebite zostało przedłużenie ul. Kruczej, zaś źle zaprojektowane skrzyżowanie z Alejami Jerozolimskimi przerwało łączność komunikacyjną dwóch odcinków ulicy.
[edytuj] Otoczenie
- Dom Towarowy Bracia Jabłkowscy, Bracka 25 – przykład wybitnej w skali miasta realizacji w duchu wczesnego modernizmu; dzieło uznanych twórców: Karola Jankowskiego i Franciszka Lilpopa. Dekorację fasady wykonał Edmund Bartłomiejczyk, on też jest autorem zachowanego wewnątrz posecesyjnego witrażu, unikatu w skali miasta.
- Pałac Brzozowskich w podwórzu kamienicy Jaroszyńskich, Bracka 20
- Kamienica Zofii Kiersnowskiej, Bracka 18 – kamienica wzniesiona w roku 1900 według projektu Edwarda Lilpopa; w pełni zachowała niezmiernie rzadką na terenie Warszawy eklektyczną dekorację fasady. W dwudziestoleciu międzywojennym mieściło się tu Gimnazjum Ludwika Lorentza. Nauczycielem historii był w nim m.in. syn właściciela Stanisław Lorentz, później znany muzeolog.
[edytuj] Bibliografia
- Jarosław Zieliński: Atlas Dawnej Architektury Ulic i Placów Warszawy, tom 1. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 1995, s. 205. ISBN 83-902793-5-5.
