Cyrk (rozrywka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy widowiska rozrywkowego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Żonglerzy na występie
Cyrk uliczny w Berlinie (rysunek Heinricha Zillego)
Słonie występujące w cyrku Merano w Oslo (Norwegia)

Cyrkwidowisko rozrywkowe, ukształtowane w Anglii w XVIII wieku (Philip Astley w 1768 otworzył w Londynie pierwszy nowożytny cyrk), nawiązujące do tradycji starożytnego Rzymu gdzie cyrkiem była odkryta budowla z areną, otoczona amfiteatralną widownią (najsłynniejszy Circus Maximus), gdzie występowali akrobaci, tancerze i urządzano wyścigi kwadryg. Obecnie sztuka cyrkowa składa się m.in. z pokazów akrobatycznych, ekwilibrystycznych, tanecznych i tresury zwierząt.

Rozwój cyrku w Europie[edytuj | edytuj kod]

W Europie sztuka cyrkowa rozkwitła w średniowieczu, kiedy pojawili się wędrowni aktorzy (kuglarze) zwani później hecarzami a w Rosji skomorochami. Pokazy, zwane hecami, nie odbywały się na wielkich arenach lub namiotach, lecz na ulicach miast, jarmarkach i festynach. Do wędrownych trup należeli linoskoczkowie, żonglerzy, połykacze ognia, mimowie i komedianci. W pierwszej połowie XIX wieku działały głównie cyrki konne z Anglii i Francji; pod koniec tego stulecia rozwinęły się cyrki w Cesarstwie Niemieckim (m.in. cyrki objazdowe Carla Hagenbecka).

Rozwój cyrku w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy stały cyrk wybudowała w Warszawie w 1883 Wilhelmina Ciniselli (rodzina Cinisellich prowadziła cyrk do 1914 tj. do wybuchu I wojny światowej). Pod koniec XIX wieku powstały też cyrki wędrowne m.in. Adama Pincla. Po odzyskaniu niepodległości głównymi organizatorami i właścicielami cyrków byli Stanisław Mroczkowski i bracia Staniewscy (Mieczysław i Bronisław). Wybitnymi artystami cyrkowymi tego okresu byli m.in. przedstawiciele rodzin Barańskich, Blumskich, Mileców; popularność zdobyły duety klaunówBim-Bom (Iwan Raduński i Mieczysław Staniewski), Din-Don (Wiktor i Edward Manc). Po II wojnie światowej powołano Dyrekcję Państwową Cyrków z siedzibą w Łodzi, powstały też pierwsze cyrki objazdowe (od 1949 w ramach Zjednoczonych Przedsiębiorstw Rozrywkowych). W 1950 w Julinku powstała baza cyrkowa z zapleczem szkoleniowo-technicznym, w 1967 powołano Państwową Szkołę Cyrkową w Julinku.

Elementy cyrku[edytuj | edytuj kod]

Wielkie buty i czerwone nosy[edytuj | edytuj kod]

Współczesny cyrk to przede wszystkim rozrywka, dlatego jego nieodłącznym elementem są występy klaunów. Kolorowo wymalowani przebierańcy w za dużych butach i ze sztucznymi kolorowymi nosami – ulubieńcy dzieci – mają za zadanie rozśmieszać publiczność. Nie jest to łatwe, często więc muszą posiąść wiele różnych umiejętności – teatralnych, muzycznych i gimnastycznych. Do najpopularniejszych przedstawicieli tej grupy cyrkowców zalicza się akrobatów i mimów oraz charakterystycznych klaunów 'ryżych' i 'białych', nawiązujących do tradycyjnych postaci komicznych, takich jak Arlekin czy Pierrot.

Niebezpieczna praca[edytuj | edytuj kod]

Popisy ekwilibrystyczne i akrobatyczne wymagają niezwykłych umiejętności, które zdobywa się tylko dzięki wieloletnim ćwiczeniom. Przykładem takiej sztuki są akrobacje na wysoko zawieszonych trapezach, wymyślone w połowie XIX w. we Francji. Do ich wykonania jest potrzebne wielkie wyczucie czasu, zręczność, siła i gibkość ciała. Trudnym zadaniem są także: jazda na jednokołowym rowerku, wymagająca wyjątkowego poczucia równowagi, oraz pokazy precyzyjnego rzucania nożami. Każdy nieprawidłowo wykonany ruch podczas wszystkich ewolucji wiąże się z ogromnym niebezpieczeństwem i może zagrażać życiu artysty.

Treserzy i tresowane zwierzęta[edytuj | edytuj kod]

W większości cyrków na całym świecie do klasycznych numerów należą występy tresowanych zwierząt. W programie znajdują się np. pokazy psów jeżdżących na rowerach i skaczących przez przeszkody, fok żonglujących piłkami, a także jazda konna. Szczególną atrakcją są zazwyczaj numery z udziałem niebezpiecznych zwierząt, takich jak niedźwiedzie, lwy, tygrysy i słonie. Widok tresera wkładającego głowę w paszczę lwa mrozi krew w żyłach, ale równie emocjonujące mogą być słonie stojące na dwóch nogach.

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Fakt tresury (w szczególności metod jej przeprowadzania) oraz przetrzymywania zwierząt, jak również warunków, w jakich są przetrzymywane (zwłaszcza w przypadku gatunków egzotycznych), sprawiają, iż cyrki, w programach których występują zwierzęta, często są krytykowane przez organizacje zajmujące się prawami zwierząt[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10]. Również niektórzy psychologowie podają w wątpliwość wartość pokazów, w których dzieci obserwują zmuszanie zwierząt do nienaturalnych dla nich czynności[11].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Cyrk (pol.). Federacja Zielonych. [dostęp 2013-08-29].
  2. Cyrk bez dzikich zwierząt (pol.). W: Co robimy? Ratujemy zwierzęta [on-line]. Klub Gaja. [dostęp 2013-08-29].
  3. Cyrk bez zwierząt (pol.). Stowarzyszenie Empatia, 2013-06-06. [dostęp 2013-08-29].
  4. Cyrk BEZ zwierząt! (pol.). Fundacja Viva, 2010-11-04. [dostęp 2013-08-29].
  5. Narciarz. Cyrki przed cyrkiem. „Zielone Brygady”. 7 (165), 2001-09. Wyd. Zielone Brygady. ISSN 1231-2126 (pol.). 
  6. Darek Gzyra. Cyrk do tablicy. „Zielone Brygady”. 1 (191), 2004-01. Wyd. Zielone Brygady. ISSN 1231-2126 (pol.). 
  7. Lubelska Grupa Vivy vs Cyrk Zalewski (pol.). Internetowa Telewizja Lublin, 2013-05-19. [dostęp 2013-08-29].
  8. Przeciwko tresurze (pol.). W: Opis działań [on-line]. Front Wyzwolenia Zwierząt. [dostęp 2013-08-29].
  9. Narciarz. Szkoło, nie ucz znieczulicy!. „Zielone Brygady”. 7 (165), 2001-09. Wyd. Zielone Brygady. ISSN 1231-2126 (pol.). 
  10. Wilk. Częste pytania i odpowiedzi dotyczące cyrku zwierzęta na arenach, zabawa w cyrku. „Zielone Brygady”. 7 (165), 2001-09. Wyd. Zielone Brygady. ISSN 1231-2126 (pol.). 
  11. Michał Walkowiak. (tytuł nieznany). „Otwarta Szkoła: miesięcznik Wielkopolskiej Oświaty”. 10, 2001-12. Klemens Stróżyński red.. Kuratorium Oświaty w Poznaniu. ISSN 1230-2899 (pol.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]