Zębowce

Zębowce
Odontoceti
Flower, 1867
Kaszalot – największy przedstawiciel zębowców
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	ssaki żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	walenie
Podrząd	zębowce
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Zębowce (Odontoceti) – jeden z dwóch podrzędów waleni. Ich przedstawiciele posiadają zęby, czym odróżniają się od fiszbinowców. Zębowce polują na ryby, głowonogi, a niektóre także na ssaki morskie.

Anatomia

Z wyjątkiem kaszalota oiągającego nawet do 18 m, największego zwierzęcia tej grupy, są to walenie małej lub średniej wielkości. Zębowce posiadają pojedynczy otwór nosowy na szczycie głowy (w przeciwieństwie do fiszbinowców z dwoma otworami). W kształcie zębów istnieją wielkie różnice pomiędzy gatunkami. Podczas gdy większość ma dużą liczbę identycznych zębów, do 260 u niektórych delfinów, istnieją też walenie jak narwal, u którego jedyny ząb tworzy długi róg, lub prawie bezzębne wale dziobogłowe z niezwykle ukształtowanymi zębami u samców.

Zębowce podobnie jak fiszbinowce mają opływowe kształty,ich wygląd bywa jednak różnorodny. Większość to gładkie i smukłe zwierzęta jak np. delfiny, lecz są i takie o budowie mocnej i masywnej najlepszym przykładem jest tu Kaszalot. Większość zwierząt tego podrzędu posiada płetwę grzbietową.

Zachowanie

Poruszanie się

Większość zębowców potrafi pływać z dużą prędkością. Mniejsze rodzaje czasami towarzyszą statkom, dając się nosić falom. Najczęściej można obserwować przy tej czynności delfiny, słynące także z akrobatycznych skoków.

Odgłosy

Wydawanie dźwięków gra ważną rolę dla zębowców. Obok różnych gwizdów i krzyków służących do komunikacji, są w stanie używać dźwięków o wysokiej częstotliwości aby orientować się za pomocą echolokacji. Ten zmysł stanowi wielką pomoc przy polowaniu.

Życie stadne

Z reguły zębowce żyją w grupach składających się z kilku do tuzina waleni. Zdarza się, że grupy te złączają się, tworząc zbiorowiska do tysiąca zwierząt. Wysokie umiejętności komunikacyjne zębowców objawiają się np. w skoordynowanym polowaniu na stada ryb. W niewoli niektóre gatunki okazują duże zdolności do nauki; z tego powodu zoolodzy zaliczają je do najbardziej inteligentnych zwierząt.

Systematyka

Zębowce podzielone są na siedem rodzin:

• delfinowate (Delphinidae)
• delfiny słodkowodne (Platanistidae)
• morświnowate (Phocoenidae)
• narwalowate (Monodontidae)
• wale dziobogłowe (Ziphiidae)
• kaszalotowate (Physeteridae)
• Iniidae

Ponieważ gatunki delfinów słodkowodnych nie są blisko spokrewnione, niektórzy zoolodzy rozdzielają tę grupę na cztery rodziny po jednym gatunku:

• Iniidae – inia (Inia geoffrensis)
• Lipotidae – delfin chiński (Lipotes vexillifer)
• Platanistidae – suzu (Platanista gangetica)
• Pontoporiidae – delfin mały (Pontoporia blainvillei)

W niektórych systematykach kaszaloty małe z rodzaju Kogia są wyróżniane jako rodzina.

Wpływ człowieka

Kaszalot przez długi czas był celem przemysłu wielorybniczego. Dzisiaj na niektóre stosunkowo niewielkie walenie (np. grindwale i grindwale krótkopłetwe) nadal trwają polowania, jednak największe zagrożenie dla większości gatunków stanowi rybactwo. Zwłaszcza przy połowie tuńczyków, co roku giną w sieciach tysiące delfinów.

Trzymanie małych waleni stanowi wielką atrakcję dla oceanariów i ogrodów zoologicznych, gdzie najczęściej występują butlonosy, orki i białuchy. Ze względu na duże zapotrzebowanie miejsca, niewola tych ssaków morskich jest kontrowersyjna.

Bibliografia

"Wieloryby, delfiny i morświny." CIBET