Zarzuela

Front Teatro de la Zarzuela (Teatru Zarzuelli) w Madrycie

Zarzuela (wymowa według IPA: /θar'θwe'la/ w Hiszpanii, /sar'swe'la/ w krajach hiszpańskojęzycznych Ameryki Łacińskiej) – forma muzyczna liryczno-dramatyczna pochodzenia hiszpańskiego w której występują naprzemiennie sceny mówione i śpiewane, w okresie późniejszym zawierająca także taniec; rodzaj musicalu. Nazwa wywodzi się prawdopodobnie od nazwy domku myśliwskiego zwanego Palacio de la Zarzuela znajdującego się niedaleko Madrytu, gdzie w XVII wieku, po raz pierwszy przedstawiono ten rodzaj sztuki hiszpańskiemu dworowi królewskiemu.

Występują dwie formy zarzuelli: zarzuela barokowa (lata 1630-1750, styl wcześniejszy) i zarzuela romantyczna (lata 1850-1950), który możemy dalej podzielić na dwa podtypy: género grande i género chico.

Musical znany był już w Hiszpanii od czasów Juana del Encina. Nowa forma zwana zarzuelą była o tyle innowacyjna, że dodawała funkcję dramatyczną do partii muzycznych. Stała się ona integralną częścią dzieła. Inne zmiany to udział wielkiej orkiestry i włączenie partii chóralnych, pieśni i tańca.

Zarzuela (także znana jako zarzuelta) to też integralna część muzyki filipińskiej. Przybyła razem z pierwszymi hiszpańskimi kolonizatorami i zakonnikami błyskawicznie rozprzestrzeniła wśród rdzennej ludności, która przystosowała ją do swojego gustu.

Najbardziej znane utwory

Plakat do zarzuelli Doña Francisquita (kompozytor: Amadeu Vives, 1923 r.)

• La leyenda del beso (zawierająca znaną arię Amor mi raza sabe conquistar)
• La dolorosa
• El huésped del Sevillano
• El caserío
• Cecilia Valdés
• El cóndor pasa

Kompozytorzy tworzący zarzuelę

Hiszpański kompozytor oper i zarzueli Tomás Bretón

• Emilio Arrieta
• Tomás Bretón
• Federico Chueca
• Joaquín Gaztambide
• Federico Moreno Torroba
• José Serrano
• Reveriano Soutullo
• José María Tena
• Juan Vert
• Rafael Millán Picazo
• Antonio de Literes
• Pablo Sorozábal
• Jesús Guridi
• Gonzalo Roig

Inne znaczenia tego wyrazu

Zarzuela to także nazwa dania pochodzącego z kuchni hiszpańskiej robionego z różnorodnych "darów morza" i ryb. Nazwa nawiązuje do rodowodu operowego z powodu bogatej mieszanki składników.

Bibliografia

• Christopher Webber. The Zarzuela Companion. Maryland, Scarecrow Press, 2002. Lib. Cong. 2002110168 / ISBN 0-8108-4447-8 (ang.)
• Casares Rodicio, Emilio (ed.). Diccionario de la Zarzuela. España e Hispanoamérica. (2 tomy) Madrid, ICCMU, 2002-3 (hiszp.)
• Roger Alier (auct.) "Zarzuela", w L. Macy (ed.). New Grove Dictionary of Music and Musicians, dostęp online z dn. 4 czerwca 2005. (dostęp płatny) (ang.)
• Antoni Pizà. Antoni Literes. Introducció a la seva obra (Palma de Mallorca: Edicions Documenta Balear, 2002) ISBN 84-956-9450-6 (hiszp.)
• Cincotta, Vincent J. Zarzuela-The Spanish Lyric Theatre. University of Wollongong Press, rev. ed. 2005,pp. 766 ISBN 0-864187-00-9 (ang.)
• Historia Zarzueli na Zarzuela.net (ang.)