Zbrodnie w Zawadce Morochowskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Zbrodnie w Zawadce Morochowskiej - zbrodnie dokonane przez oddziały ludowego Wojska Polskiego na ukraińskiej ludności cywilnej wsi Zawadka Morochowska w dniach 25 stycznia, 28 marca i 13 kwietnia 1946.

Tło zbrodni[edytuj | edytuj kod]

23 stycznia 1946 grupa operacyjna 36 komendy odcinka Olechowiec w sile 80 żołnierzy pod dowództwem ppor. Henryka Garbowskiego prowadząc rozpoznanie rozbiła pododdziały UPA we wsi Morochow i Mokre. W Zawadce Morochowskiej natknęła się na większe siły przeciwnika (bazę). Zmuszona była wycofać się. Na polu walki pozostały dwa wozy taborowe i dwa moździerze 82 mm. próba odzyskania broni następnego dnia nie powiodła się. W toku walki część wsi spłoneła a przeciwnik wycofał się[1].

Zbrodnia 25 I 1946[edytuj | edytuj kod]

25 stycznia do Zawadki Morochowskiej wkroczył 120-osobowy oddział LWP, paląc wieś i zabijając kilkudziesięciu mieszkańców, w tym kobiety i dzieci. Atakiem na wieś dowodził ppłk Stanisław Pluto[2]. Dokonano tego mimo faktu, że żaden mieszkaniec wsi nie był członkiem UPA[2]. Żołnierze 3 batalionu 34 pp, schwytani później przez UPA zeznali, że winnym zbrodni był 2 batalion 34 pp 8 DP. Ich wyjaśnienia pojawiły się w opublikowanej przez OUN broszurze zatytułowanej Krwawym szlakiem stalinowskiej demokracji[3]. Jedna z ofiar napaści, Kateryna Tomasz, przed śmiercią zdążyła powiedzieć przybyłym na miejsce partyzantom z UPA, że razem z żołnierzami widziała polskich chłopów ze wsi Niebieszczany[2].

Liczba ofiar pierwszej zbrodni w Zawadce Morochowskiej nie została jednoznacznie ustalona. Wskazana wyżej broszura wymienia z nazwiska 56 zabitych, równocześnie stwierdzając, że ofiar było ok. 70[4]. Padają również liczby 64, 68 lub 78 zabitych[5]. Zbrodnia dokonana została w okrutny sposób, ofiary przed śmiercią były okaleczane i torturowane[5]. Większość ofiar pochowano w zbiorowej mogile na cmentarzu w Zawadce Morochowskiej, tylko nielicznych pochowano w rodzinnych grobach[6].

Zbrodnie 28 III 1946 i 13 IV 1946[edytuj | edytuj kod]

28 marca 1946 oddział 34 pp po raz drugi pojawił się w Zawadce Morochowskiej. Ludność ukraińska zaczęła uciekać; ci, którzy nie zdążyli, zostali zgrupowani w pobliżu budynku szkoły. Dowodzący oddziałem oznajmił, że wszyscy zebrani zostaną zabici za unikanie wyjazdu do ZSRR oraz za wspieranie UPA. Następnie żołnierze wyciągnęli z tłumu 11 mężczyzn i natychmiast ich rozstrzelali, po czym spalili kilka ocalałych po poprzednim ataku na wieś szałasów. Zamordowanych pochowano w zbiorowym grobie na cmentarzu we wsi.

Ostatni raz LWP pojawiło się w Zawadce Morochowskiej 13 kwietnia 1946 i zabiło sześciu przypadkowych ukraińskich cywilów[2].

Deportacja ludności[edytuj | edytuj kod]

30 kwietnia 1946 wszyscy pozostali mieszkańcy wsi zostali zmuszeni do wyjazdu do ZSRR przez oddział LWP, który otoczył wieś i odprowadził wszystkich obecnych na stację kolejową Zagórz. Ich liczba szacowana jest na 73 osoby. Deportacji uniknęli jedynie ci mieszkańcy Zawadki, którzy w momencie pojawienia się wojska nie przebywali na terenie wsi[6].

29 kwietnia 1947 roku w ramach Akcji Wisła wywieziono ostatnich 15 mieszkańców wsi, co ostatecznie zakończyło istnienie Zawadki Morochowskiej, w której pozostał tylko cmentarz i cerkiew, którą rozebrano prawdopodobnie w latach pięćdziesiątych[2].

Upamiętnienie zbrodni[edytuj | edytuj kod]

Przez wiele lat o Zawadce i jej tragicznej historii nie ukazały się żadne publikacje. W 1986 na łamach "Kultury" wydawanej w Paryżu pojawił się list Jerzego Biłasa, ośmiomiesięcznego dziecka w momencie zbrodni, który stracił w niej prawie całą rodzinę. W 1998 w Gazecie Wyborczej ukazał się reportaż Prawo do cierpienia autorstwa Pawła Smoleńskiego, przedrukowany w jego książce Pochówek dla rezuna[6].

W październiku 1997 roku powstał komitet upamiętnienia zamordowanych mieszkańców wsi Zawadka Morochowska[7], zaś w 1998 pomnik, na którym umieszczono listę 73 znanych z nazwiska zabitych. Pomnik oraz uporządkowany cmentarz są miejscem uroczystości upamiętniających, w których biorą udział przedstawiciele władz lokalnych, ambasady Ukrainy w Polsce, Związku Ukraińców w Polsce oraz duchowni wyznań prawosławnego i greckokatolickiego[8].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Z. Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza s. 112
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4
  3. Jarosław Staruch "Iarlan" Krwawym szlakiem stalinowskiej demokracji w: Litopys UPA, t. VIII, (1946)
  4. Krwawym szlakiem stalinowskiej demokracji w: Litopys UPA, t. VIII, (1946)
  5. 5,0 5,1 J.Pisuliński, Tragiczne mikrohistorie: Zawadka Morochowska [w:] Akcja "Wisła", pod red. J. Pisulińskiego, Warszawa 2003, s. 198
  6. 6,0 6,1 6,2 Strona poświęcona Zawadce Morochowskiej
  7. Гук Богдан, Козак Михайло, Новосад Микола, Яремко Адам, Чужине, іди скажи Україні. Увічнення трагедії Закерзоння в 1944-1947 роках, Przemyśl 2001
  8. Michał Boltryk, Parastas na miejscu zbrodni

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dmytro Błażejowśkyj, Historical sematism of the eparchy of Peremysl, Lviv 1995
  • Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza : (1945–1991) : krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
  • Eugeniusz Misiło, Repatriacja czy deportacja, t.2, Warszawa 1999
  • Jan Pisuliński, Tragiczne mikrohistorie: Zawadka Morochowska” w: Akcja „Wisła”, Warszawa 2003
  • Гук Богдан, Козак Михайло, Новосад Микола, Яремко Адам, Чужине, іди скажи Україні. Увічнення трагедії Закерзоння в 1944-1947 роках, Przemyśl 2001
  • Гук Богдан, 1947. Пропам’ятна книга, Warszawa 1997
  • Andrzej Saładiak, Pamiątki i zabytki kultury ukraińskiej w Polsce, Warszawa 1993
  • Grzegorz MotykaTak było w Bieszczadach, Warszawa 1999
  • Losy cerkwi w Polsce po 1944 roku, Rzeszów 1997