Świergotek stepowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Świergotek stepowy
Corydalla godlewskii[1]
(Taczanowski, 1876)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina pliszkowate
Rodzaj Corydalla
Gatunek świergotek stepowy
Synonimy
  • Agrodoma godlewskii Taczanowski, 1876
  • Anthus godlewskii (Taczanowski, 1876)[1]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Świergotek stepowy (Corydalla godlewskii) – gatunek ptaka z rodziny pliszkowatych (Motacillidae). Jego tereny lęgowe leżą na obszarze od południowej Rosji na wschód po Zabajkale i północno-wschodnie Chiny oraz na południe po południową Mongolię, zimowiska – głównie na Półwyspie Indyjskim. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Władysław Taczanowski w 1876. Holotyp pochodził z okolic rzek Argun na terenie Zabajkala. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Agrodoma godlewskii[3]. Obecnie (2019) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza świergotka stepowego w rodzaju Anthus[4], podobnie jak autorzy HBW[5]; Kompletna lista ptaków świata wymienia ten gatunek w rodzaju Corydalla, do którego należą niektóre gatunki przypisywane wcześniej do Anthus[6]. Świergotek stepowy to gatunek monotypowy[4][5]. Dawniej bywał łączony w jeden gatunek wraz ze świergotkiem polnym (C. campestris)[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi 15–17 cm, masa ciała – 17–30,5 g[5]. W upierzeniu nie występuje dymorfizm płciowy[7]. Wierzch ciała płowobrązowy. Głowę i płaszcz pokrywają wyraźne pasy[8], szczególnie mocno zaznaczone na płaszczu[9]. Tęczówka ciemnobrązowa[8]. Spód ciała jasnopłowy. Górna część piersi ciemnobrązowo paskowana[8]. Świergotek stepowy jest bardzo podobny do świergotka szponiastego (C. richardi); w terenie najlepiej odróżniać je po głosie[9][7]. Dla obserwatora istotną cechą jest ubarwienie pokryw skrzydłowych średnich u ptaków dorosłych (pojedyncze wykształcają taką barwę już w 1. jesieni życia ptaka). Ich brzegi są jasne ochrowopłowe, szerokie i ostro zarysowane, środki zaś – prostokątne, tępe i ciemne. U podobnych świergotków szponiastych krawędzie tych piór są nieco bardziej rozmyte i węższe, ciemniejsze, rdzawobrązowe, a ciemny środek ma kształt klina[9]. Typowy dla gatunku wzór znajduje się jedynie na środkowych pokrywach średnich, zewnętrzne i wewnętrzne są często nietypowo ubarwione. Wzór ten może być słabiej widoczny w przypadku znoszonego upierzenia[7]. Paski pokrywowe u świergotków stepowych są jaśniejsze i wyraźniejsze niż szponiastych, dziób – krótszy, szpiczasto zakończony, brew – przeważnie krótsza, a ogon – krótszy[9].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Świergotki stepowe gniazdują głównie na obszarze od południowej Rosji (wschodni Ałtaj) na wschód po Zabajkale i północno-wschodnie Chiny (Mongolia Wewnętrzna) oraz na południe po południową Mongolię[5]. Północna granica zasięgu lęgowego przebiega na szerokości 56°N[7]. Według szacunków BirdLife International tereny te zajmują 2,76 mln km²[10]. Wbrew doniesieniom z XX wieku, według Alstroma i Milda (2010) brak udokumentowanych stwierdzeń na południe od równoleżnika 42°N[7]. Świergotki stepowe zimują głównie w Indiach[7][5] (oraz na pobliskim Cejlonie[5][11]) z wyjątkiem niektórych regionów w północno-zachodniej, północnej i wschodniej części kraju[11]. Część zimowisk znajduje się w Bangladeszu i Mjanmie. Na przelotach świergotki stepowe pojawiają się również w środkowych i północnych Chinach[7] oraz w Nepalu[7][12].

Świergotki stepowe sporadycznie zalatują do północno-zachodniej Europy[9]. Zagubione osobniki pojawiają się również w innych krajach. W Korei Północnej do 2002 świergotka stepowego stwierdzono 1 lub 2 razy. Być może te ptaki pojawiają się tam częściej, gdyż stwierdzano je w sąsiadującej chińskiej prowincji Liaoning oraz w Korei Południowej, przez którą migrują[13]. Do grudnia 2018 w Omanie stwierdzony 8 razy[14]. W Turcji przed listopadem 2012 stwierdzony raz, a od tego miesiąca do lutego 2013 – kolejne 5 razy[15]. W kwietniu 2005 po raz pierwszy obserwowano, a przy tym również udokumentowano zdjęciami, świergotka stepowego w Mikronezji. Była to również pierwsza obserwacja dla wysp Oceanu Spokojnego w ogóle i zarazem mająca miejsce w najbardziej wysuniętym na wschód punkcie względem zasięgu tego gatunku (przynajmniej do 2011)[16]. W Polsce odnotowany po raz pierwszy we wrześniu 2018 w Jastarni. Obserwacja została udokumentowana zdjęciami[17][18].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Głównymi środowiskami lęgowymi świergotków stepowych są suche, porośnięte trawą skaliste zbocza górskie, stepy (zarówno górskie, jak i położone na równinach), trawiaste doliny i nagie zbocza gór[7], a na Zabajkalu również zarośla karagany (Caragana) na kamienistych stepach[19]. Rzadko gniazdują także na podmokłych łąkach. Wybierają suchsze środowiska niż świergotki szponiaste, ale nie tak suche i piaszczyste, jak świergotki polne. W zachodniej części zasięgu gniazdują do 3350 m n.p.m.[7] Na przelotach w Nepalu notowane były od 75 do 4710 m n.p.m.[12] Na zimowiskach w indyjskim stanie Karnataka występują do 750 m n.p.m.[8] Pożywieniem świergotków stepowych są głównie niewielkie owady i inne bezkręgowce; prócz tego drobne nasiona[5].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Świergotki stepowe opuszczają zimowiska w Indiach pod koniec kwietnia lub na początku maja[8]. W podobnym okresie zaczynają przybywać na tereny lęgowe[7][20], choć przeważnie ma to miejsce w środku maja[7]. Jaja składane są w maju[5]. Dobrze ukryte na ziemi gniazdo utworzone jest z traw, ma kształt miseczki. Zniesienie liczy 3–5 jaj. Inkubacja trwa 12–14 dni. Wysiaduje jedynie samica. Czas potrzebny do opierzenia się młodych był nieznany przynajmniej do 2004 roku[19].

Status i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje świergotka stepowego za gatunek najmniejszej troski nieprzerwanie od 1988 (stan w 2019). BirdLife International uznaje trend liczebności populacji za stabilny ze względu na brak widocznych zagrożeń[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Corydalla godlewskii, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. Corydalla godlewskii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  3. W. Taczanowski. Mongolie et le pays de Tangoutes, 2. „Bulletin de la Société zoologique de France”, s. 158, 1876 (fr.). 
  4. a b Frank Gill & David Donsker (red.): Waxbills, parrotfinches, munias, whydahs, Olive Warbler, accentors, pipits. IOC World Bird List (v9.2), 22 czerwca 2019. [dostęp 14 października 2019].
  5. a b c d e f g h i Tyler, S., de Juana, E. & Kirwan, G.M.: Blyth's Pipit (Anthus godlewskii). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2020. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-10)].
  6. P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Motacillidae Horsfield, 1821 - pliszkowate - Wagtails and pipits (wersja: 2019-07-29). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 22 października 2019].
  7. a b c d e f g h i j k l Per Alstrom, Krister Mild: Pipits and Wagtails of Europe, Asia and North America. A&C Black, 2010, s. 237–246.
  8. a b c d e Ali, S. & S.D. Ripley: Handbook of the Birds of India and Pakistan. T. 9. Robins to Wagtails. Delhi: 1998, s. 263–264. ISBN 978-0195636956.
  9. a b c d e Lars Svensson: Przewodnik Collinsa. Ptaki. Wyd. II. Warszawa: MULTICO, 2017, s. 262. ISBN 978-83-7763-406-6.
  10. a b Blyth's Pipit Anthus godlewskii. BirdLife International. [dostęp 14 października 2019].
  11. a b Richard Grimmett, Carol Inskipp, Tim Inskipp: Birds of the Indian Subcontinent. Bloomsbury Publishing, 2016. ISBN 978-1-4081-6265-1.
  12. a b Richard Grimmett, Carol Inskipp, Tim Inskipp, Hem Sagar Baral: Birds of Nepal: Revised Edition. Bloomsbury Publishing, 2016, s. 328.
  13. Teresa Tomek, The birds of North Korea. Passeriformes, „Acta Zoologica Cracoviensia”, 1, 45, 2002, s. 25 [zarchiwizowane z adresu 2019-08-01].
  14. Hanne & Jens Eriksen, Oman Bird List, edition 7.9, Birds Oman, 28 grudnia 2018 [dostęp 2019-10-16] [zarchiwizowane z adresu 2019-10-16].
  15. Atahan i inni, Unusual wintering records of pipits (Aves: Motacillidae) in Hatay, Eastern Mediterranean Region of Turkey, „Turkish Journal of Zoology”, 39, 2015, s. 76 [zarchiwizowane z adresu 2019-10-16].
  16. Lees, Alexander & Vanderwerf, Eric., First record of Blyth's Pipit ''Anthus godlewskii'' for Micronesia, „Bulletin of the British Ornithologists' Club”, 131, 2011, s. 212-217 [dostęp 2021-05-17] [zarchiwizowane z adresu 2019-10-16].
  17. Orzeczenia / nr sprawy 16420. Komisja Faunistyczna. [dostęp 18 października 2019].
  18. Birding Poland: Pierwszy dla Polski świergotek stepowy. facebook.com, 30 września 2018. [dostęp 18 października 2019]. (post zawiera zdjęcia dokumentujące obserwację)
  19. a b Josep del Hoyo, Andrew Elliott, David A. Christie: Handbook of the Birds of the World. T. 9. Cotingas to Pipits and Wagtails. Barcelona: Lynx Edicions, 2004, s. 750. ISBN 84-87334-69-5.
  20. Algirdas Knystautas: Birds of Russia. HarperCollins, 1993, s. 174.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]