Przejdź do zawartości

Świna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Świna
ilustracja
Państwo

 Polska

Województwo

 zachodniopomorskie

Akweny
• Łączy wody
• Z wodami


Zalew Szczeciński
Zatoka Pomorska

Lądy
• Oddziela
• Od


Wolin
Uznamu i Karsiboru

Zasolenie

od 1‰ do 8‰

Miejscowości nadbrzeżne

Świnoujście

Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa konturowa województwa zachodniopomorskiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Świna”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko lewej krawiędzi u góry znajduje się punkt z opisem „Świna”
Ziemia53°55′21″N 14°16′52″E/53,922500 14,281111
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku
Zdjęcie satelitarne przedstawiające Świnę i okoliczne akweny
Świna
MF Wolin płynący przez Świnę
Most Piastowski nad Starą Świną w tle Ognickie Łęgi
Mapa wyspy Wolin z zaznaczoną Świną

Świna (niem. Swine) – cieśnina[1] Morza Bałtyckiego, między wyspą Wolin a wyspami: Uznam i Karsibór; łączy Zalew Szczeciński z Zatoką Pomorską. Ma długość ok. 16 km i szerokość od 100 do 1000 m[2]. Przy północnej części cieśniny usytuowane jest centrum miasta Świnoujście.

Według prawa morza i polskiego ustawodawstwa Świna należy do morskich wód wewnętrznych Polski[3]. Cieśnina w całości znajduje się w gminie miejskiej Świnoujście.

Obszar, przez który przechodzi koryto Świny, powstał w wyniku akumulacji morskiej i nosi on nazwę Bramy Świny. Utrudnia ona napływ wody morskiej z Morza Bałtyckiego do Zalewu Szczecińskiego.

Warunki naturalne

[edytuj | edytuj kod]

Rozdziela wyspy Uznam i Karsibór od Wolina. Od strony Zalewu (jezioro Wicko Wielkie) tworzy deltę wsteczną z szeregiem porośniętych trzciną wysp, z których największa to Wielki Krzek.

Świna jest najkrótszą z cieśnin (obok Piany i Dziwny) łączących Zalew Szczeciński z Morzem Bałtyckim. Ruch wody z Zalewu Szczecińskiego do Zatoki Pomorskiej i odwrotnie, kierowany jest zasadniczo przez wiatr, którego duże znaczenie ma szybkość i kierunek[4]. W Świnie woda słodka miesza się z wodą morską – całkowicie bądź częściowo, co jest związane ze stratyfikacją. Zasolenie Świny potrafi zmieniać się od 1‰ do 8‰[5].

Po uwzględnieniu siły wiatru, zmian poziomu wód, wskaźników zasolenia wyliczono, że poprzez Świnę odpływa 69% wód z Zalewu Szczecińskiego do Morza Bałtyckiego[6].

Przyroda

[edytuj | edytuj kod]

Część Świny na południe od zwartej zabudowy miejskiej Świnoujścia została objęta obszarem ochrony siedlisk „Wolin i Uznam” oraz obszarem ochrony ptaków Delta Świny.

Zagospodarowanie

[edytuj | edytuj kod]

Część Świny – od północnego krańca Kanału Mielińskiego do Bramy Świny przy Zatoce Pomorskiej – stanowi odcinek toru wodnego Szczecin-Świnoujście.

Do połowy XVIII wieku główną drogą wodną prowadzącą do Szczecina była Piana. Ze względu na wysokie cła wymuszane przez kontrolujących ją Szwedów w latach 20. XVIII wieku Królestwo Prus prowadziło równocześnie negocjacje ze Szwedami w sprawie ceł i analizowało możliwość wybudowania nowej drogi wodnej. Rozważano Świnę, Dziwnę oraz budowę kanału z jeziora Wicko Wielkie przez Wicko Małe do Bałtyku. Wadą Świny były piaszczyste mielizny u jej ujścia oraz rozległe płycizny delty wstecznej, jednak analizy możliwości i kosztów spowodowały jej wybór. Pierwsze, zakończone niepowodzeniem prace podjęto w 1730. Podjęto je ponownie w 1739 roku i zakończono sukcesem. W połowie XVIII wieku Świna stała się głównym szlakiem wiodącym do Szczecina[7]. W 1746 oficjalnie otwarty został port morski Świnoujście u ujścia Świny do Zatoki Pomorskiej[8]. Współcześnie port obejmuje także terminal promowy i port wojenny.

W celu umożliwienia żeglugi statkom oceanicznym do portu morskiego w Szczecinie pod koniec XIX wieku wykonano Kanał Piastowski, w wyniku czego m.in. zaniechano żeglugi handlowej Starą Świną. Nad przyległymi kanałami Świny znajdują się mały port morski Przytór oraz przystań morska w Świnoujściu-Karsiborze.

Przy ujściu po stronie wschodniej stoi latarnia Morska Świnoujście.

Jedynym mostem rozpiętym nad cieśniną jest Most Piastowski nad Starą Świną.

5 marca 2021 roku uroczyście rozpoczęto drążenie pod Świną jednonawowego tunelu drogowego o długości ok. 1,44 km. 776 mln zł (85% kosztów) to dotacje z funduszy Unii Europejskiej. Pozostałe 15% pochodzi od miasta[9]. Tunel oddano do użytku 30 czerwca 2023 roku. Jest to pierwsze stałe połączenie wysp Uznam i Wolin.

Hydronimia

[edytuj | edytuj kod]

W 1182 roku zapisano Szvvine jako nazwę miejscową[10]. Następnie nazwy cieku wodnego pojawia w 1186 roku jako Zwina[11], 1281 – Czwinam[12], 1295 – Zuina[13], 1303 – Swynam (Acc)[14] i Swina[15], 1305 – Swynam (Acc)[16], 1312 – Swina[17], kolejno w 1320[18][19], 1325[20], 1327[21] – Swinam, 1329 – Ztwine[22], 1496 – Szvinam[23], 1742 – Swine[24]. Do 1945 r. stosowano niemiecką nazwę Swine[25].

W polskich publikacjach z 1890 i 1904 cieśnina była przedstawiona pod polską nazwą Świnia jako jedna z trzech odnóg Odry[26][27]. Na polskiej mapie z 1938 r. cieśnina także widnieje pod nazwą Świnia[28]. Pradawna postać budziła kontrowersje i współczesna polska nazwa jest arbitralna[29]. W 1949 r. ustalono urzędowo polską nazwę Świna[30].

Pierwotne brzmienie nazwy nie jest jasne, jednak ze względu na niezmienne stosowanie rodzaju żeńskiego oraz zlatynizowaną końcówkę <a>, można przedstawić wersje: *S(ъ)vin(ьn)a lub *S(ъ)vin(ьnj)a. Językoznawca Zbigniew Babik przedstawia, iż nazwa cieśniny nie musiała odwoływać się do apelatywu 'świnia', lecz mógł to być przymiotnik kontynuujący praformy: *svinьjь lub *svinьn- lub *svinь. Z drugiej strony nie można negować znaczenia słowa 'świnia' i nazwa może nawiązywać do tej rodziny wyrazów. Pierwotna nazwa nie musiała odnosić się bezpośrednio do cieśniny, ale mogła nawiązywać do fauny nadbrzeżnej, bądź przeniesiono ją z nazwy miejscowej nad cieśniną[29].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Morze Bałtyckie, Cieśniny. W: Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej: Nazewnictwo Geograficzne Świata. T. Zeszyt 10 - Morza i oceany. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2008, s. 52. ISBN 978-83-254-0462-8.
  2. ↑ Katarzyna Białecka: Cieśnina Świna. Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego. [dostęp 2017-10-23]. (pol.).
  3. ↑ Ustawa ↓.
  4. ↑ Osadczuk, Musielak i Borówka 2007 ↓, s. 92.
  5. ↑ Jasińska 1991 ↓, s. 206.
  6. ↑ Mohrholz i Lass 1998 ↓, s. 371-383.
  7. ↑ Radosław Gaziński, From the History of Prussian Naval Policy: Plans to Establish a Waterway on the Dziwna Strait and Build a Seaport near Kamień Pomorski in the 18th Century, „Studia Maritima”, 38, 2025, s. 87-101 [dostęp 2026-01-10].
  8. ↑ Hugo Lemcke: Die Bau- und Künstdenkmäler des Regierungsbezirks Stettin. Stettin: Kommisionsverlag von Leon Saunier, 1900, s. 386.
  9. ↑ Rząd na placu budowy tunelu w Świnoujściu: "Dotrzymaliśmy słowa". Unia przypomina za czyje pieniądze | Biznes na Next.Gazeta.pl [online], gazeta.pl [dostęp 2024-04-26] (pol.).
  10. ↑ Klempin 1868 ↓, s. 69.
  11. ↑ Klempin 1868 ↓, s. 79.
  12. ↑ Prümers 1885 ↓, s. 455.
  13. ↑ Prümers 1888 ↓, s. 247.
  14. ↑ von Dreger 1768 ↓, s. 141.
  15. ↑ von Dreger 1768 ↓, s. 169.
  16. ↑ von Dreger 1768 ↓, s. 250.
  17. ↑ von Dreger 1768 ↓, s. 96.
  18. ↑ von Dreger 1768 ↓, s. 13.
  19. ↑ von Dreger 1768 ↓, s. 15.
  20. ↑ von Dreger 1768 ↓, s. 260.
  21. ↑ Cod. No. 4344. W: Pommersches Urkundenbuch. T. 7. s. 162.
  22. ↑ Cod. No. 4438. W: Pommersches Urkundenbuch. T. 7. s. 241.
  23. ↑ Fenrych i Lesiński 1962 ↓, s. 247.
  24. ↑ Scheidern 1742 ↓, s. 280.
  25. ↑ (przedruk) Arkusz 2151 Kaseburg. W: Topografische Karten (Meßtischblätter) 1:25 000. Reichsamt für Landesaufnahme, 1932.
  26. ↑ Świnia, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 703.
  27. ↑ Rehman 1904 ↓, s. 352.
  28. ↑ 42 Szczecin Stettin. W: Mapa Operacyjna Polski 1:300 000. Wojskowy Instytut Geograficzny, 1938.
  29. ↑ a b Babik 2001 ↓, s. 585-586.
  30. ↑ Rozporządzenie 1949 ↓, s. 7.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Świna&oldid=78757033”