Żabieńcowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Żabieńcowate
Ilustracja
Żabieniec babka wodna
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd żabieńcowce
Rodzina żabieńcowate
Nazwa systematyczna
Alismataceae Vent.
Tabl. Règne Vég. 2: 157. 5 Mai 1799, nom. cons.
Mapa zasięgu
zasięg występowania na mapie
Owoc zbiorowy strzałki wodnej

Żabieńcowate (Alismataceae Vent.) – rodzina roślin wodnych lub błotnych należąca do jednoliściennych. Obejmuje 16[2]–18[3] rodzajów z ok. 115[4][1] gatunkami. Rozległy zasięg obejmuje obszary pod wpływem klimatu umiarkowanego oraz strefę międzyzwrotnikową[1], poza terenami pustynnymi[4]. Najwięcej gatunków występuje na kontynentach amerykańskich[5]. Tkanki roślin zawierają sok mleczny[1].

Liście limnocharisa żółtego Limnocharis flava są spożywane jako warzywo w Azji południowej. We wschodniej części tego kontynentu jadane są także kłącza strzałki wodnej Sagittaria sagittifolia. Indianie żywili się natomiast strzałką szerokolistną Sagittaria latifolia. Niektóre gatunki z rodzajów Echinodorus i Helanthium uprawiane są jako rośliny akwariowe, z kolei rośliny z rodzajów strzałka Sagittaria, żabieniec Alisma i Echinodorus uprawiane są jako ozdobne w stawach, głównie w strefie międzyzwrotnikowej[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kwiat hydroklei grzybieniowatej
Pokrój
Byliny, rzadko rosnące też jako rośliny roczne, korzeniące się w gruncie, o pędach wzniesionych, unoszących się na powierzchni wody lub zanurzonych[4]. Łodyga w postaci kłącza podziemnego lub podwodnego, czasem z cienkimi rozłogami[4], w tym u niektórych przedstawicieli z bulwkami[6], bywa też wykształcona w postaci bulwocebuli[4][6]. Pędy zawierają często białawy sok mleczny, powietrzne są często mięsiste[4].
Liście
Wszystkie odziomkowe, skrętoległe[6] lub rzadziej w okółkach rozmieszczone wzdłuż pędu[4], pojedyncze, zwykle niby-ogonkowe (ogonki często dłuższe od blaszki, na przekroju okrągłe lub trójkątne[4]), rzadziej siedzące. Blaszka o różnym kształcie – zmienność może być związana z wiekiem – liście młodych roślin często są równowąskie, a dojrzałych od równowąskich poprzez jajowate do trójkątnych i oszczepowatych[6]. Występują też różnice między liśćmi zanurzonymi, pływającymi i wzniesionymi[4]. Liście są równolegle użyłkowane z poprzecznymi wiązkami przewodzącymi lub użyłkowane siateczkowato[6]. Blaszki są całobrzegie i czasem faliste[4].
Kwiaty
Zebrane w kwiatostany wierzchotkowe, które zebrane w okółkach tworzą kwiatostany złożone groniaste i wiechowate, rzadko baldachowate. Kwiaty są promieniste, obupłciowe lub rzadziej jednopłciowe, złożone z dwu trójkrotnych okółków okwiatu. Zewnętrzny okółek jest zielony i trwały, a wewnętrzny biały, rzadziej żółtawy. Pręciki wyrastają w okółkach (brak ich w kwiatach żeńskich) po 3, 6, 9 lub w większej liczbie do 30). Pylniki są dwukomorowe, pękają podłużnymi szczelinami. Słupki mogą być trzy w okółku lub jest ich wiele (nawet ponad 1,5 tysiąca) i ustawione są spiralnie (brak ich w kwiatach męskich). Tworzone są przez wolne, jednokomorowe owocolistki z trwałymi szyjkami, zawierające pojedyncze lub kilka zalążków[7][8].
Owoce
Drobne niełupki tworzące owoc zbiorowy lub rzadziej – pękające u nasady mieszki[6][7]. Nasiona są liczne, gruczołowate, grzbieciste lub zbięte[4], z U-kształtnym zarodkiem[7], pozbawione bielma[7] i albumin[6].

Pochodzenie i systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzina wyewoluowała ok. 80 milionów lat temu w czasie późnej kredy[4]. Z Egiptu znane są skamieniałości identyfikowane z rodzajem Echinodorus datowane na 79 milionów lat temu (kampan)[1].

Systematyka według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)

Zgodnie z danymi APWeb żabiściekowate należą do rzędu żabieńcowców i zajmują w jego drzewie filogenetycznym następującą pozycję[1]:

żabieńcowce

obrazkowate Araceae




kosatkowate Tofieldiaceae






żabiściekowate Hydrocharitaceae



łączniowate Butomaceae




żabieńcowate Alismataceae





bagnicowate Scheuchzeriaceae




onowodkowate Aponogetonaceae




świbkowate Juncaginaceae




Maundiaceae





posydoniowate Posidoniaceae




rupiowate Ruppiaceae



bałwanicowate Cymodoceaceae






zosterowate Zosteraceae



rdestnicowate Potamogetonaceae











W systemie APG III rodzina żabieńcowatych została połączona z wyłączaną wcześniej (do systemu APG II z 2003 włącznie) rodziną limnocharysowatych (Limnocharitaceae). Wyodrębnianie tej rodziny zmieniało żabieńcowate w takson parafiletyczny[1].

Podział rodziny i wykaz rodzajów[1]

W obrębie rodziny wyróżnia się dwa klady, z których jeden obejmuje rodzaje Alisma, Luronium, Damasonium i Baldellia, a drugi resztę rodziny[1][4]. Relacje między rodzajami w obrębie tych grup pozostają niejasne, podobnie zresztą sama klasyfikacja rodzajów wymaga zmian, bowiem kilka z rodzajów ma w tradycyjnym ujęciu charakter parafiletyczny[1][4].

Pozycja w systemie Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa żabieńcowe (Alismatidae Takht.), nadrząd Alismatanae Takht., rząd żabieńcowce (Alismatales Dumort.), podrząd Alismatineae Engl., rodzina żabieńcowate (Alismataceae Vent.)[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2020-07-24].
  2. List of Genera in ALISMATACEAE. W: Vascular plant families and genera [on-line]. mobot.org. [dostęp 2019-05-03].
  3. a b Plants of the World Online (ang.). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2020-07-24].
  4. a b c d e f g h i j k l m n o Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 122. ISBN 978-1842466346.
  5. Gurcharan Singh: Plant Systematics. Enfield: Science Publishers, 2004, s. 339-341. ISBN 1-57808-351-6.
  6. a b c d e f g Michael G. Simpson: Plant Systematics. Amsterdam, Boston, Heidelberg...: Academic Press Elsevier, 2010, s. 208-210. ISBN 978-0-12-374380-0.
  7. a b c d Qingfeng Wang, Robert R. Haynes & C. Barre Hellquist: Alismataceae. W: Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2020-09-03].
  8. Robert R. Haynes, C. Barre Hellquist: Alismataceae Ventenat. W: Flora of North America [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2020-09-03].
  9. Crescent Bloom: Alismataceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-26].