Żołna wschodnia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Żołna wschodnia
Merops orientalis[1]
Latham, 1802
Podgatunek ceylonicus, Sri Lanka
Podgatunek ceylonicus, Sri Lanka
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd kraskowe
Rodzina żołny
Rodzaj Merops
Gatunek żołna wschodnia
Synonimy
  • Merops viridis[2]
  • Merops aegyptius[2]
  • Merops torquatus[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Porównanie osobnika dorosłego, młodocianego oraz jednego z podgatunków – cyanophrys
Para żołn wschodnich, Koczin, Indie

Żołna wschodnia (Merops orientalis) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny żołn. Ma bardzo szeroki zasięg występowania, rozciągający się w Afryce od Egiptu po Sudan Południowy (na tym kontynencie głównie Sahel), w Azji od Bliskiego Wschodu poprzez Półwysep Arabski po Wietnam i Kambodżę. Niezagrożona wyginięciem.

Taksonomia[edytuj]

Gatunek po raz pierwszy opisał John Latham w roku 1801. Nadał jej uznawaną obecnie przez IOC nazwę Merops orientalis. Holotyp pochodził z Imperium Marathów (obecnie część Indii). Zarówno autorzy HBW[4] jak i IOC uznają 8 podgatunków[5]. Proponowany podgatunek nadjanus włączony jest w muscatensis. Podgatunki podzielić można wedle miejsca występowania: afrykańskie viridissimus, flavoviridis i cleopatra; arabskie cyanophrys i muscatensis oraz azjatyckie beludschicus, orientalis i ferrugeiceps. Podgatunki z Arabii mogłyby być uznane za osobne gatunki, tworzące nadgatunek wraz z żołną wschodnią[4].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj]

Wyróżnia się następujące podgatunki[5]:

  • M. o. viridissimus Swainson, 1837Senegal do północnej i centralnej Etiopii
  • M. o. cleopatra Nicoll, 1910Dolina Nilu (Egipt) do północnego Sudanu
  • M. o. cyanophrys (Cabanis & Heine, 1860) – południowy Izrael, zachodni i południowy Półwysep Arabski
  • M. o. muscatensis SSharpe, 1886 – centralny i wschodni Półwysep Arabski
  • M. o. beludschicus SNeumann, 1910 – południowy Irak do północno-zachodnich Indii
  • M. o. orientalis Latham, 1801 – zachodnie Indie na wschód do Bangladeszu
  • M. o. ceylonicus Whistler, 1944Sri Lanka
  • M. o. ferrugeiceps Anderson, 1879 – północno-wschodnie Indie do południowo-centralnych Chin i Indochin

Środowisko życia stanowią obszary zalesione z porozrzucanymi drzewami i krzewami, w okolicach strumieni lub wybrzeży. Spotykany również w obszarach pustynnych z akacjami i daktylowcami, na wydmach i niedaleko ogrodów[6]. Występuje na wysokości do 2500 m n.p.m.[7]

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosi 26–28 cm, z czego około 10 cm stanowi ogon. Rozpiętość ciała waha się między 29 i 30 cm, zaś masa ciała to 15–20 g[6]. Dla dorosłego samca z Egiptu pozostałe wymiary są następujące: dziób około 2,4 cm, skrzydło 9,2 cm, środkowe sterówki 13,5 cm (pozostałe 7,4 cm), skok 1,1 cm. U podgatunku beludschicus sterówki (nieśrodkowe) mają około 6 cm[6]. U osobników dorosłych wierzch ciała intensywnie zielony, zaś czoło, wierzch głowy i górna część grzbietu mają barwę rudozłotą. Niższa część grzbietu, kuper i bardziej wewnętrzne lotki II rzędu szarozielone lub zielononiebieskie. Lotki I rzędu na wewnętrznych chorągiewkach rude, zaś na zewnętrznych intensywnie zielone. Lotki II rzędu z wyjątkiem tych najbliższych tułowia posiadają czarne plamy na końcu. Sterówki matowozielone, dwie środkowe silnie wydłużone, obrzeżenia chorągiewek wewnętrznych rudawe. Spód ciała jasnozielony. Występuje czarna półobroża na gardle i czarny pasek biegnący przez oko. Pod przepaską przez oczy biegnie jasnoniebieski pasek. Gardło i brzuch posiadają niebieski lub niebieskozielony odcień. Dziób czarniawy, tęczówka szkarłatna, nogi i stopy ołowianoszare. Samice różnią się jedynie brakiem barwy niebieskiej na spodzie ciała oraz węższym niebieskim paskiem pod okiem[2]. U osobników młodocianych brak półobroży, są również bardziej matowe i jaśniejsze, od spodu niemal białe[6].

Behawior[edytuj]

Theodor von Heuglin pisał o afrykańskich przedstawicielach żołny wschodniej, że w grupach rodzinnych lub w parach przesiadują w zaroślach trojeści (Asclepias). Natomiast T.C. Jerdon, odnosząc się do osobników z Indii, opisał gatunek następująco:

Quote-alpha.png
Zazwyczaj poluje, jak to czynią muchołówki, z nieruchomego stanowiska, którym może być szczyt gałęzi drzewa lub krzewu (albo żywopłotu), słup, źdźbło trawy, stara budowla, bardzo często drut telegraficzny, kopiec ziemi w polu. Zasiada niecierpliwie rozglądając się w poszukiwaniu owadów, za którymi może przebyć długi dystans, startując gwałtownie, i łapie ją [zdobycz] w locie przez słyszalne zatrzaśnięcie dzioba [...] Często łapie dwa lub trzy owady, nim znowu siądzie na żerdź [...]

Niekiedy również pożywienie zbiera z gałęzi[2]. Wśród zdobyczy odnotowano pluskwiaki, termity, chrząszcze, muchówki, ćmy, motyle, ważki, pająki i gąsienice. Głos stanowi powtarzany, miły w odsłuchu tryl triiiie. Niekiedy odzywa się przenikliwy tit-tit-tit albo głośnym priit[6].

Lęgi[edytuj]

Okres lęgowy trwa od marca do czerwca, zależnie od regionu nawet do sierpnia. W Afryce i na Półwyspie Arabskim występują pojedyncze gniazda, w Indiach odnotowuje się luźne kolonie, większe w Mjanmie i Pakistanie – 10 do 30 par[6].

Gniazdo mieści się w zagłębieniu w ziemi wykopanym przez oba ptaki z pary, w afrykańskiej części zasięgu w płaskiej ziemi lub niskim zboczu, zaś w pozostałych partiach w skarpie. Tunel ma długość 79–125 cm[8], zaś komora gniazdowa mieszcząca się na końcu około 15 cm średnicy[6]. W trakcie badań w Tamilnadu gniazda mieściły się około 450–460 m od najbliższych siedzib ludzkich[8].

Zniesienie liczy 4–8 białych jaj – w trakcie badań w Indiach w 15 lęgach te z trzema jajami stanowiły 46,6%, zaś te z czterema 40%; te z pięcioma i sześcioma jajami były bardzo rzadkie[8]. Przeciętna ich masa to 2,65–3,95 g, a wymiary 21x14 mm[8]. Inkubacja trwa 18–22 dni, wysiaduje głównie samica. W lęgach badanych w Tamilnadu pisklęta kluły się niesynchronicznie i ważyły średnio 3,16 g[8]. Młode opuszczają gniazdo po 22–31 dniach od wyklucia; karmione są przez oboje rodziców[6]. W 27. dniu ich życia dzioby mierzą około 2,5 cm[8].

Status i zagrożenia[edytuj]

Przez IUCN żołna wschodnia klasyfikowana jest jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). Całkowita populacja nie jest znana, lecz prawdopodobnie ma trend wzrostowy, co w połączeniu z zasięgiem występowania liczącym 11,3 mln km² nie daje obaw co do przetrwania gatunku[7].

Przypisy

  1. Merops orientalis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e Henry Eeles Dresser: A history of the birds of Europe : including all the species inhabiting the western palaearctic region. T. 5. 187-1781, s. 171.
  3. Merops orientalis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. a b del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie, D.A.: Handbook of the Birds of the World. T. Tom 6: Mousebirds to Hornbills. Lynx Edicions, 2003, s. 334. ISBN 848733430X.
  5. a b Frank Gill, David Donsker (red.): Family Meropidae (ang.). IOC World Bird List: Version 4.2. [dostęp 2014-08-01].
  6. a b c d e f g h Nicole Bouglouan: Green Bee-eater. Oiseaux-Birds, 18 stycznia 2012.
  7. a b Little Green Bee-eater Merops orientalis. BirdLife International. [dostęp 25 stycznia 2014].
  8. a b c d e f Asokan et al.. Observations on Nest-sites, Eggs and Nestling Growth Patterns of the Small Bee-eater Merops orientalis L. in India. „World Journal of Zoology”. 4 (3), s. 163-168, 2009. ISSN 1817-3098.