Aktinidia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Aktinidia
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd wrzosowce
Rodzina aktinidiowate
Rodzaj aktinidia
Nazwa systematyczna
Actinidia Lindl.
Nat. Syst. ed. 2. 439. Jul 1836
Typ nomenklatoryczny
Actinida callosa Lindl.[2]
Pędy aktinidii chińskiej

Aktinidia (Actinidia Lindl.) – rodzaj pnączy z rodziny aktinidiowatych. Obejmuje ok. 55[3], 60[4] lub 75[5] gatunków. Występują w Azji wschodniej i południowej (44 gatunki są endemitami Chin)[3]. Owoce (jagody) aktinidii smakowitej i aktinidii chińskiej oraz ich mieszańców znane są pod nazwą kiwi. Inne gatunki częściej uprawiane to aktinidia ostrolistna i pstrolistna[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Owijające się wokół podpór drewniejące pnącza o sezonowym ulistnieniu[6]. Mają pędy o długich międzywęźlach, nagie lub owłosione, z długimi, równowąskimi przetchlinkami. Pąki zimowe drobne[3].
Liście
Pojedyncze, zwykle długoogonkowe, z drobnymi lub nieobecnymi przylistkami. Blaszka naga lub owłosiona, cienka lub skórzasta, zwykle piłkowana lub ząbkowana, rzadziej całobrzega[3].
Kwiaty
Zwykle obupłciowe, ale czasem jednopłciowe i wówczas zwykle rośliny dwupienne. Kwiaty pojedyncze lub zebrane po kilka lub wiele w kwiatostany wierzchotkowe wyrastające w kątach liści, często baldachokształtne. Działki kielicha zwykle w liczbie 5, trwałe lub nie. Płatki korony zwykle także w liczbie 5, białe, różowe, czerwone, żółte lub zielone. Pręciki liczne, w kwiatach żeńskich na skróconych nitkach i z płonnymi pylnikami. Zalążnia jajowata lub walcowata, naga lub owłosiona, wilokomorowa, z licznymi zalążkami w komorach. Szyjek słupków jest tyle ile komór – od 15 do 30. Zwykle są one odgięte i trwałe. W kwiatach męskich zalążnia jest szczątkowa[3].
Owoce
Mięsiste, owalne lub kulistawe jagody z licznymi nasionami tkwiącymi w miąższu[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy[7]

Heptaca Lour., Kalomikta Regel, Trochostigma Siebold & Zucc.

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny aktinidiowatych Actinidiaceae, która wraz z siostrzaną rodziną Roridulaceae należą do rzędu rzędu wrzosowców wchodzącego w skład grupy astrowych (asterids) w obrębie dwuliściennych właściwych (eudicots)[1].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Ericanae Takht., rząd aktinidiowce (Actinidiales Takht. ex Reveal), rodzina aktinidiowate (Actinidiaceae Hutch.), podrodzina Actinidioideae Gilg in Engl. & Prantl, plemię Actinidieae Gilg in Engl. & Prantl., rodzaj aktinidia (Actinidia Lindl.)[8].

Wykaz gatunków[5]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: kiwi (owoc).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-12].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-19].
  3. a b c d e f Actinidia Lindley. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-11-02].
  4. a b David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 12. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. a b Actinidia. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-11-02].
  6. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  7. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-07-20].
  8. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Actinidia (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-18].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]