Witamina K
Witamina K – grupa organicznych związków chemicznych, będących pochodnymi 2-metylo-1,4-naftochinonu, pełniących w organizmie funkcję niezbędnego składnika pokarmowego. Poprzez uczestnictwo w syntezie protrombiny w wątrobie, warunkuje ona prawidłowy przebieg procesów krzepnięcia krwi[1][2][3][4][5]. Uczestniczy także w metabolizmie układu kostnego[4]. Do witamin K zaliczane są dwa naturalne związki rozpuszczalne w tłuszczach:
- witamina K1 (filochinon) – w pozycji trzeciej posiada resztę fitylową;
- witamina K2 (menachinon) – wytwarzana przez bakterie jelitowe[2][3][4][5]; w pozycji trzeciej posiada resztę difarnezylową lub inne grupy izoprenowe.
Otrzymuje się również szereg pochodnych syntetycznych (rozpuszczalne łatwiej w tłuszczach lub rozpuszczalne w wodzie), np. witamina K3 (menadion)
Zapotrzebowanie dobowe na witaminę K wynosi około 60-80 μg[6]. W organizmie podlega ona procesowi regeneracji w wątrobie w cyklu witaminy K. Może być również produkowana przez bakterie znajdujące się w jelicie grubym.
Za jej odkrycie i wyjaśnienie chemicznej natury dwaj biochemicy – Edward Adelbert Doisy i Henrik Dam otrzymali w 1943 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny.
Występowanie
[edytuj | edytuj kod]Witaminy K występują w wielu produktach spożywczych, takich jak brokuły, selery zwyczajne[7], rzepa, szpinak, ogórek, mniszek lekarski[8], sałata, kapusta właściwa, lucerna, morszczyn, ziemniak, awokado, a także w jajkach, jogurcie, serze, wątrobie, oleju sojowym i szafranowym.
Skutki niedoboru
[edytuj | edytuj kod]Zaburzenia krzepnięcia krwi (wydłużony czas gojenia się ran)[1][2][3][4], krwawienia[1], osteoporoza[9][a], zaburzenia pracy jelit[4], zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów[11][12].
Niedobór witamin K jest także przyczyną choroby krwotocznej noworodków (ang. vitamin K deficiency bleeding, VKDB), której zapobiega się podawaniem witaminy K[13][14]. Dane kliniczne wskazują, że jednorazowy zastrzyk domięśniowy bezpośrednio po urodzeniu jest znacznie skuteczniejszy niż wielodniowe podawanie doustne[14]. W Polsce taki sposób postępowania wprowadzono w 2016 roku[13].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Tablice biologiczne. Witold Mizerski (red.). Wyd. IV. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2004, s. 30–31. ISBN 83-7350-059-6.
- ↑ a b c Biologia. Czesław Jura, Jacek Godula (redaktorzy). Wyd. VII (przekład). Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2007, s. 889. ISBN 978-83-7073-412-1.
- ↑ a b c Barbara Bukała: Biologia. Fizjologia zwierząt z elementami fizjologii człowieka. Kraków: Wydawnictwo Szkolne Omega, 2005, s. 149–150. ISBN 83-7267-192-3.
- ↑ a b c d e Biologia. Vademecum maturalne 2011. Monika Balcerowicz (red.). Gdynia: Operon, 2010, s. 219–211. ISBN 978-83-7680-166-7.
- ↑ a b Encyklopedia Biologia. Agnieszka Nawrot (red.). Kraków: Wydawnictwo GREG, s. 600. ISBN 978-83-7327-756-4.
- ↑ Edward Bańkowski, Biochemia. Podręcznik dla studentów studiów licencjackich i magisterskich, wyd. 2, Wrocław: MedPharm Polska, 2014, ISBN 978-83-7846-003-9, OCLC 860448248.
- ↑ Full Report (All Nutrients): 11143, Celery, raw (Apium graveolens). [w:] National Nutrient Database for Standard Reference Release 28 [on-line]. United States Department of Agriculture Agricultural Research Service. [dostęp 2016-12-12]. (ang.).
- ↑ Nutrition Facts and Analysis for Dandelion greens, raw [online], nutritiondata.self.com [dostęp 2016-05-24].
- ↑ Yoshihiro Sato, Tomohiro Kanoko, Kei Satoh, Jun Iwamoto, Menatetrenone and vitamin D2 with calcium supplements prevent nonvertebral fracture in elderly women with Alzheimer’s disease, „Bone”, 36 (1), 2005, s. 61–68, DOI: 10.1016/j.bone.2004.09.018, PMID: 15664003 (ang.).
- ↑ Yoshihiro Sato, Tomohiro Kanoko, Kei Satoh, Jun Iwamoto, RETRACTED: Menatetrenone and vitamin D2 with calcium supplements prevent nonvertebral fracture in elderly women with Alzheimer’s disease, „Bone”, 106, 2018, s. 213, DOI: 10.1016/j.bone.2017.10.007, PMID: 29150013.
- ↑ Jakob Linseisen, Sabine Rohrmann, Katharina Nimptsch, Dietary intake of vitamin K and risk of prostate cancer in the Heidelberg cohort of the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC-Heidelberg), „The American Journal of Clinical Nutrition”, 87 (4), 2008, s. 985–992, DOI: 10.1093/ajcn/87.4.985 (ang.).
- ↑ Witamina K1 i K2 – której z nich potrzebujemy? [online], CHEERS, 13 stycznia 2019 [dostęp 2019-01-24] (pol.).
- ↑ a b Teresa Jackowska, Jarosław Peregud-Pogorzelski, Profilaktyka krwawienia z niedoboru witaminy K. Zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pediatrii i Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego (2016), „Pediatria Polska”, 91 (6), s. 602–605, DOI: 10.1016/j.pepo.2016.10.003.
- ↑ a b Mauri Witt, Nina Kvist, Marianne Hørby Jørgensen, Jan B.F. Hulscher, Henkjan J. Verkade, Prophylactic Dosing of Vitamin K to Prevent Bleeding, „Pediatrics”, 137 (5), 2016, e20154222, DOI: 10.1542/peds.2015-4222, PMID: 27244818 (ang.). + Errata, „Pediatrics”, 138 (4), 2016, e20162475, DOI: 10.1542/peds.2016-2475, PMID: 27940894.
