Aleksander Lasoń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Aleksander Lasoń
Data i miejsce urodzenia 10 listopada 1951
Siemianowice Śląskie
Instrumenty fortepian
Gatunki muzyka poważna
Zawód kompozytor, pianista, dyrygent, pedagog

Aleksander Lasoń (ur. 10 listopada 1951 w Siemianowicach Śląskich[1]) − polski kompozytor, pianista, dyrygent i pedagog.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ukończył z wyróżnieniem studia kompozytorskie w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Katowicach w klasie Józefa Świdra. Studia uzupełniał na kursach, m.in. w Burgasie u Tona de Leeuwa, Marina Goleminowa i Andreia Eshpaia, w latach 1984 i 1988 brał udział w Międzynarodowych Wakacyjnych Kursach Nowej Muzyki w Darmstadt.

Początkowo działał jako pianista-improwizator (w 1972 roku został laureatem IV Konkursu Improwizacji Fortepianowej w Gdańsku), po czym poświęcił się przede wszystkim komponowaniu, a także dyrygenturze. Za swoją twórczość otrzymał szereg znaczących nagród, do najważniejszych należą, m.in.: Nagroda im. Beethovena Miasta Bonn za II Symfonię "Koncertującą" na fortepian i orkiestrę (1980), trzykrotnie uzyskał wysokie lokaty na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu – za I Symfonię (najwyższa punktacja i I lokata w 1980), za II Kwartet smyczkowy oraz Concerto festivo na skrzypce i orkiestrę (wyróżnienie w 1988 i w 1997), dwukrotnie nagrodę-stypendium Witolda Lutosławskiego (1987 i 1989), laureat Nagrody Artystycznej Młodych im. Stanisława Wyspiańskiego (1986), Nagrodę–stypendium "Exclusiv" wydawnictwa muzycznego "TONOS Music Publishers" w Darmstadt (1988/1989), Nagrodę Związku Kompozytorów Polskich za wybitne osiągnięcia kompozytorskie oraz działalność wykonawczą w dziedzinie nowej muzyki (2002), dwukrotnie Nominację do Nagrody Mediów Publicznych OPUS za VII Kwartet smyczkowy (2008) i "Called Back" (2009), i wiele innych nagród.

Obok pracy twórczej od 1975 roku prowadzi również działalność pedagogiczną. W styczniu 2000 roku otrzymał tytuł profesora sztuk muzycznych, wykłada na Wydziale Artystycznym Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie i w Akademii Muzycznej w Katowicach. Od 1996 jest dyrygentem Orkiestry Muzyki Nowej, założonej z jego inicjatywy przy Akademii Muzycznej w Katowicach, której celem jest popularyzacja muzyki najnowszej i klasyki XX w.

W latach 1986-89 był wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Muzyki Współczesnej w Warszawie (polskiej sekcji ISCM), a w latach 1990-93 – prezesem Oddziału Związku Kompozytorów Polskich w Katowicach. Jego utwory opublikowane są w Polskim Wydawnictwie Muzycznym w Krakowie, Wydawnictwie Muzycznym Euterpe w Krakowie oraz w wydawnictwie "TONOS Music Publishers" w Darmstadt.

Aleksander Lasoń tworzy wraz z Eugeniuszem Knapikiem i Andrzejem Krzanowskim grupę kompozytorów określaną ze względu na rok urodzenia jako „Pokolenie ’51”. Wszyscy trzej debiutowali na festiwalu „Młodzi Muzycy Młodemu Miastu” w Stalowej Woli, który odegrał ważną rolę w rozwoju polskiej muzyki II połowy lat siedemdziesiątych. Tutaj skrystalizowało się artystyczne oblicze nowej generacji twórczej. Jej głównymi przedstawicielami stali się Lasoń, Knapik i Krzanowski. Ich wspólnym przesłaniem był sprzeciw wobec awangardy lat pięćdziesiątych oraz sześćdziesiątych i twórcze nawiązanie do tradycji, lecz w nowy, indywidualny i oryginalny sposób. W latach 1975-80 w Stalowej Woli odbyło się jedenaście prawykonań utworów kompozytorów „Pokolenia ’51”, zwanego też „pokoleniem Stalowowolskim”. Aleksander Lasoń prezentował na festiwalu „Młodzi Muzycy Młodemu Miastu” po raz pierwszy następujące swoje utwory: Sonatę na skrzypce solo (1975), „Muzykę u Szekspira“ na dowolny głos i taśmę magnetofonową (1975), Koncert na fortepian improwizujący i trzy taśmy magnetofonowe (1975), Muzykę kameralną nr 2 na fortepian i instrumenty dęte blaszane (1976) i Muzykę kameralną nr 3 na instrumenty dęte, perkusję i fortepian (1978).

Spośród „Pokolenia ’51” Lasoń był bodaj najmniej uwikłany w dyskusje ideowe. Komponowanie traktował zawsze przede wszystkim jako zadanie warsztatowe, muzykę zaś jako spontaniczną grę instrumentalnego żywiołu, co wiąże się zapewne z jego praktyką pianisty – improwizatora. Jego wczesne kompozycje cechuje witalność, bogata kolorystyka brzmienia i nastrój pełen optymizmu. Z upływem czasu muzyka Lasonia nabiera coraz większej głębi ekspresyjnej, brzmienie staje się ciemniejsze, dynamika potężnieje. Wciąż jednak preferuje Lasoń muzykę czystą, absolutną.

Jak pisze Elżbieta Widłak w folderze PWM-u (wybrane fragmenty): „Droga jaką obrał kompozytor (i jego rówieśnicy) stanowiła, pod względem estetycznym i stylistycznym, kontrpropozycję w stosunku do założeń grupy poprzedników, zwanych nadal awangardą, mimo widocznych już odstępstw od przyjętych dogmatów. Zdecydowaną i wyraziście określoną już w pierwszych kompozycjach osobowość twórczą Lasonia cechowały: rozmach, żywiołowość i bogactwo materiału muzycznego, w którym dominującą rolę odgrywała harmonika, będąca zarazem elementem formotwórczym. Charakterystyczny typ ekspresji uzyskany za pomocą nieregularnej rytmiki, migotliwej, melizmatycznej melodyki i napięć harmonicznych, powstających w wyniku śmiałego łączenia eufonicznych współbrzmień, ulegał stopniowo coraz większej koncentracji wyrazowej. [...] Muzyka Lasonia zachowuje jednorodny charakter, a jej cechą jest raczej nadmiar, niż niedostatek inwencji twórczej – nadmiar, nad którym wszakże kompozytor doskonale panuje. To swoiste „embarras de richesse“, to nie tylko nie nużące, ale wręcz frapujące i niejednokrotnie przyjemne dla ucha muzyczne meandry, przez które kompozytor przeprowadza swych słuchaczy".

Ważniejsze kompozycje[edytuj | edytuj kod]

  • Sonata na skrzypce i fortepian (1970-71),
  • Pieśni na sopran i fortepian (1973),
  • Impresje na fortepian i orkiestrę (1974),
  • Muzyka kameralna nr 1 "Stalowowolska" [wersja I] na fortepian i kwartet smyczkowy (1974-78),
  • Symfonia nr 1 na instrumenty dęte, perkusję i dwa fortepiany (1975),
  • Sonata na skrzypce solo nr 1 (1975),
  • Muzyka u Szekspira na baryton i taśmę magnetofonową (1975),
  • Muzyka kameralna nr 2 na fortepian, 2 rogi, trąbkę, 2 puzony i tubę (1976),
  • Koncert na fortepian i 3 taśmy magnetofonowe (1976),
  • Muzyka w czterech częściach na kontrabas i fortepian (1977),
  • Symfonia nr 2 "Koncertująca" na fortepian i orkiestrę (1977-79),
  • Muzyka kameralna nr 3 na instrumenty dęte, perkusję i fortepian (1978),
  • Góry na orkiestrę symfoniczną (1979-80),
  • Kwartet smyczkowy nr 1 (1979-80),
  • Kwintet dęty "Wiosenny" (1980-81),
  • Muzyka kameralna nr 5 "Cztery pory roku" na klarnet, puzon, fortepian i smyczki (1981),
  • Trzy pieśni do słów Kazimiery Iłłakowiczówny na alt, obój, skrzypce, wiolonczelę i fortepian (1983),
  • Sonata na skrzypce solo nr 2 (1983-84),
  • Concerto "Pablo Casals in memoriam" na wiolonczelę i orkiestrę (1985),
  • Concertino w dwóch częściach na skrzypce i fortepian (1986),
  • Kwartet smyczkowy nr 2(1987),
  • Katedra na orkiestrę symfoniczną (1987-89,)
  • Kwartet smyczkowy nr 3 (1992-93),
  • Hymn i aria na orkiestrę smyczkową (1993),
  • Concerto festivo na skrzypce i orkiestrę (1993-95),
  • Relief dla Andrzeja na kwartet smyczkowy (1995),
  • Symfonia nr 3 "1999" na chór i orkiestrę (1996-97),
  • Credo na orkiestrę symfoniczną (1997),
  • "2 plus 2" dla Witolda na skrzypce, wiolonczelę i 2 fortepiany (1997),
  • "20 dla 4" na kwartet smyczkowy (1998),
  • Musica Sacra – Sanctus na cztery głosy męskie, organy i orkiestrę smyczkową (1998),
  • Fanfary "50" na zespół kameralny (1999-2000),
  • Muzyka kameralna nr 6 "Saxophonium" na kwartet saksofonowy i perkusję (2000),
  • Kwartet smyczkowy nr 4 "Tarnogórski" (2000),
  • A Little Book na klarnet i smyczki (2001),
  • Canto – "Dharma" [wersja I] na wiolonczelę i smyczki (2001),
  • Canto – "Dharma" [wersja II] na wiolonczelę i fortepian (2002),
  • Suibusium felix na dwoje skrzypiec i orkiestrę smyczkową (2002),
  • "La Danza a Tre" na klarnet, klarnet basowy, skrzypce i fortepian (2003),
  • Kwartet smyczkowy nr 5 (2004),
  • "Sinfonia concertante" na gitarę i orkiestrę kameralną (2004),
  • Kwartet smyczkowy nr 6 (2005),
  • Benedictus na chór mieszany a’cappella (2005),
  • "AUKSO"na orkiestrę smyczkową (2006),
  • "SATJA" IV Symfonia na orkiestrę (2006-2007),
  • Kwartet smyczkowy nr 7 (2007),
  • "Deciso e affettuoso" na wiolonczelę solo (2007),
  • "CALLED BACK" Sacrificial Chanting and Playing to ANNA, na głosy śpiewane i orkiestrę smyczkową (2008),
  • "hyMMny" na orkiestrę symfoniczną (2009-2010).
  • "Dla Ciebie Oni Śpiewaja i Tańczą" Kwartet Smyczkowy nr 8 (2011-12)
  • "Laetatus sum - Gorczycki in memoriam" na orkiestrę kameralną (2013-2014)
  • TAO. V Symfonia "concertante" na orkiestrę (2014-2016)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Małgorzata Kosińska: Aleksander Lasoń. W: Culture.pl [on-line]. grudzień 2001.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • I. Bias Iwona, Aleksander Lasoń. Portret kompozytora, Katowice: Akademia Muzyczna w Katowicach, 2001.
  • L. Polony Leszek, Lasoń Aleksander [w:] Encyklopedia Muzyczna PWM (część biograficzna pod red. Elżbiety Dziębowskiej), t. „klł”, Kraków: PWM, 1997.
  • T. Adrian, Lasoń Aleksander [w:] The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Second Edition (ed. Stanley Sadie), vol. 14, London: Macmillan Publishers Limited, 2001.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]