Aleksander Waligórski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Aleksander Waligórski
ilustracja
Data i miejsce urodzenia 26 lutego 1802 r.
Drugnia koło Chmielnika pod Krakowem
Data i miejsce śmierci 19 lipca 1873
Paryż Dom św. Kazimierza (stowarzyszenie)
Ojciec Roch Waligórski
Matka Kornelia Goczałowska
Żona

Emma Marie Meliss (ur. 22/9 1825 w Bawarii, zm. 26/10 1858 we Francji)
Eglantine Bizeuil (zm. 1871)

Dzieci

Władysław (1846-1863)
Bronisława (1847-1887)
Anna (1849-1852)
Kazimierz (1850-1859)
Wanda (1852-1915)
Amadeusz (1853-1930)
Paulina (1855-1895)
Eugénie (1857-1858)

generał brygady
Data i miejsce urodzenia luty 1802
Drugnia koło Chmielnika pod Krakowem
Data i miejsce śmierci 1873
Paryż
Przebieg służby
Stanowiska 1822 podporucznik
1831 porucznik, kapitan
1856 major
1863 generał brygady
Główne wojny i bitwy Powstanie listopadowe
Wojna krymska
Powstanie styczniowe
Wojna francusko-pruska
Odznaczenia
Order Świętego Stanisława Biskupa Męczennika Krzyż Złoty Virtuti Militari 17/3 1831 Krzyż Złoty Virtuti Militari 1/9 1831 Krzyż Niepodległości z Mieczami

Aleksander Fortunat Józef Roch Waligórski herbu Odrowąż (ur. 26 lutego 1802 r. w Drugni koło Chmielnika w dawnym województwie krakowskim, zm. 19 lipca 1873 r. w Paryżu) – porucznik w powstaniu listopadowym, generał polski w powstaniu styczniowym, inżynier[a].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 26 lutego 1802[b][1] w Drugni koło Chmielnika w dawnym województwie krakowskim. Rodzicami byli: Roch (sędzia sądu krakowskiego z siedzibą w Kielcach[2]) i Kornelia z d. Goczałowska[c].

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Wykształcenie ogólne i wojskowe zdobywał w Korpusie Kadetów w Kaliszu, następnie w Szkole Wojskowej Aplikacyjnej w Warszawie. Od 1826 r. był wykładowcą w tej szkole oraz w Szkole Artylerii, gdzie nauczał matematyki, geometrii i mechaniki.

Powstanie listopadowe[edytuj | edytuj kod]

Uczestniczył w spisku przygotowującym powstanie listopadowe i brał w powstaniu czynny udział jako artylerzysta. Został dwukrotnie odznaczony krzyżem Virtuti Militari (17.3.1831 przez gen. Jana Skrzyneckiego i 1.9.1831 przez gen. Hieronima Ramorino). 21 marca 1831 r. awansował do stopnia porucznika i następnie kapitana drugiej klasy 14 września 1831 r.

Francja[edytuj | edytuj kod]

Po klęsce powstania listopadowego emigrował do Francji, gdzie dzięki poparciu Józefa Bema pogłębiał swoją wiedzę we francuskiej Szkole Artylerii w Metz.

Pierwszy dom Waligórskiego w Norwegii, foto: J. Juniszewski 2010
Kanał w Moss, foto: J. Juniszewski 2011

Norwegia i Szwecja[edytuj | edytuj kod]

W 1838 r. wyjechał do Norwegii. Tam znalazł zatrudnienie jako asystent Dyrektora Kanałów i Portów, a od 1846 r. pełnił obowiązki dyrektora Departamentu ds. Kanałów. W Norwegii spędził 17 lat regulując rzeki i budując kanały. Brał udział w planowaniu linii kolejowej w Norwegii i kierował budową jej pierwszego odcinka. Wydał razem z Haraldem N. S. Wergelandem (1814-1893) pierwszą mapę drogową całej Norwegii.

Od 1848 r. przez ponad rok był agentem księcia Adama Czartoryskiego w Skandynawii, z siedzibą w Sztokholmie.

Francja i Turcja[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 1855 r. opuścił Norwegię i udał się do Paryża, gdzie został awansowany na majora i mianowany kwatermistrzem sztabu Dywizji Polskiej Kozaków Sułtańskich gen. Władysława Zamoyskiego. Wojna krymska wkrótce się zakończyła i Waligórski powrócił do Francji w końcu 1856 r. Tam utrzymywał się z dorywczych prac jako inżynier cywilny.

Włochy[edytuj | edytuj kod]

W 1862 roku był Dyrektorem Nauk w Szkole Wojskowej Polskiej w Cuneo. Wykładał topografię, pomiary, rysunek i prowadził laboratorium chemiczne[3].

Powstanie styczniowe[edytuj | edytuj kod]

4 marca 1863 udał się wraz ze swymi uczniami na pole walki i dotarł do obozu Mariana Langiewicza w Goszczy. 10 marca 1863 został mianowany generalnym kwatermistrzem wojsk powstańczych w stopniu generała brygady. Towarzyszył Langiewiczowi w przejściu do Galicji[d]. Waligórski brał udział w walkach na Lubelszczyźnie (Kobylanka, Huta Krzeszowska) w oddziałach gen. Antoniego Jeziorańskiego. W czerwcu 1863 r. został naczelnikiem wojskowym województwa lubelskiego i na tym stanowisku pozostał do listopada. Przebywał głównie w Galicji zajmując się formowaniem nowych oddziałów i koordynacją ich działań w południowej części Królestwa.

16 października 1863 r. Waligórski ze swoim oddziałem liczącym około 600 powstańców wkroczył w granice Królestwa w rejonie Tarnogrodu. 22 października oddziały pod jego dowództwem zostały rozbite przez Rosjan w bitwie pod Łążkiem Zaklikowskim. Sam Waligórski powrócił do Galicji. Ostatnią znaną bitwą, w której uczestniczył Waligórski jest zwycięska potyczka stoczona 18 listopada w miejscowości Puchaczów. Po klęsce pod Łążkiem postawiono Waligórskiego pod sąd i decyzją z 2 lutego 1864 r. Wydział Wojny Rządu Narodowego odsunął go od obowiązków czynnych w wojsku z powodu niedołężności spowodowanej jego podeszłym wiekiem.

Schyłek życia[edytuj | edytuj kod]

Waligórski powrócił do Francji, gdzie pracował jako księgowy i kreślarz rysunków i map. W czasie wojny francusko-pruskiej (1870-1871) brał udział w obronie Paryża jako prosty żołnierz, ale odmówił udziału w Komunie Paryskiej. Mimo tej odmowy został skazany na karę pobytu na pontonach w Cherbourgu, gdzie spędził pół roku. Schorowany powrócił do Paryża i wkrótce został pensjonariuszem polskiego przytułku św. Kazimierza w Paryżu, w którym zmarł 19 lipca 1873 r.

Został pochowany na paryskim cmentarzu d'Ivry w nieopłaconym miejscu, we wspólnej mogile przeznaczonej dla ubogich.

Symboliczny grób generała Waligórskiego w Drugni

Zmarli powstańcy 1863 roku zostali odznaczeni przez prezydenta RP Ignacego Mościckiego 21 stycznia 1933 roku Krzyżem Niepodległości z Mieczami[4].

W dniu 2 maja 2016 r. wysiłkiem lokalnej społeczności odsłonięto na cmentarzu parafialnym w Drugni symboliczny grób generała Aleksandra Waligórskiego.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą żoną była Emma Marie Meliss (ur. 22/9 1825 w Bawarii, zm. 26/10 1858 we Francji), z którą zawarł związek małżeński w Norwegii 13 maja 1845 r. Mieli ośmioro dzieci:
1846-1863 Władysław Aleksander ur. w Norwegii, zginął pod Kobylanką, pow. cieszanowski, późniejsze Województwo lwowskie
1847-1887 Bronisława Emma
1849-1852 Anna Elżbieta
1850-1859 Kazimierz Henryk
1852-1915 Wanda Thora
1853-1930 Amadeusz Olav Stanisław
1855-1895 Paulina Julia Frederyka
1857-1858 Eugénie Marie

Z drugą żoną Eglantine Bizeuil nie miał dzieci[e].

Projekty inżynieryjne w Norwegii[edytuj | edytuj kod]

  • 07/ 1843 r. – Niwelacja wodospadów Rånåsfoss na rzece Glomma i Sundfoss koło Blaker.
  • 29/10 1844 r. – Projekt niwelacji terenu od jeziora Vrangsjøen k. Kongsvinger do rzeki Glomma.
  • Lato 1845 r. – Zabezpieczenia przeciwpowodziowe w dorzeczach rzek Drammen i Glomma.
  • 22/3 1846 r. – Propozycja przystosowania do żeglugi dróg wodnych między Nordsjø i Skien.
  • 9/12 1847 r. – Raport uregulowania rzeki Vikersundelven między Vikersundem i Hokksundem.
  • Marzec 1848 r. – Badania wodospadu Gravfoss k. Geithus (niedaleko Drammen).
  • 10/4 1848 r. – Propozycja uregulowania wodospadu Vrangfossen na rzece Eidselven w Telemarku.
  • 1849-1851 – Projekt kanalizacji poszczególnych odcinków drogi wodnej Mjøsa do Øyeren.
  • Wrzesień 1851 r. – Raport końcowy użeglowienia drogi wodnej od jeziora Skulerudvann do fjordu Idelfjorden k. Halden.
  • 1851-1852 – Budowa pierwszego w Norwegii odcinka kolejowego z Christianii do Strømmen.
  • 1853-1855 – Budowa kanału w Moss.

Działalność społeczna[edytuj | edytuj kod]

  • 13/11 1849 – członek sekcji nauk przyrodniczych Królewskiego Norweskiego Towarzystwa Naukowego w Trondheim[f].
  • 1865-1868 – prezes zarządu Towarzystwa Wojskowych Polskich w Paryżu.

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Hasło opracowany na podstawie książki Jacka Juniszewskiego, „Generał Waligórski, inżynier i żołnierz”, Wydawnictwo Poligraf, Brzezia Łąka, 2013.
  2. „...data urodzenia jest podawana błędnie. Przyczynił się do tego sam (Waligórski).... Przystępując do Dywizji Polskich Kozaków Sułtańskich w 1856 r., podał datę 26 lipca 1802 r., a kiedy w maju 1872 r. wprowadzał się do przytułku podał datę 19 marca 1802 r. Najczęściej powtarzany jako rok urodzenia jest 1794. Rodacy z Paryża podali tę datę, wysyłając jego życiorys wraz z wiadomością o zgodnie do polskich gazet. Mogła to być zwykła pomyłka, ale nie wykluczone, że postarzyli go by wzbogacić udziałem w kampanii napoleońskiej 1813 r.”
  3. Mieszkali w domu nr 2.
  4. Langiewicz przekraczał granicę podając się za Waligórskiego i legitymując się jego szwedzkim paszportem.
  5. Według informacji dostarczonej przez potomków Waligórskiego, Eglantine Bizeuil popełniła samobójstwo zażywając truciznę, kiedy dowiedziała się o aresztowaniu jej starego schorowanego męża podczas Komuny Paryskiej.
  6. Najstarsza norweska instytucja naukowa założona w 1760 r.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Bibl. poz. 1 s. 123.
  2. Romuald Sadowski, Słownik biograficzny, 2018, ISBN 978-83-947408-2-5.
  3. Józef (1852-1935) Białynia-Chołodecki, Pamiętnik powstania styczniowego w pięćdziesiątą rocznicę wypadków, M. Mniewska, 1913 [dostęp 2016-04-24].1 stycznia
  4. Zarządzenie o nadaniu Krzyża Niepodległości z mieczami poległym i zmarłym Powstańcom 1863 r. (M.P. z 1933 r. nr 24, poz. 32).
  5. Bibl. poz. 1. s. 7.
  6. a b c Bibl. poz. 1. s. 12.
  7. Bibl. poz. 1. s. 72.
  8. Bibl. poz. 1. s. 8.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jacek Juniszewski, Generał Waligórski, Inżynier i Żołnierz, Wydawnictwo Poligraf, Brzezia Łąka 2013, s. 144.
  • Bolesław Orłowski, Polska przygoda z techniką, wielkie i małe sukcesy polskich inżynierów, wynalazców i menedżerów, Wydawnictwa Naukowe Instytutu Lotnictwa, Warszawa 2009.