Aleksiej Kruczonych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksiej Kruczonych
ros. Алексей Елисеевич Кручёных
Aleksandr Kruczonych
Ilustracja
Fotografia (od lewej) M. Matiuszyna,
K. Malewicza i A. Kruczonycha, marzec 1912
Imię i nazwisko Aleksiej Jelisiejewicz Kruczonych
Data i miejsce urodzenia 21 lutego 1886
Olewsk w gubernii chersońskiej
Data i miejsce śmierci 17 lipca 1968
Moskwa
Narodowość rosyjska, polska, sybiracka
Język rosyjski
Alma Mater Odesska Akademia Sztuk Pięknych
Dziedzina sztuki liryka, libretto

Aleksiej Jelisiejewicz Kruczonych (ros. Алексей Елисеевич Кручёных; ur. 9 lutego?/21 lutego 1886 w Olewsku, zm. 17 lipca 1968 w Moskwie) – rosyjski pisarz, poeta i teoretyk kubofuturyzmu okresu rosyjskiego srebrnego wieku, współautor (z D. Burlukiem, W. Chlebnikowem i W. Majakowskim) futurystycznych manifestów poetyckich (1910–1913) oraz (wraz z W. Chlebnikowem) twórca tzw. języka pozarozumowego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny chłopskiej. Jego ojciec był Sybirakiem, matka – Polką. W roku 1906 ukończył studia artystyczne w Odessie. 1907 zamieszkał w Moskwie i rozpoczął pracę w dziennikarstwie. Od roku 1912 przystąpił do kręgu futurystów, związanych z grupą Hylaea[1]. Wraz z Majakowskim, Burliukiem i Chlebnikowem opublikował manifest „Policzek wymierzony powszechnemu smakowi” (ros. Пощёчина общественному вкусу). Uczestniczył w almanachach futurystów. Był głównym teoretykiem i praktykiem „poezji pozarozumowej”. Zasłynął dzięki glosolalicznemu pięciowierszowi z roku 1913:

dyr buł szczyl
ubieszszczur
skum
wy so bu
r ł ez.

Kruczonych twierdził, że „w tym pięciowierszu jest więcej rosyjskości, niż w całej poezji Puszkina”.

W roku 1916 ożenił się z malarką Olgą Rozanową. W okresie I wojny światowej i rewolucji październikowej przebywał w Gruzji, w Tbilisi założył grupę futurystów „410”. Po powrocie do Moskwy w latach dwudziestych zbliżył się do grupy LEF. Utrzymywał się z antykwarycznego handlu książkami. Publikował swoje utwory futurystyczne w niewielkich nakładach, drukowane na powielaczu.

Razem z Welimirem Chlebnikowem (prolog), Michaiłem Matiuszynem (muzyka) i scenografią Kazimierza Malewicza, stworzył „pierwszą operę futurystyczną”: „Zwycięstwo nad słońcem” (Победа над солнцем) do której napisał libretto. Prapremiera tego dzieła awangardy rosyjskiej, odbyła się 3 grudnia 1913, w Sankt Petersburgu.

W latach trzydziestych, po samobójstwie Majakowskiego i rozstrzelaniu przyjaciela, Igora Terentiewa, zaniechał twórczości. W latach pięćdziesiątych sprzyjał poetom młodego pokolenia.

Wybrana twórczość[2][edytuj | edytuj kod]

Zbiory wierszy[edytuj | edytuj kod]

  • 1912 – Mirskonca (ros. Мирсконца)
  • 1912-1913 – Starinnaja lubow'. Buch lesinyj (ros. Старинная любовь. Бух лесиный)
  • 1913:
    • Pomada (ros. Помада)
    • Wzorwal (ros. Взорваль)
    • Wozropszczem (ros. Возропщем)
    • Porosiata (ros. Поросята)
    • Utinoje gniezdyszko... durnych słow (ros. Утиное гнездышко… дурных слов)
  • 1915 – Zaumnaja gniga (ros. Заумная гнига)
  • 1916 – Wojna (ros. Война)
  • 1917 – Uczites' chudogi (ros. Учитесь худоги)
  • 1922:
    • Gołodniak (ros. Голодняк)
    • Zudiesnik (ros. Зудесник)
  • 1927 – Czetyrie fonieticzeskich romana (ros. Четыре фонетических романа)
  • 1930 – Ironiada (ros. Ирониада)
  • Te li le (ros. Тэ ли лэ)

Publicystyka[edytuj | edytuj kod]

  • 1923:
    • Apokalipsis w russkoj lit-rie (ros. Апокалипсис в русской лит-ре)
    • Faktura słowa (ros. Фактура слова)
    • Sdwigołogija russkogo sticha (ros. Сдвигология русского стиха)
  • 1925 – LEF agitki Majakowskogo, Asiejewa, Trietjakowa (ros. ЛЕФ агитки Маяковского, Асеева, Третьякова)
  • 1926 – Na bor'bu s chuliganstwom w litieraturie (ros. На борьбу с хулиганством в литературе)
  • 1927 – Nowoje w pisatielskoj tiechnikie (ros. Новое в писательской технике)
  • 1928 – 15 let russkogo futurizma (ros. 15 лет русского футуризма)
  • Słowo kak takowoje (ros. Слово как таковое)
  • Tajnyje poroki akadiemikow (ros. Тайные пороки академиков)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Słownik europejskich kierunków i grup literackich XX wieku. Grzegorz Gazda (redaktor). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 210-211. ISBN 978-83-01-15724-1.
  2. Крученых // Литературная энциклопедия. Т. 5. — 1931 (текст), feb-web.ru [dostęp 2017-11-21].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Сергей Бирюков. Поэзия русского авангарда. — М.: Издательство Руслана Элинина 2001.