Algherese

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Położenie Alghero na mapie Sardynii

Algherese (język kataloński: l'alguerès) - odmiana języka katalońskiego używana jako język ojczysty przez ponad 20% mieszkańców miasta Alghero na Sardynii. Odznacza się wieloma archaizmami ze względu na geograficzne odizolowanie od katalońskiego kontinuum dialektalnego, a także wpływami języka sardyńskiego i włoskiego. Został uznany za język mniejszościowy. Wykazuje cechy typowe dla wschodnich dialektów katalońskich, a dodatkowo szereg cech specyficznych:

Fonetyka[edytuj | edytuj kod]

  • Różnicuje fonemy /v/ i /b/, podobnie jak to ma miejsce w dialektach balearskich i niektórych walenckich.
  • Rotacyzm (wpływ języka sardyńskiego). Zastąpienie międzysamogłoskowego /d/ i /l/ przez [r]: "escola">"ascòra", 'Barceloneta': w standardowym katalońskim [bərsəluˈnɛtə], w algherskim [balsaruˈnɛta], 'vila' i 'vida' są w algherskim homofonami: ['vira]; "cada">"cara", "bleda">"brera", "roda">"rora", "codony">"corom". Występuje to także w zbitkach spółgłoskowych /l/ > [r]: "blanc">"branc", "plana">"prana", "clau">"crau", "volar">"vurà", "plaça">"praça", "ungla">"ungra", "plena">"prena",
  • Proces odwrotny w wygłosach: /r/ > [l] (wpływ języka sardyńskiego): "port">"polt", "sard">"saldu", "persona">"palsona", "corda">"colda", "portal">"pultal", "Sardenya">"Saldenya", "parlar">"pal·là".
  • Depalatalizacja spółgłosek bocznych i nosowych na końcu sylaby (wpływ języka sardyńskiego): /ɬ/ > [l], /ɲ/ > [n]; np. 'any': w standardowym katalońskim [ˈaɲ], w algherskim [ˈan], "any">"an", "fill">"fil", "vell">"vel", "cavall">"caval"
  • Elizja nagłosowych nieakcentowanych e i a po przyimku de: "d'anar">"de ná"; "d'escola">"de scòra";

Morfologia i składnia[edytuj | edytuj kod]

  • Średniowieczne formy rodzajnika określonego: lo/los (pron. lu/lus) i la/les (pron. la/las) zamiast el/els, la/les.
  • Czas przeszły prosty zastąpiony przez czas teraźniejszy dokonany ('haver' + imiesłów), (wpływ języka sardyńskiego).
  • Czas przeszły niedokonany zachowuje archaiczne etymologiczne -V- we wszystkich koniugacjach: 1a -ava, 2a -iva, 3a -iva (zamiast współczesnych form bez -V- w I koniugacji: 1a z-ava, 2a -ia, 3a -ia )

Słownictwo[edytuj | edytuj kod]

  • Archaizmy: "servici" zamiast "servei", "almanco" zamiast "almenys", "espada" zamiast "espasa", "lletra" zamiast "carta"
  • Wyrazy zapożyczone lub kalki z sardyńskiego ("eba" zamiast "egua", "cavidani" zamiast "setembre" (sardyńskie 'cabidànne'); z hiszpańskiego ("iglésia" zamiast "església"); a zwłaszcza z włoskiego ("llumera" zamiast "llum", "fortuna" zamiast "sort", "fatxa" zamiast "cara", "campsant" zamiast "cementiri").

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]