Amatol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inspekcja wypełnionych amatolem pocisków artyleryjskich w fabryce National Shell Filling Factory w Chilwell, 21 sierpnia 1917
USA stosowały amatol jako standardowe wypełnienie lotniczych bomb burzących zarówno w czasie II wojny światowej, jak i podczas kolejnych konfliktów. Na zdjęciu bomba Mark 82 używana podczas wojny w Wietnamie

Amatol – grupa kruszących materiałów wybuchowych w postaci mieszaniny trotylu i saletry amonowej, będąca podgrupą amonitów. Amatole służyły, jako tańszy zamiennik czystego trotylu, do napełniania granatów, pocisków artyleryjskich, bomb głębinowych i lotniczych w czasie pierwszej i drugiej wojny światowej[1]. W cywilnych zastosowaniach amatole stosowane są w górnictwie[2].

Produkcja i skład[edytuj]

Trotyl
Azotan amonu

Amatole to mieszaniny azotanu amonu i trotylu w proporcjach wagowych od 40/60 do 80/20[3]. Im większy udział saletry amonowej, tym słabsze działanie wybuchowe (niższe ciepło, temperatura i prędkość detonacji; wartości bardziej zbliżone do czystego azotanu amonu niż trotylu). Amatole są bardziej higroskopijne i łatwiej się zbrylają, są też nieznacznie mniej wrażliwe na uderzenie od czystego trotylu[2] (od 90 do 100%, w zależności od mieszanki)[3]. Odznaczają się także niższą temperaturą eksplozji niż trotyl (od 280 do 300 °C dla amatolu 80/20 do 254 do 265 °C dla amatolu 50/50), produkują za to więcej gazów podczas wybuchu (co wpływa na większą jego siłę)[3].

Otrzymuje się je przez wymieszanie sproszkowanego trotylu z saletrą amonową w młynie kulowym (metoda zimna) lub na ciepło, przez stopienie i wymieszanie składników. Druga metoda jest trudniejsza technologicznie i bardziej niebezpieczna, ale daje materiał o lepszych właściwościach wybuchowych i mniej higroskopijny[4][3].

Wersję 80/20 otrzymuje się poprzez ogrzanie drobno zmielonego, wysuszonego i przesianego azotanu amonu w młynie kulowym do temperatury 90–95 °C. Następnie do komory mieszalnika dodaje się porcjami stopiony trotyl i całość miesza jeszcze przez przynajmniej kwadrans. W efekcie powstaje masa plastyczna o konsystencji wilgotnego cukru trzcinowego i kolorze beżowym bądź żółtopomarańczowym[3]. Najtańsza w produkcji wersja amatolu, zawierająca 80% azotanu amonu, nie pozwala na napełnianie pocisków materiałem wybuchowym w formie płynnej, co było jedną z zalet jej droższych odpowiedników[1]. Przy niższych proporcjach azotanu amonu, to trotyl umieszcza się w podgrzewanym mieszalniku i do niego stopniowo dodaje się sproszkowany azotan amonu, by uniknąć rozdzielenia składników lub zbrylenia. Następnie temperaturę obniża się do 85 °C, by umożliwić porcjowanie i napełnianie pocisków. Otrzymany w ten sposób materiał wybuchowy przypomina konsystencją trotyl[3].

Mimo higroskopijnych właściwości azotanu amonu, dzięki faktowi, że nie reaguje on z trotylem nawet w temperaturach przekraczających 100 °C, amatole są tylko nieznacznie mniej stabilne od czystego trotylu, a w normalnych warunkach przechowywania mogą być składowane przez bardzo długi czas bez utraty właściwości[3].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. a b G.I.G. Brown G.I.G., The big bang: a history of explosives, Stroud, Gloucestershire: Sutton Pub., 1998, s. 158–159, 161, ISBN 0750918780 (ang.).
  2. a b amatol. W: Mikołaj Korzun: 1000 słów o materiałach wybuchowych i wybuchu. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1986, s. 10. ISBN 83-11-07044-X.
  3. a b c d e f g Military Explosives. Department of the Army Technical Manual TM 9-1300-214, 1984, s. 8-98–8-100 [dostęp 2017-01-10] (ang.).
  4. Ludomir Heger: Encyklopedia materiałów wybuchowych. Warszawa: Wydawnictwo Politechniki Warszawskiej, 1979, s. 104.