Azotan potasu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Azotan potasu
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki Próbka związku
Próbka związku
Krzyszały azotanu potasu po odparowaniu wody z roztworu
Krzyszały azotanu potasu po odparowaniu wody z roztworu
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny KNO3
Masa molowa 101,10 g/mol
Wygląd bezbarwne kryształy[1]
Minerały nitrokalit (saletra indyjska, saletra potasowa)
Identyfikacja
Numer CAS 7757-79-1
57137-40-3 (monohydrat)
PubChem 24434[2]
Podobne związki
Inne aniony azotyn potasu, chloran potasu
Inne kationy azotan sodu, azotan amonu
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Azotan potasu (nazwa Stocka: azotan(V) potasu, nazwy zwyczajowe: saletra potasowa, saletra indyjska), KNO
3
nieorganiczny związek chemiczny z grupy azotanów, sól potasu i kwasu azotowego.

Azotan potasu występuje w przyrodzie w niewielkich ilościach w postaci minerału nitrokalitu w krajach o suchym, gorącym klimacie, m.in. w Chinach i Indiach. Z tych państw był sprowadzany do Europy, czemu zawdzięcza nazwę „saletra indyjska”.

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Obecnie otrzymuje się ją głównie w reakcji podwójnej wymiany między azotanem sodu i chlorkiem potasu (strąca się najtrudniej rozpuszczalny spośród tych soli chlorek sodu, w roztworze pozostaje KNO3):

NaNO
3
+ KCl → KNO
3
+ NaCl

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Saletra potasowa jest bezbarwnym lub białym, krystalicznym ciałem stałym. Jej temperatura topnienia wynosi 334 °C. Przy ogrzaniu do 400 °C rozkłada się na azotyn potasu i tlen:

2KNO3 → 2KNO2 + O2

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Nawóz sztuczny;
  • Saletra potasowa jest utleniaczem. Z tego powodu jej głównym zastosowaniem była produkcja czarnego prochu. Obecnie stosowana w pirotechnice jako utleniacz, m.in. do wytworzenia fotobłysków, czyli krótkich i bardzo jasnych impulsów świetlnych uzyskiwanych podczas spalania mieszaniny saletry z pyłami metali. Po zmieszaniu z sacharydem, np. sacharozą w proporcjach stechiometrycznych i stopieniu tworzy substancję łatwopalną (znaną jako karmelek lub karmelka) o temperaturze zapłonu ok. 400 °C, osiąga temperaturę 600 °C i wytwarza dużo dymu;
  • Do początków XX w. azotan potasu był używany do otrzymywania kwasu azotowego;
  • Obecnie jest stosowany głównie do produkcji azotynu potasu, do nitrowania;
  • Konserwant mięsa (E252);
  • Azotan potasu zmieszany z cukrem lub cukrem pudrem jest podstawowym składnikiem paliwa (utleniaczem) we własnoręcznie robionych materiałach pirotechnicznych.

Toksyczność[edytuj | edytuj kod]

Azotan potasu działa bezpośrednio utleniająco na hemoglobinę, powodując powstanie methemoglobiny i nitrozohemoglobiny[5]. Działa drażniąco na skórę, oczy, drogi oddechowe i przewód pokarmowy.

Najniższa zarejestrowana dawka śmiertelna dla człowieka wyniosła 54 mg/kg masy ciała[2], choć znany jest przypadek powrotu do zdrowia po spożyciu 125 g KNO
3
[6]. LD50 (doustnie) dla szczura lub królika wynosi 2–4 g/kg[2][4].

Substancja rozkłada się i jest przyswajalna w środowisku naturalnym (dlatego też jest stosowana jako nawóz sztuczny), jednak duże ilości mogą być zagrożeniem dla organizmów wodnych i lądowych.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Farmakopea Polska X, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276, ISBN 978-83-63724-47-4.
  2. a b c d Azotan potasu (CID: 24434) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  3. a b Azotan potasu (nr 542040) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Polski.
  4. a b Karta charakterystyki substancji niebezpiecznej, Pharma Cosmetic, 8 stycznia 2077 [zarchiwizowane z adresu 2007-10-28].
  5. Karta charakterystyki substancji niebezpiecznej (pol.). Akademia Medyczna im. Piastów Śląskich we Wrocławiu.
  6. Publikacja w płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji E.H.W.J. Burden, The toxicology of nitrates and nitrites with particular reference to the potability of water supplies. A review, „The Analyst”, 86 (1024), 1961, s. 429, DOI10.1039/an9618600429 (ang.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]