Amtorg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Amtorg Trading Corporation
Амторг
b. Products Exchange Corporation
b. Arcos-America Inc.
Data założenia [1919], 1924
Lokalizacja Nowy Jork
Siedziba 261, Fifth Ave.
Kapitał zakładowy 3 mln dolarów
brak współrzędnych
wejście do b. siedziby przedsiębiorstwa Amtorg przy Fifth Avenue w Nowym Jorku (1929-1941)
Hellman Building w którym mieściło się przedstawicielstwo Amtorg'a w Los Angeles
Amtorg utrzymywał również biuro w nowojorskim WTC
b. siedziba przedstawicielstwa przedsiębiorstwa Amtorg w Moskwie w b. Domu Towarowym A.S. Homjakowa przy ul. Pietrowka
Whitehall Building, b. siedziba przedsiębiorstwa Centrosojuz-America Inc. w Nowym Jorku
90 West Street, b. siedziba przedsiębiorstwa Selskosojuz Inc. w Nowym Jorku

Amtorg Trading Corporation (Амторг) - radzieckie towarzystwo akcyjne powołane w wyniku zawartego porozumienia Lenina z Armandem Hammerem[1] 27 maja 1924 w stanie Nowy Jork przez połączenie dwóch przedsiębiorstw - utworzonego w 1919 Products Exchange Corporation oraz utworzonego w 1923 Arcos-America Inc.. Formalnie właścicielem spółki ze strony radzieckiej był Ludowy Komisariat Handlu Zagranicznego (Народный комиссариат внешней торговли СССР)[2]. Alternatywnie rozważano też nadanie innych nazw podmiotowi - Towarzystwa Handlowego Związku Republik Radzieckich TOSSOR (Торговое общество Союза Советских Республик) lub Radziecko-Amerykańskiego Towarzystwa Handlu SATOR (Советско-Американское торговое общество. Amtorg pełnił funkcję pośrednika w operacjach eksportowo-importowych radzieckich central handlu zagranicznego i bezpośrednio wielu innych podmiotów gospodarczych z partnerami amerykańskimi. Nigdy nie zawierał umów we własnym imieniu.

Przedsiębiorstwo było założone jako spółka akcyjna z udziałem kapitału radzieckiego w kwocie 1 mln dolarów, podniesionego później do wysokości 3 mln. Głównymi posiadaczami akcji były - Bank Handlu Zagranicznego ZSRR Wniesztorgbank (Внешторгбанк) i Centralny Związek Spółdzielni Konsumenckich Centrosojuz (Центросоюз). Poza organizowaniem handlu zagranicznego, Amtorg służył za przykrycie dla agentów GRU, OGPU i Kominternu. Działalność Amtorgu była szczególnie ważna w latach poprzedzających uznanie ZSRR przez USA, gdy w 1933 w trakcie prezydentury Franklina Roosevelta otwarto w Waszyngtonie radzieckie poselstwo. De facto Amtorg do tego czasu pełnił funkcję półoficjalnego przedstawicielstwa ZSRR.

W latach 30., w latach Wielkiego Kryzysu, Amtorg prowadził usługi pośrednictwa w zatrudnieniu pracowników amerykańskich na terenie ZSRR. "Tylko w ciągu ośmiu miesięcy 1931 r. Amtorg przyjął 100 tys. podań od zdesperowanych Amerykanów."[3]

W okresie II wojny światowej Amtorg był aktywny w realizacji programu lend-lease.

Dwukrotnie siedziba Amtorgu była celem ataków bombowych, w 1971 i ponownie w 1976, przez terrorystów określających się jako "Jewish Armed Resistance" (Żydowski Opór Zbrojny).

Przedsiębiorstwo jest nieaktywne przez ogłoszenie odwołania zarządu z 24 czerwca 1998.

W Europie podobne radzieckie spółki handlowe to m.in. Arcos Ltd. z siedzibą w Londynie i Russgertorg w Berlinie.

Yuzhamtorg[edytuj]

Pod koniec 1927 spółka założyła swój południowoamerykański oddział, formalnie spółkę-córkę - Towarzystwo Handlu i Eksportu Yuzhamtorg S.A. (Compañía de Comercio y Exportación, Южaмторг) z siedzibą w Buenos Aires, o kapitale 1.500.000 peso argentyńskich wraz z przedstawicielstwami w Montevideo, Asunción, Rio Grande i w Valparaíso[4]. W 1931 policja argentyńska dokonała przeszukania pomieszczeń oddziału, który w 1932 przeniósł swoją działalność do Montevideo[5].

Media[edytuj]

Arcos wraz z Amerykańsko-Rosyjską Izbą Handlową (American-Russian Chamber of Commerce) wydało cały szereg publikacji:

  • mieś. "Economic Review of the Soviet Union", w jęz. ang.
  • mieś. "American Engineering and Industry", w jęz. ros.
  • "Catalog of American Industry and Trade"
  • "Economic Handbook of the Soviet Union", 1931, przekształcony następnie w "The Handbook of the Soviet Union", oficjalnie firmowany przez Amerykańsko-Rosyjską Izbę Handlową.

Przewodniczący[edytuj]

  • 1924—1925 — Isai Churgin (Исай Яковлевич Хургин)
  • 1925 — Efraim Sklanski (Эфраим Маркович Скля́нский)
  • 1925-1926 - A. Prigarin
  • 1927-1930 - Saul Bron (Брон Саул Григорьевич)
  • 1929—1933 — Aron Szejnman (Аро́н Льво́вич Ше́йнман)
  • 1934-1936 - Iwan Bojew
  • 1936-1938 - Dawid Rozow (Давид Григорьевич Розов)
  • 1939-1944 - Konstantin Lukaszew (Константи́н Игна́тьевич Лукашёв)
  • 1944 - M. Gusiew
  • 1948-1949 - Aleksiej Zacharow
  • 1958—1959 — Nikołaj Smielakow (Николай Николаевич Смеляков)
  • 1985—1993 — Jurij Maszkim (Ю. М. Машкин)

Siedziba[edytuj]

Amtorg miał siedzibę w Nowym Jorku na Broadwayu 165 (do 1929), przy Fifth Ave 261 (1929-1941), Madison Ave 210 (1943), zaś przed zawieszeniem działalności mieścił się przy Lexington Ave 355 (1962-1976). Amtorg utrzymywał też biura w nowojorskim Centrum Światowego Handlu (1975)[6]. W 1940 spółka posiadała szereg przedstawicielstw, m.in. w Detroit, Los Angeles (w Hellman Bldg. na rogu ulic Czwartej i Spring), San Francisco (w Newhall Bldg. przy California St 261), Pittsburghu, Camden[7]. Do 1932 również w Chicago. Inne źródła wymieniają też Seattle.

W Moskwie funkcjonowało generalne przedstawicielstwo Amtorga - Sovamtorg (Совамторг), początkowo (1927) w Domu Towarowym A.S. Homjakowa (Торговый дом А. С. Хомякова) przy ul. Pietrowka (ул. Петровка) 3/6, później przy pl. Radzieckim 1 (Советская площадь, Sowietskaja Pł.), obecnie pl. Twerski (Тверская площадь), które też miało oddziały w Leningradzie, Charkowie i Tyflisie[8].

Pozostałe spółki radzieckie w Stanach Zjednoczonych[edytuj]

W okresie międzywojennym działało w Stanach też szereg innych przedsiębiorstw:

  • All-Russian Textile Syndicate (Всесоюзный Текстильный Синдикат - Текстильсиндикат), Nowy Jork, 39 Broadway, reprezentujący radziecki Wszechzwiązkowy Syndykat Tekstylny (Soviet All-Union Textile Syndicate), importujący amerykańską bawełnę (utw. 1923),
  • Centrosojuz-America Inc. (Центросоюз), Nowy Jork, 17 Battery Place, Whitehall Building, reprezentujący radziecki Związek Spółdzielni Konsumenckich (Union of Consumers' Cooperatives of the U.S.S.R.),
  • Selskosojuz Inc. (Сельскосоюз), Nowy Jork, 90 West St., reprezentujący radziecki Związek Spółdzielni Rolniczych (agricultural producers' co-operatives of the U.S.S.R.),
  • Am-Derutra Transport Corporation (Ам-Дерутра), Nowy Jork, 261 Fifth Avenue, reprezentująca radzieckich armatorów,
  • Intourist Inc. (Интурист), Nowy Jork, 545 Fifth Ave., (1930-)
  • Amkino Corporation (Амкино), Nowy Jork, 723 Seventh Ave.,
  • Soviet Photo Agency, Nowy Jork, 723 Seventh Ave.,
  • Moscow Narodny Bank - Mosnarbank (Московский народный банк), Nowy Jork (1926-)

American-Russian Chamber of Commerce[edytuj]

Pod adresem Amtorgu działała powstała w 1916 Amerykańsko-Rosyjska Izba Handlowa (American-Russian Chamber of Commerce, Американо-Русская торговая палата). Od 1927 utrzymywała też przedstawicielstwo w Moskwie.

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • James Farol Metcalf: Electric History, [w:] [5]
  • Амторг (аmtorg Тrading Сorporation), [w:] "Дипломатический словарь" (Słownik dyplomatyczny), Т.1. — М., Nauka Moskwa 1985, s. 7, [w:] [6]
  • Antony C. Sutton: Western Technology and Soviet Economic Development 1917 to 1930, Hoover Institution on War, Revolution and Peace, Stanford University, Stanford 1968, 379 s., [w:] [7]

Przypisy

  1. który był inicjatorem utworzenia przedsiębiorstwa jak i ówczesnej współpracy gospodarczej pomiędzy Stanami Zjednoczonymi i ZSRR; niejednokrotnie można znaleźć w literaturze takie wielce mówiące określenia jak np. Hammer's Amtorg (Amtorg Hammera).
  2. ówczesna nazwa resortu (ministerstwa) handlu zagranicznego w ZSRR
  3. Polityka z 31 sierpnia 2016, s. 54-56
  4. American-Soviet Trade
  5. Aldo Cesar Vacs: Discreet Partners: Argentina and the USSR Since 1917, University of Pittsburgh Press Pittsburgh 1984, [1]
  6. Soviet Trading Firm Takes Space In N.Y/s World Trade Center, Global Marine News, [w:] [2]
  7. Rachel Verdon: Murder By Madness 9/11: The Government & the Goon Squad, 2007, s. 16 [3]
  8. Гайдук Илья: Советско-американские отношения в первой половине 20-х годов и создание "Амторга", Русский вопрос nr 2/2002, [w:] [4]