Amtorg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Amtorg Trading Corporation
Амторг
b. Products Exchange Corporation
b. Arcos-America Inc.
Państwo  Stany Zjednoczone
Stan  Nowy Jork
Siedziba Nowy Jork
Adres 750, Third Ave.
Data założenia [1919], 1924
Zatrudnienie 489 (1930)[1]
Dane finansowe
Kapitał zakładowy 3 mln dolarów
brak współrzędnych
wejście do b. siedziby przedsiębiorstwa Amtorg przy Fifth Avenue w Nowym Jorku (1929-1941)
Hellman Building w którym mieściło się przedstawicielstwo Amtorg'a w Los Angeles
Amtorg utrzymywał również biuro w nowojorskim WTC
b. siedziba przedstawicielstwa przedsiębiorstwa Amtorg w Moskwie w b. Domu Towarowym A.S. Homjakowa przy ul. Pietrowka
Whitehall Building, b. siedziba przedsiębiorstwa Centrosojuz-America Inc. w Nowym Jorku
90 West Street, b. siedziba przedsiębiorstwa Selskosojuz Inc. w Nowym Jorku

Amtorg Trading Corporation (Амторг) – działająca na rynku amerykańskim od 1924 radziecka spółka handlowa z siedzibą w Nowym Jorku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Została powołana w wyniku zawartego porozumienia Lenina z Armandem Hammerem[2] 27 maja 1924 w stanie Nowy Jork przez połączenie dwóch przedsiębiorstw - utworzonego w 1919 Products Exchange Corporation oraz utworzonego w 1923 Arcos-America Inc.. Formalnie właścicielem spółki ze strony radzieckiej był Ludowy Komisariat Handlu Zagranicznego (Народный комиссариат внешней торговли СССР)[3]. Alternatywnie rozważano też nadanie innych nazw podmiotowi - Towarzystwa Handlowego Związku Republik Radzieckich TOSSOR (Торговое общество Союза Советских Республик) lub Radziecko-Amerykańskiego Towarzystwa Handlu SATOR (Советско-Американское торговое общество. Amtorg pełnił funkcję pośrednika w operacjach eksportowo-importowych radzieckich central handlu zagranicznego i bezpośrednio wielu innych podmiotów gospodarczych z partnerami amerykańskimi. Nigdy nie zawierał umów we własnym imieniu.

Przedsiębiorstwo było założone jako spółka akcyjna zgodnie z prawem handlowym stanu Nowy Jork z udziałem kapitału radzieckiego w kwocie 1 mln dolarów, podniesionego później do wysokości 3 mln. Głównymi posiadaczami akcji były - Bank Handlu Zagranicznego ZSRR Wniesztorgbank (Внешторгбанк) i Centralny Związek Spółdzielni Konsumenckich Centrosojuz (Центросоюз). Poza organizowaniem handlu zagranicznego, Amtorg służył za przykrycie dla agentów Razwiedupru/GRU, OGPU i Kominternu. Działalność Amtorgu była szczególnie ważna w latach poprzedzających uznanie ZSRR przez USA, gdy w 1933 w trakcie prezydentury Franklina Roosevelta otwarto w Waszyngtonie radzieckie poselstwo. De facto Amtorg do tego czasu pełnił funkcję półoficjalnego przedstawicielstwa ZSRR.

Amtorg w 1924 składał się z 6 oddziałów: administracyjnego, eksportu, importu, rolnego, finansowego i ekonomicznego. Organizacja zatrudniała do 500 pracowników, w większości Żydów, z których część nie znała języka rosyjskiego[4].

W latach 30., w latach Wielkiego Kryzysu, Amtorg prowadził usługi pośrednictwa w zatrudnieniu pracowników amerykańskich na terenie ZSRR. „Tylko w ciągu ośmiu miesięcy 1931 r. Amtorg przyjął 100 tys. podań od zdesperowanych Amerykanów.”[5].

Choć w okresie II wojny światowej Amtorg był aktywny w realizacji programu lend-lease, w latach 1942-1945 głównym organem koordynacji i nadzoru w tym zakresie ze strony radzieckiej była Radziecka Komisja Zamówień Rządowych w Stanach Zjednoczonych (Советская Правительственная Закупочная Комиссия, Soviet Government Purchasing Commission) z siedzibą w Waszyngtonie. Członkami Komisji byli też prezesi Amtorgu.

Dwukrotnie siedziba Amtorgu była celem ataków bombowych, w 1971 i ponownie w 1976, przez terrorystów określających się jako „Jewish Armed Resistance” (Żydowski Opór Zbrojny).

Przedsiębiorstwo jest nieaktywne przez ogłoszenie odwołania zarządu z 24 czerwca 1998.

W Europie podobne radzieckie spółki handlowe to m.in. Arcos Ltd. z siedzibą w Londynie, Russgertorg w Berlinie i Sowpoltorg w Moskwie i Warszawie.

Jużamtorg[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec 1927 spółka założyła swój południowoamerykański oddział, formalnie spółkę-córkę - Towarzystwo Handlu i Eksportu Jużamtorg S.A. (Compañía de Comercio y Exportación, Южaмторг) z siedzibą w Buenos Aires w Avenida de Mayo 650, o kapitale 1.500.000 peso argentyńskich wraz z przedstawicielstwami w Montevideo, Asunción, Rio Grande i w Valparaíso[6]. W 1931 policja argentyńska dokonała przeszukania pomieszczeń oddziału, który w 1932 przeniósł swoją działalność do Montevideo[7]. Prezesem spółki był Borys Krajewski (1888-1938).[8]

Media[edytuj | edytuj kod]

Arcos wraz z Amerykańsko-Rosyjską Izbą Handlową (American-Russian Chamber of Commerce, Американо-Российская Торгово-Промышленная Палатa) wydawało/wydało cały szereg publikacji:

  • mieś. „Economic Review of the Soviet Union”, w jęz. ang.
  • mieś. „American Engineering and Industry”, w jęz. ros.
  • „Catalog of American Industry and Trade”
  • „Economic Handbook of the Soviet Union”, 1931, przekształcony następnie w „The Handbook of the Soviet Union”, oficjalnie firmowany przez Amerykańsko-Rosyjską Izbę Handlową.

Przewodniczący/Prezesi[edytuj | edytuj kod]

  • 1924-1925 – Isai Churgin (Исай Яковлевич Хургин, Isaiah J. Hoorgin)
  • 1925 – Efraim Sklanski (Эфраим Маркович Скля́нский, Ephraim Sklyansky)
  • 1925-1928 – Aleksiej Prigarin (Алексей Васильевич Пригарин)
  • 1928-1930 – Saul Bron (Брон Саул Григорьевич)
  • 1930-1934 - Piotr Bogdanow (Петр Алексеевич Богданов, Pyotr Bogdanov)
  • 1934-1936 – Iwan Bojew (Иван Васильевич Боев, Ivan Vasilyevich Boev)
  • 1936-1938 – Dawid Rozow (Давид Григорьевич Розов, David Rozov)
  • 1939-1944 – prof. Konstantin Łukaszew (Константи́н Игна́тьевич Лукашёв, Konstantin Lukashev)
  • 1944-1948 - Michaił Maksimowicz Gusew (Михаил Максимович Гусев)
  • 1948-1949 – Aleksiej Zacharow (Алексей Захаров)
  • 1949-1952 - stanowisko nieobsadzone
  • 1958-1959 – Nikołaj Smielakow (Николай Николаевич Смеляков, Nikolai Smielakov)
  • 1967-1972 – Włas Niczkow (Влас Никифорович Ничков, Vlas N. Nichkov)
  • 1983-1985 - Jurij Szczerbina (Юрий Щербина, Yuriy Shcherbina)
  • 1985-1993 – Jurij Maszkin (Ю. М. Машкин)

Siedziba[edytuj | edytuj kod]

Amtorg miał siedzibę w Nowym Jorku na Broadwayu 165 (do 1929), przy Fifth Ave 261 (1929-1941), Madison Ave 210 (1943), Lexington Ave 355 (1962-1976), zaś przed zawieszeniem działalności mieścił się w kompleksie biurowców z 1958 przy Third Ave. 750 (1980-1985). Amtorg utrzymywał też biura w nowojorskim Centrum Światowego Handlu (1975)[9]. W 1940 spółka posiadała szereg przedstawicielstw, m.in. w Detroit, Los Angeles (w Hellman Bldg. na rogu ulic Czwartej i Spring), San Francisco (w Newhall Bldg. przy California St 261), Pittsburghu, Camden[10]. Do 1932 również w Chicago. Inne źródła wymieniają też Seattle.

W Moskwie funkcjonowało generalne przedstawicielstwo Amtorga - Sovamtorg (Совамторг), początkowo (1927) w Domu Towarowym A.S. Homjakowa (Торговый дом А. С. Хомякова) przy ul. Pietrowka (ул. Петровка) 3/6, później przy pl. Radzieckim 1 (Советская площадь, Sowietskaja Pł.), obecnie pl. Twerski (Тверская площадь), które też miało oddziały w Leningradzie, Charkowie i Tyflisie[11].

Pozostałe spółki radzieckie w Stanach Zjednoczonych[edytuj | edytuj kod]

W okresie międzywojennym działało w Stanach też szereg innych przedsiębiorstw:

  • All-Russian Textile Syndicate (Всесоюзный Текстильный Синдикат - Текстильсиндикат), Nowy Jork, 39 Broadway, reprezentujący radziecki Wszechzwiązkowy Syndykat Tekstylny (Soviet All-Union Textile Syndicate), importujący amerykańską bawełnę (utw. 1923),
  • Centrosojuz-America Inc. (Центросоюз), Nowy Jork, 17 Battery Place, Whitehall Building, reprezentujący radziecki Związek Spółdzielni Konsumenckich (Union of Consumers' Cooperatives of the U.S.S.R.),
  • Selskosojuz Inc. (Сельскосоюз), Nowy Jork, 90 West St., reprezentujący radziecki Związek Spółdzielni Rolniczych,
  • Am-Derutra Transport Corporation (Ам-Дерутра), Nowy Jork, 261 Fifth Avenue, reprezentująca radzieckich armatorów,
  • Intourist Inc. (Интурист), Nowy Jork, 545 Fifth Ave. (1930-),
  • Amkino Corporation (Амкино), Nowy Jork, 723 Seventh Ave.,
  • Soviet Photo Agency, Nowy Jork, 723 Seventh Ave. (1932-),
  • Moscow Narodny Bank - Mosnarbank (Московский народный банк), Nowy Jork, 309 Broadway (1916–1920, 1926–1934/35),
  • Torgsin (Торгсин), Nowy Jork, 261 Fifth Avenue (1935), oddział wszechzwiązkowej firmy handlu z obcokrajowcami, odpowiednik polskiego Pewexu

American-Russian Chamber of Commerce[edytuj | edytuj kod]

Pod adresem Amtorgu działała powstała w 1916 Amerykańsko-Rosyjska Izba Handlowa (American-Russian Chamber of Commerce, Американо-Русская торговая палата). Od 1927 utrzymywała też przedstawicielstwo w Moskwie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • James Farol Metcalf: Electric History, [w:] [5]
  • Амторг (аmtorg Тrading Сorporation), [w:] "Дипломатический словарь" (Słownik dyplomatyczny), Т.1. — М., Nauka Moskwa 1985, s. 7, [w:] [6]
  • Antony C. Sutton: Western Technology and Soviet Economic Development 1917 to 1930, Hoover Institution on War, Revolution and Peace, Stanford University, Stanford 1968, 379 s., [w:] [7]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Амторг. Американские танки для РККА
  2. , który był inicjatorem utworzenia przedsiębiorstwa jak i ówczesnej współpracy gospodarczej pomiędzy Stanami Zjednoczonymi i ZSRR; niejednokrotnie można znaleźć w literaturze takie wielce mówiące określenia jak np. Hammer's Amtorg (Amtorg Hammera).
  3. ówczesna nazwa resortu (ministerstwa) handlu zagranicznego w ZSRR
  4. А.Б. Широкорад: Соединенные Штаты Америки противостояние и сдерживание, [w:] http://www.universalinternetlibrary.ru/book/68462/chitat_knigu.shtml#c_33
  5. Polityka z 31 sierpnia 2016, s. 54-56
  6. American-Soviet Trade
  7. Aldo Cesar Vacs: Discreet Partners: Argentina and the USSR Since 1917, University of Pittsburgh Press Pittsburgh 1984, [1]
  8. Aleksandr Iwanowicz Sizonienko: Por caminos intransitados: los primeros diplomáticos y científicos soviéticos en América Latina, Siglo Mexico 1991, 164 s., ​ISBN 968-23-1775-4​, ​ISBN 978-968-23-1775-0
  9. Soviet Trading Firm Takes Space In N.Y/s World Trade Center, Global Marine News, [w:] [2]
  10. Rachel Verdon: Murder By Madness 9/11: The Government & the Goon Squad, 2007, s. 16 [3]
  11. Гайдук Илья: Советско-американские отношения в первой половине 20-х годов и создание "Амторга", Русский вопрос nr 2/2002, [w:] [4]