Andrea del Verrocchio

Andrea del Verrocchio
Imię i nazwisko	Andrea di Michele di Francesco de’ Cioni
Data i miejsce urodzenia	1435 ; Florencja
Data i miejsce śmierci	7 października 1488 ; Wenecja
Narodowość	włoska
Dziedzina sztuki	rzeźbiarstwo, malarstwo, złotnictwo
Epoka	renesans
	Multimedia w Wikimedia Commons

Andrea del Verrocchio, właśc. Andrea di Michele di Francesco de’ Cioni (ur. 1435 we Florencji, zm. 7 października 1488 w Wenecji)^[1] – włoski rzeźbiarz, malarz i złotnik renesansowy, przedstawiciel quattrocenta florenckiego^[2].

Życiorys

Nazywał się Andrea di Michele di Francesco de’ Cioni, jednak zdecydował się przyjąć nazwisko swojego mistrza, złotnika Verrocchia^[3.1]. Urodził się w 1435 roku^[1], w źródłach pojawiają się również daty 1434 i 1437^[4.1]. Pochodził z rodziny złotników^[5.1] (według innego źródła jego ojciec był garncarzem^[4.1]), sam zasłynął najbardziej z twórczości w brązie^[6]. Był uczniem Donatella^[7.1]. Sam był nauczycielem Leonarda da Vinci, Sandra Botticellego, Pietra Perugina, Lorenza di Crediego, Francesca di Simonego(inne języki), Francesca Botticiniego, Biagia d’Antonia(inne języki)^[8.1], Agnolo di Polo. Verrocchio pracował głównie dla Medyceuszów^[9]^[10]. Jego warsztat uchodził za jeden z najznakomitszych we Florencji^[8.1].

Jako siedemnastolatek uczestniczył w konkursie rzeźbiarskim dla katedry w Orvieto. Rywalizował z Desiderim da Settignano i Giulianem da Maiano. Do 1472 roku pracował nad pomnikami nagrobnymi Medyceuszy. W 1468 roku otrzymał zlecenie na osadzenie na kopule katedry Santa Maria del Fiore we Florencji miedzianej kuli^[4.1]. Kulę zamocowano 30 maja 1471^[11.1] lub 28 maja 1472 roku^[4.1].

Według anegdoty podawanej przez Vasariego tuż po ukończeniu Chrztu Chrystusa Verrocchio, nie mogąc rywalizować z utalentowanym Leonardem da Vinci, zarzucił malarstwo i skupił się wyłącznie na rzeźbie^[12.1]^[11.2]. Niektóre źródła dodają przy anegdocie, że Verrochio miał połamać pędzle^[13.1]. Według późniejszych badań Verrochio faktycznie nie namalował samodzielnie żadnego obrazu, jednak malował obrazy ze swoimi uczniami^[11.2]. Opowieść ta uchodzi za legendę^[14.1]. Zdaniem Kennetha Clarka Verrochio mając zdolnego ucznia mógł powierzyć mu prace malarskie, samemu skupiając się na rzeźbie^[13.1].

Twórczość

Jego najbardziej znane rzeźby z brązu to Putto z delfinem, Dawid i konny posąg Bartolomeo Colleoniego w Wenecji; jego prace z terakoty obejmują piękne popiersie portretowe Wawrzyńca Wspaniałego (National Gallery of Art, Waszyngton)^[6]. W warsztacie Verrocchio powstało wiele obrazów, takich jak np. Madonna z Dzieciątkiem i dwoma aniołami (National Gallery w Londynie)^[6], ale żaden z zachowanych obrazów nie jest samodzielnym dziełem Verrocchia i nie wiadomo jaki był udział jego uczniów w ich namalowaniu^[5.1]^[6]. Pozostało natomiast wiele mistrzowskich rysunków piórkiem i kredą, które z pewnością wyszły spod jego ręki^[5.1].

Główne dzieła

Rzeźby

Chrystus i niewierny Tomasz (1467–1483, brąz), z fasady florenckiego kościoła Orsanmichele^[9]
Dawid (ok. 1465^[15], 1466 lub poł. lat 70. XV wieku^[14.2], brąz, Museo Nazionale del Bargello we Florencji)^[14.2]
nagrobek kardynała Niccola Fortiguerri(inne języki) w katedrze w Pistoi (1476–1488)^[9]^[16]
nagrobki Piotra i Wawrzyńca Medyceuszy w bazylice San Lorenzo we Florencji (1469–1472)^[9]^[10]^[17]
pomnik konny Bartolomeo Colleoniego w Wenecji (1481, ukończony po śmierci Verrocchia przez Alessandra Leopardiego w 1496)^[9]^[10]^[18]
Popiersie damy z bukietem (również Dama z bukiecikiem^[14.3], Dama z bukiecikiem kwiatów^[19.1], ok. 1475–1480, Museo Nazionale del Bargello we Florencji)^[8.2] – jako autor popiersia jest wymieniany również Leonardo da Vinci^[20]
Putto z delfinem(inne języki) (ok. 1470, brąz, Palazzo Vecchio)^[8.1]
sarkofag Kosmy Medyceusza (1470–1472, bazylika San Lorenzo)^[8.3]
Ścięcie św. Jana Chrzciciela (ok. 1477–1480, Museo dell’Opera del Duomo we Florencji) – płyta do srebrnego ołtarza baptysterium^[4.2]

Obrazy

Chrzest Chrystusa (ok. 1472–1475^[12.2] lub 1475–1478^[8.4], Galeria Uffizi we Florencji)^[12.2]
Dziewica z Dzieciątkiem i dwoma aniołami (ok. 1475–1478, National Gallery w Londynie) – obraz namalowany wraz z Lorenzem di Credi^[21].
Głowa św. Hieronima (Galeria Palazzo Pitto)^[8.1]
Madonna z dzieciątkiem (ok. 1473–1475, Gemäldegalerie, Staatliche Museen zu Berlin)^[12.3]
Niedowiarstwo św. Tomasza (1463)^[13.2]
Św. Monika (Bazylika Santo Spirito we Florencji)^[22]
Tobiasz i Anioł (ok. 1468–1470^[14.4] lub 1470–1475^[23], National Gallery w Londynie^[14.4]) – ryba, pies oraz włosy Tobiasza zostały prawdopodobnie namalowane przez Leonarda da Vinci^[23]^[11.3]^[14.5]

Galeria

Chrystus i niewierny Tomasz
Dawid
Pomnik Bartolomea Colleoniego
Chrzest Chrystusa
Tobiasz i Anioł

Przypisy

1 2 Andrea del Verrocchio [online], RKD – Netherlands Institute for Art History [dostęp 2021-06-14] (ang. • niderl.).
↑ Verrocchio Andrea, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-12-27] .
AntoninaA. Vallentin AntoninaA., Leonardo da Vinci, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1959 .
1. ↑ s. 25
AlessandroA. Vezzosi AlessandroA., Leonardo da Vinci. Malarstwo: nowe spojrzenie, Kielce: Jedność, 2019, ISBN 978-83-8144-143-8 .
1. 1 2 3 4 s. 19
2. ↑ s. 32
LotharL. Altmann LotharL. (red.), Leksykon malarstwa i grafiki, Warszawa: Arkady, 2012, ISBN 978-83-213-4729-5 .
1. 1 2 3 s. 574
1 2 3 4 Verrocchio, Andrea del, [w:] GordonG. Campbell GordonG., Oxford Dictionary of the Renaissance, wyd. 2, Oxford University Press, 2005, DOI: 10.1093/acref/9780198601753.001.0001, ISBN 978-0-19-172779-5 [dostęp 2021-05-26] (ang.).
IanI. Chilvers IanI., HaroldH. Osborne HaroldH. (red.), Oxford Dictionary of Art, Oxford University Press, 1994, ISBN 0-19-866133-9 .
1. ↑ s. 520
FrancescaF. Debolini FrancescaF., Klasycy sztuki. Da Vinci, Warszawa 2006, ISBN 83-60529-03-5 .
1. 1 2 3 4 s. 12
2. ↑ s. 29
3. ↑ s. 18
4. ↑ s. 14
1 2 3 4 5 Antonia Boström i HughA.B.H. Brigstocke Antonia Boström i HughA.B.H., Verrocchio, Andrea del (Andrea di Michele di Francesco Cioni), [w:] HughH. Brigstocke, Oxford Companion to Western Art, Oxford University Press, 2003, DOI: 10.1093/acref/9780198662037.001.0001, ISBN 978-0-19-172759-7 [dostęp 2021-06-14] (ang.).
1 2 3 Verrocchio, Andrea del [online], Web Gallery of Art [dostęp 2021-06-14] (ang.).
WalterW. Isaacson WalterW., Leonardo da Vinci, Kraków: Insignis Media, 2019, ISBN 978-83-66071-41-4 .
1. ↑ s. 77-78
2. 1 2 s. 97
3. ↑ s. 92, 96
FrankF. Zöllner FrankF., Leonardo da Vinci 1452–1519, Warszawa: Taschen, Edipresse Polska S. A., 2005, ISBN 83-89571-85-4 .
1. ↑ s. 14
2. 1 2 s. 10
3. ↑ s. 7
KennethK. Clark KennethK., Leonardo da Vinci, Warszawa: Arkady, 1964 .
1. 1 2 s. 22
2. ↑ s. 19
CharlesCh. Nicholl CharlesCh., Leonardo Da Vinci. Lot wyobraźni, Warszawa: WAB, 2006 .
1. ↑ s. 120
2. 1 2 s. 89
3. ↑ s. 127
4. 1 2 s. 104
5. ↑ s. 106
↑ Verrocchio: Sculptor and Painter of Renaissance Florence. nga.gov. [dostęp 2023-12-27]. (ang.).
↑ Andrea del Verrocchio. Model for the funerary monument to Cardinal Niccolò Forteguerri [online], Web Gallery of Art [dostęp 2023-12-27] (ang.).
↑ Andrea del Verrocchio. Tomb of Piero and Giovanni de’ Medici (interior) [online], Web Gallery of Art [dostęp 2023-12-27] (ang.).
↑ Andrea del Verrocchio. Equestrian Statue of Colleoni [online], Web Gallery of Art [dostęp 2023-12-27] (ang.).
LubaL. Ristujczina LubaL., Michał Anioł, Bielsko-Biała: Dragon, 2021, ISBN 978-83-8172-897-3 .
1. ↑ s. 61
↑ AngeloA. Paratico AngeloA., Was Leonardo da Vinci the author of the marble bust “Lady with a Bunch of Flowers” kept at the Bargello Museum? [online], beyondthirtynine.com, 14 marca 2015 [dostęp 2025-07-06] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-05] (ang.).
↑ The Virgin and Child with Two Angels. nationalgallery.org.uk. [dostęp 2023-12-29]. (ang.).
↑ Paintings by Andrea del Verrocchio [online], Web Gallery of Art [dostęp 2023-12-27] (ang.).
1 2 Tobias and the Angel Andrea del Verrocchio (1435–1488) (studio of) The National Gallery, London. artuk.org. [dostęp 2023-12-27]. (ang.).

[RKD-1] 1 2 Andrea del Verrocchio [online], RKD – Netherlands Institute for Art History [dostęp 2021-06-14] (ang. • niderl.).

[encPWN-2] Verrocchio Andrea, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-12-27] .

[Vallentin1959-3] AntoninaA. Vallentin AntoninaA., Leonardo da Vinci, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1959 .
↑ s. 25

[4] s. 25

[Vezzosi2019-5] AlessandroA. Vezzosi AlessandroA., Leonardo da Vinci. Malarstwo: nowe spojrzenie, Kielce: Jedność, 2019, ISBN 978-83-8144-143-8 .
1 2 3 4 s. 19

↑ s. 32

[6] 1 2 3 4 s. 19

[36] s. 32

[Altmann2012-7] LotharL. Altmann LotharL. (red.), Leksykon malarstwa i grafiki, Warszawa: Arkady, 2012, ISBN 978-83-213-4729-5 .
1 2 3 s. 574

[8] 1 2 3 s. 574

[ODR-9] 1 2 3 4 Verrocchio, Andrea del, [w:] GordonG. Campbell GordonG., Oxford Dictionary of the Renaissance, wyd. 2, Oxford University Press, 2005, DOI: 10.1093/acref/9780198601753.001.0001, ISBN 978-0-19-172779-5 [dostęp 2021-05-26] (ang.).

[ChilversEtAl1994-10] IanI. Chilvers IanI., HaroldH. Osborne HaroldH. (red.), Oxford Dictionary of Art, Oxford University Press, 1994, ISBN 0-19-866133-9 .
↑ s. 520

[11] s. 520

[Debolini2006-12] FrancescaF. Debolini FrancescaF., Klasycy sztuki. Da Vinci, Warszawa 2006, ISBN 83-60529-03-5 .
1 2 3 4 s. 12

↑ s. 29

↑ s. 18

↑ s. 14

[13] 1 2 3 4 s. 12

[33] s. 29

[35] s. 18

[38] s. 14

[OCWA-14] 1 2 3 4 5 Antonia Boström i HughA.B.H. Brigstocke Antonia Boström i HughA.B.H., Verrocchio, Andrea del (Andrea di Michele di Francesco Cioni), [w:] HughH. Brigstocke, Oxford Companion to Western Art, Oxford University Press, 2003, DOI: 10.1093/acref/9780198662037.001.0001, ISBN 978-0-19-172759-7 [dostęp 2021-06-14] (ang.).

[WGoA-15] 1 2 3 Verrocchio, Andrea del [online], Web Gallery of Art [dostęp 2021-06-14] (ang.).

[Isaacson2019-16] WalterW. Isaacson WalterW., Leonardo da Vinci, Kraków: Insignis Media, 2019, ISBN 978-83-66071-41-4 .
↑ s. 77-78

1 2 s. 97

↑ s. 92, 96

[17] s. 77-78

[20] 1 2 s. 97

[45] s. 92, 96

[Zöllner2005-18] FrankF. Zöllner FrankF., Leonardo da Vinci 1452–1519, Warszawa: Taschen, Edipresse Polska S. A., 2005, ISBN 83-89571-85-4 .
↑ s. 14

1 2 s. 10

↑ s. 7

[19] s. 14

[37] 1 2 s. 10

[40] s. 7

[Clark1964-21] KennethK. Clark KennethK., Leonardo da Vinci, Warszawa: Arkady, 1964 .
1 2 s. 22

↑ s. 19

[22] 1 2 s. 22

[41] s. 19

[Nicholl2006-23] CharlesCh. Nicholl CharlesCh., Leonardo Da Vinci. Lot wyobraźni, Warszawa: WAB, 2006 .
↑ s. 120

1 2 s. 89

↑ s. 127

1 2 s. 104

↑ s. 106

[24] s. 120

[26] 1 2 s. 89

[30] s. 127

[43] 1 2 s. 104

[46] s. 106

[nga-25] Verrocchio: Sculptor and Painter of Renaissance Florence. nga.gov. [dostęp 2023-12-27]. (ang.).

[WGA1-27] Andrea del Verrocchio. Model for the funerary monument to Cardinal Niccolò Forteguerri [online], Web Gallery of Art [dostęp 2023-12-27] (ang.).

[WGA2-28] Andrea del Verrocchio. Tomb of Piero and Giovanni de’ Medici (interior) [online], Web Gallery of Art [dostęp 2023-12-27] (ang.).

[WGA3-29] Andrea del Verrocchio. Equestrian Statue of Colleoni [online], Web Gallery of Art [dostęp 2023-12-27] (ang.).

[Ristujczina2021-31] LubaL. Ristujczina LubaL., Michał Anioł, Bielsko-Biała: Dragon, 2021, ISBN 978-83-8172-897-3 .
↑ s. 61

[32] s. 61

[34] AngeloA. Paratico AngeloA., Was Leonardo da Vinci the author of the marble bust “Lady with a Bunch of Flowers” kept at the Bargello Museum? [online], beyondthirtynine.com, 14 marca 2015 [dostęp 2025-07-06] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-05] (ang.).

[nationalgallery-39] The Virgin and Child with Two Angels. nationalgallery.org.uk. [dostęp 2023-12-29]. (ang.).

[WGA4-42] Paintings by Andrea del Verrocchio [online], Web Gallery of Art [dostęp 2023-12-27] (ang.).

[artuk-44] 1 2 Tobias and the Angel Andrea del Verrocchio (1435–1488) (studio of) The National Gallery, London. artuk.org. [dostęp 2023-12-27]. (ang.).

[4] s. 25

[6] 1 2 3 4 s. 19

[36] s. 32

[8] 1 2 3 s. 574

[11] s. 520

[13] 1 2 3 4 s. 12

[33] s. 29

[35] s. 18

[38] s. 14

[17] s. 77-78

[20] 1 2 s. 97

[45] s. 92, 96

[19] s. 14

[37] 1 2 s. 10

[40] s. 7

[22] 1 2 s. 22

[41] s. 19

[24] s. 120

[26] 1 2 s. 89

[30] s. 127

[43] 1 2 s. 104

[46] s. 106

[1]

[2]

[3.1]

[4.1]

[5.1]

[6]

[7.1]

[8.1]

[9]

[10]

[11.1]

[12.1]

[11.2]

[13.1]

[14.1]

[15]

[14.2]

[16]

[17]

[18]

[14.3]

[19.1]

[8.2]

[20]

[8.3]

[4.2]

[12.2]

[8.4]

[21]

[12.3]

[13.2]

[22]

[14.4]

[23]

[11.3]

[14.5]