Przejdź do zawartości

Andry Rajoelina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Andry Rajoelina
Ilustracja
Andry Rajoelina (2024)
Data i miejsce urodzenia

30 maja 1974
Antsirabe

Prezydent Madagaskaru
Okres

od 16 grudnia 2023
do 14 października 2025

Przynależność polityczna

Młodzi Zdecydowani Malgasze

Poprzednik

Richard Ravalomanana (p.o.)

Następca

Michael Randrianirina (p.o.)

Prezydent Madagaskaru
Okres

od 19 stycznia 2019
do 15 września 2023

Przynależność polityczna

Młodzi Zdecydowani Malgasze

Poprzednik

Rivo Rakotovao (p.o.)

Następca

Christian Ntsay (p.o.)

Prezydent Wysokiej Władzy Przejściowej
Okres

od 17 marca 2009
do 25 stycznia 2014

Przynależność polityczna

Młodzi Zdecydowani Malgasze

Poprzednik

Marc Ravalomanana

Następca

Hery Rajaonarimampianina

Odznaczenia
Wielka Wstęga Orderu Narodowego (Madagaskar)
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Andry Nirina Rajoelina (wym. [ˈjaɳɖʐʲ nʲˈrinə̥ radzoˈelə̥]; ur. 30 maja 1974[1] w Antsirabe[2]) – malgaski polityk, biznesmen i DJ. W latach 2007–2009 burmistrz Antananarywy, przywódca antyrządowych protestów w 2009. Następnie, w latach 2009–2014 prezydent Wysokiej Władzy Przejściowej i w latach 2019–2025 prezydent Madagaskaru, obalony podczas masowych protestów antyrządowych z przełomu września i października 2025[3].

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Andry Rajoelina początkowo pracował przy organizacji wszelkiego rodzaju uroczystości oraz wieczornych zabaw. W latach 1994–2000 był DJ-em. Założył również firmę Inject, zajmującą się drukiem cyfrowym i reklamą. Rajoelina jest właścicielem telewizji i stacji radiowej VIVA.

W 2007 stanął na czele nowo powstałego ruchu TGV (Tanora malaGasy Vonona – Młodzi Zdecydowani Malgasze) i zdecydował ubiegać się o stanowisko burmistrza stolicy Madagaskaru, Antananarywy. W wyborach zmierzył się z Herym Rafalimananą, kandydatem prezydenckiej partii Kocham Madagaskar i dotychczasowym burmistrzem stolicy. 12 grudnia 2007 zwyciężył w wyborach, zdobywając 63,32% głosów poparcia. 26 stycznia 2008 objął urząd burmistrza Antananarywy.

Zamieszki na Madagaskarze w 2009 roku

[edytuj | edytuj kod]

13 grudnia 2008 rząd Madagaskaru zdecydował się zamknąć telewizję VIVA, należącą do Rajoeliny. Decyzja ta nastąpiła po transmisji wywiadu z byłym prezydentem, Didierem Ratsiraką, który według władz „mógł naruszać pokój i bezpieczeństwo”. W rzeczywistości wywiad z byłym prezydentem, rywalem politycznym obecnego szefa państwa Marca Ravalomanany, został wyemitowany również w innych stacjach telewizyjnych i radiowych. 17 grudnia 2008 Reporterzy bez Granic ostro potępili zamknięcie telewizji VIVA przez administrację państwową.

W obliczu konfliktu z prezydentem, Andry Rajoelina wezwał mieszkańców Anatanarywy do strajku generalnego przeciw Marcowi Ravalomananie, którego nazwał dyktatorem, w dniach od 25 do 26 stycznia 2009. 26 stycznia 2009 protesty przerodziły się w walki uliczne. Demonstranci podpalili budynek publicznego radia oraz siedzibę prywatnej telewizji należącej do prezydenta Ravalomanany[4]. W stolicy doszło również do grabieży i podpaleń wielu sklepów. Następnego dnia w zgliszczach centrum handlowego znaleziono 25 zwęglonych ciał[5].

Rajoelina zaapelował do mieszkańców stolicy o pozostanie w domach w dniu 29 stycznia 2009. Protest, na zasadzie „miasta duchów/miasta wymarłego” (ville morte), miał pokazać sprzeciw wobec rządów prezydenta Ravalomanany[6].

31 stycznia 2009 Rajoelina ogłosił przejęcie kontroli i władzy w Madagaskarze z powodu porażki prezydenta i rządu w wypełnianiu swoich obowiązków. Wezwał Ravalomananę do natychmiastowej rezygnacji z urzędu i zapowiedział złożenie stosownego wniosku do parlamentu w tej sprawie. Wezwał także Bank Centralny do zaprzestania finansowania rządu oraz zapowiedział stworzenie nowego rządu tymczasowego i zorganizowanie wyborów prezydenckich[7][8].

3 lutego 2009 MSW Madagaskaru wydało dekret, na mocy którego mer stolicy Antananarywy – Andry Rajoelina został usunięty z zajmowanego stanowiska. Na jego miejsce został ustanowiony administrator stolicy Guy Randrianarisoa[9]. Rajoelina potępił tę decyzję i uznał ją za nieuzasadnioną. Oficjalnym powodem jego dymisji było niewywiązywanie się z obowiązku usuwania śmieci ze stolicy[10]. Rajoelina ostrzegł władze, że mieszkańcy miasta nie zaakceptują tej decyzji[11][12]. 4 lutego 2009 w Antananarywie odbył się protest przeciw zdymisjonowaniu Rajoeliny, na który przybyło 1,5 tysiąca uczestników. Rajoelina określił wówczas powołanie nowego zarządu stolicy mianem „obrazy ludności Madagaskaru”[13].

Andry Rajoelina (2012)

7 lutego 2009 Andry Rajoelina ogłosił powołanie przejściowego rządu na czele z Monją Roindefo[14].

21 lutego 2009 z inicjatywy Rady Kościołów Chrześcijańskich Rajoelina spotkał się po raz pierwszy z prezydentem Ravalomananą. W czasie spotkania obie strony zobowiązały się do przestrzegania 5 zasad; zakończenia prowokacyjnych oświadczeń w mediach, zakończenia rozprzestrzeniania fałszywych informacji, zakończenia aktów przemocy i grabieży, niezwoływania kolejnych publicznych zgromadzeń oraz zaprzestania aresztowań natury politycznej[15]. Kolejne dwa spotkania odbyły się 23 i 24 lutego. 25 lutego 2009 Andry Rajoelina wycofał się z negocjacji po tym, jak prezydent nie przybył na zaplanowane na ten dzień spotkanie. Stwierdził również, że trzy wcześniejsze spotkania nie przyniosły żadnego rezultatu, gdyż prezydent „unikał sedna sprawy i minimalizował skalę kryzysu”[16].

5 marca 2009 siły bezpieczeństwa próbowały aresztować Rajoelinę. Po tym wydarzeniu z obawy o swoje bezpieczeństwo, Rajoelina pozostawał przez kilka dni w ukryciu i nie pokazywał się publicznie[17]. Uzyskał schronienie w rezydencji francuskiego ambasadora[18]. Tiebile Drame, specjalny wysłannik ONZ w Madagaskarze, oznajmił, że „ONZ zdecydowało umieścić go pod swoją ochroną w rezydencji dyplomatycznej”[19].

14 marca 2009 Andry Rajoelina wyszedł z ukrycia i w czasie 5-tysięcznego wiecu w Antananarywie dał prezydentowi 4 godziny na rezygnację z urzędu, grożąc w przeciwnym razie marszem na pałac prezydencki. Prezydent Ravalomanana nie przyjął jednak żądań opozycji[20]. 15 marca 2009 Ravalomanana zaproponował zorganizowanie referendum na temat tego, czy ma pozostać u władzy[21]. Rajoelina odrzucił jednak taką ewentualność i 16 marca 2009 rozkazał siłom bezpieczeństwa aresztowanie prezydenta[22].

Prezydentura

[edytuj | edytuj kod]

17 marca 2009, w dzień po zamachu stanu i zdobyciu przez wojsko pałacu prezydenckiego w centrum stolicy, Andry Rajoelina wziął udział w triumfalnej paradzie z okazji jego zdobycia i zajął w nim urząd prezydenta. Rajoelina ogłosił się nowym prezydentem i stanął na czele Wysokiej Władzy Przejściowej. Ogłosił zorganizowanie wyborów w ciągu 24 miesięcy, zmianę konstytucji i budowę „IV Republiki”.

Tego samego dnia, w przemówieniu radiowym, prezydent Ravalomanana ogłosił, iż „po głębokiej refleksji” rezygnuje ze stanowiska i przekazuje całą władzę prezydenta i premiera w ręce wojskowego dyrektoriatu pod dowództwem, najwyższego rangą wiceadmirała Hyppolite’a Ramarosona[23]. Wojsko nie przejęło jednak władzy. Wiceadmirał Ramaroson w swoim oświadczeniu, oddał pełnię władzy Rajoelinie jako prezydentowi władzy tymczasowej[24].

18 marca 2009 Najwyższy Sąd Konstytucyjny zalegalizował władzę Rajoeliny jako prezydenta kraju, dając mu mandat na jej sprawowanie przez okres maksymalnie 2 lat[25]. 19 marca 2009 Andry Rajoelina zawiesił pracę obu izb parlamentu, Zgromadzenia Narodowego i Senatu[26]. Tego samego dnia Rajoelina anulował umowę z południowokoreańską firmą Daewoo Logistics o dzierżawie dużych połaci ziemi pod uprawę kukurydzy i produkcji oleju palmowego. Uzasadnił to brakiem wcześniejszych konsultacji społecznych w tej sprawie[27].

21 marca 2009 Rajoelina został zaprzysiężony na stanowisku prezydenta Wysokiej Władzy Przejściowej. W uroczystościach na stadionie sportowym w stolicy uczestniczyło 40 tysięcy osób. Dyplomaci na znak protestu nie wzięli udziału w zaprzysiężeniu. Prezydent Rajoelina zapowiedział zorganizowanie wyborów w ciągu 18 do 24 miesięcy oraz zmianę konstytucji. Obowiązująca konstytucja ustanawiała bowiem minimalny wiek prezydenta na granicy 40 lat, o 6 lat za dużo w przypadku Rajoeliny[28]. 25 stycznia 2014 ustąpił ze stanowiska[29].

Wystartował w wyborach prezydenckich w 2018, które wygrał w drugiej turze. 19 stycznia 2019 Rajoelina został zaprzysiężony na stanowisku prezydenta kraju[30]. Podczas pandemii COVID-19 zwrócił uwagę mediów, gdy w kwietniu 2020 publicznie zachwalał jako lekarstwo na zakażenie koronawirusem, herbatę ziołową z malgaskich ziół wprowadzoną do obrotu pod nazwą Covid-Organics[31]. Uzyskał reelekcję w wyborach parlamentarnych z listopada 2023, które zostały zbojkotowane przez opozycję[32]. 16 grudnia 2023 Rajoelina złożył przysięgę na drugą kadencję na stanowisku prezydenta Madagaskaru[33].

13 października 2025, w czasie trwających od 25 września protestów społecznych(inne języki), uciekł z państwa, a dzień później ogłosił rozwiązanie Parlamentu(inne języki). Tego samego dnia Zgromadzenie Narodowe(inne języki) (niższa izba madagaskarskiego parlamentu) podjęło uchwałę o postawieniu prezydenta w stan oskarżenia, zaś dowódca jednostki wojskowej CAPSAT(inne języki) płk. Michael Randrianirina ogłosił przejęcie władzy w państwie przez wojsko i zapowiedział przeprowadzenie wyborów parlamentarnych w ciągu dwóch lat[34][35][36]. Wysoki Sąd Konstytucyjny uznał urząd prezydenta za opróżniony i powierzył płk. Randrianirinie wykonywanie obowiązków głowy państwa[37]. Następnie został na mocy decyzji rządu pozbawiony obywatelstwa[38].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Rajoelina, Andry (Nirina) (b. 1974). Reuters. [dostęp 2009-03-19]. (ang.).
  2. ↑ Andry Rajoelina, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2024-02-16] (ang.).
  3. ↑ Madagascar’s president flees after soldiers turned against him, opposition lawmaker says. [dostęp 2025-10-13]. (ang.).
  4. ↑ „Rioters set fire to Madagascar TV”, BBC News, 26 stycznia 2009. (ang.).
  5. ↑ „Burned bodies found in Madagascar”, BBC News, 27 stycznia 2009. (ang.).
  6. ↑ „'Ghost town’ call in Madagascar”, BBC News, 29 stycznia 2009. (ang.).
  7. ↑ „Madagascar mayor proclaims himself in charge of country”. google.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-02-05)]. (ang.)., AFP, 31 stycznia 2009.
  8. ↑ „Mayor ‘in charge’ of Madagascar”, BBC News, 31 stycznia 2009. (ang.).
  9. ↑ „Madagaskar/Lider opozycji, mer stolicy pozbawiony stanowiska”, wyborcza.pl, 3 lutego 2009.
  10. ↑ „Pomarańczowa Rewolucja” po madagaskarsku, tvn24, 3 lutego 2009.
  11. ↑ „Madagascar opposition mayor fired”, BBC News, 3 lutego 2009. (ang.).
  12. ↑ „Madagascar sacks capital city mayor”. google.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-02-06)]. (ang.)., AFP, 3 lutego 2009.
  13. ↑ „Hundreds protest Madagascar mayor’s sacking”. google.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-02-06)]. (ang.)., AFP, 4 lutego 2009.
  14. ↑ „Madagascan opposition leader announces set-up of transitional government”, People’s Daily Online, 8 lutego 2009. (ang.).
  15. ↑ „Madagascar rivals meet in bid to calm unrest”, AFP, 21 lutego 2009. (ang.).
  16. ↑ „Madagascar opposition leader breaks off talks with president”, AFP, 25 lutego 2009. (ang.).
  17. ↑ „Madagascar opposition leader in hiding”. google.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-19)]. (ang.)., AFP, 7 marca 2009.
  18. ↑ „Madagascar opposition leader quits French residence”, AFP, 9 marca 2009. (ang.).
  19. ↑ „Madagascar opposition chief under UN protection”. google.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-03-13)]. (ang.)., AFP, 9 marca 2009.
  20. ↑ „Madagascar standoff tensions rise”, BBC News, 15 marca 2009. (ang.).
  21. ↑ „Madagascar president offers poll”, BBC News, 15 marca 2009. (ang.).
  22. ↑ „Call to arrest Madagascar leader”, BBC News, 16 marca 2009. (ang.).
  23. ↑ „Madagascar president forced out”, BBC News, 17 marca 2009. (ang.).
  24. ↑ „Madagascar’s military gives power to Rajoelina”, Reuters, 17 marca 2009. (ang.).
  25. ↑ „Madagascar court accepts Rajoelina as president”, People’s Daily Online, 18 marca 2009. (ang.).
  26. ↑ „Madagascan parliament suspended”, People’s Daily Online, 20 marca 2009. (ang.).
  27. ↑ „Madagascar leader axes land deal”, BBC News, 19 marca 2009. (ang.).
  28. ↑ „Madagascar’s leader is sworn in”, BBC News, 21 marca 2009. (ang.).
  29. ↑ https://www.news24.com/Africa/News/Madagascar-strongman-steps-down-20140124
  30. ↑ Dominic Johnson, Wahl in Madagaskar: Junger Exputschist wird Präsident, „Die Tageszeitung: taz”, 31 grudnia 2018, ISSN 0931-9085 [dostęp 2024-11-23] (niem.).
  31. ↑ Madagaskars Präsident Rajoelina: Kräutertee gegen Corona? [online], FAZ.NET, 11 maja 2020 [dostęp 2024-11-23] (niem.).
  32. ↑ Voting ends in Madagascar presidential election boycotted by opposition [online], Al Jazeera [dostęp 2024-11-23] (ang.).
  33. ↑ Andry Rajoelina sworn in as Madagascar's president [online], www.aa.com.tr [dostęp 2024-11-23].
  34. ↑ Kryzys na Madagaskarze narasta po rozwiązaniu parlamentu [online], euronews, 15 października 2025 [dostęp 2025-10-15].
  35. ↑ Prezydenta ostawiono w stan oskarżenia, wojsko przejęło władzę [online], tvn24.pl, 14 października 2025 [dostęp 2025-10-15].
  36. ↑ Military says it has seized power in Madagascar after president moves to 'safe place' [online], www.bbc.com, 14 października 2025 [dostęp 2025-10-15] (ang.).
  37. ↑ Décision n°10-HCC/D3 du 14 octobre 2025 concernant une requête aux fins de résolution sur une sortie de crise politique. [online], Haute Cour Constitutionnelle, 14 października 2025 [dostęp 2025-10-15] (fr.).
  38. ↑ Grupa Wirtualna Polska, Madagaskar. Były prezydent pozbawiony obywatelstwa. Ma drugie [online], WP Wiadomości, 26 października 2025 [dostęp 2025-10-26].
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Andry_Rajoelina&oldid=77915269”