Andrzej Bart

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Andrzej Bart
Imiona i nazwisko Andrzej Bart-Sołtysiak
Data i miejsce urodzenia 1951, Wrocław
Gatunki powieści, scenariusze
Ważne dzieła Rien ne va plus, Don Juan raz jeszcze, Fabryka Muchołapek, Rewers

Andrzej Bart (właśc. Andrzej Bart-Sołtysiak[1]) (ur. 1951[2][1] we Wrocławiu[3]) – polski powieściopisarz, scenarzysta i reżyser.

Jest twórcą unikającym rozgłosu. Mawia się o nim czasem, że to polski Thomas Pynchon[4], bo chce aby mówiono o jego książkach i filmach, a jego samego pozostawiono w spokoju. Jego powieści były tłumaczone na francuski, węgierski, rosyjski, niemiecki, słoweński i na hebrajski[5].

Powieści[edytuj]

Rien ne va plus[edytuj]

Młodość poświęcił na pisanie powieści Rien ne va plus. Ta saga o Polsce i Polakach widzianych oczyma cudzoziemca długo nie mogła się ukazać ze względów politycznych. Wydana w 1991 roku, natychmiast otrzymała Nagrodę Kościelskich[6] i miała już w Polsce trzy wydania[7][8][9].

Pociąg do podróży[edytuj]

W Pociągu do podróży (1999)[10] pisarz rusza śladami dwóch nieudaczników, Żyda i Niemca, którzy zostają cofnięci do roku 1900, aby zabić młodego Adolfa Hitlera. Ekscentryczna podróż to pretekst do przyjrzenia się niewinności Europy zanim doświadczyła dwóch wojen światowych[11].

Piąty jeździec Apokalipsy[edytuj]

Pod pseudonimem Paul Scarron Jr. napisał kryminał metafizyczny Piąty jeździec Apokalipsy(1999)[10].

Don Juan raz jeszcze[edytuj]

W powieści Don Juan raz jeszcze (2006)[12][13][14], stary Don Juan, pokutuje w klasztorze za grzechy młodości. Przymuszony, rusza po swoją ostatnią przygodę. Ma uwieść królową Kastylii Joannę, która przemierza Hiszpanię z trupem swojego męża. Książka została nominowana do Nagrody Literackiej Nike 2007[15] oraz do Nagrody Literackiej Gdynia 2007[16].

Fabryka Muchołapek[edytuj]

Najczęściej tłumaczoną powieścią Andrzeja Barta jest Fabryka Muchołapek (2008)[17][11], zakwalifikowana do finału Nagrody Literackiej Nike 2009[18] oraz nominowana do Nagrody Literackiej Gdynia 2009[19]. To opowieść o najbardziej kontrowersyjnej postaci współczesnej historii, Chaimie Rumkowskim, przywódcy łódzkiego getta.

Rewers[edytuj]

W Rewersie (2009)[20] Andrzej Bart przywraca do życia jedną ze swoich postaci, która w powieści Rien ne va plus popełnia samobójstwo. Młoda dziewczyna postawiona w stalinowskiej Polsce w sytuacji bez wyjścia, tym razem stawia czoła złu i wygrywa[21].

Bezdech[edytuj]

Słynny polski reżyser od dwudziestu lat pracujący w Stanach Zjednoczonych ulega wypadkowi samochodowemu. Zawieszony między życiem a śmiercią wraca w malignie  do kraju, aby zrobić to, na co jak sądzimy, zawsze będzie czas. Chce przeprosić, podziękować, ale też zemścić się[22].

Filmy[edytuj]

Rewers[edytuj]

W roku 2009 film Rewers do którego Andrzej Bart napisał scenariusz zdobył główną nagrodę Złote Lwy na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni, a następnie został polskim kandydatem do Nagrody Akademii Filmowej[23]. Od tej pory Rewers otrzymał wiele nagród, m.in. nagrodę dla Nowego Reżysera na 36. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Seattle (2010)[24] oraz Nagrodę za Najlepszy Debiut na 32. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Moskwie[25].

Filmy dokumentalne, filmy telewizyjne, słuchowiska, sztuki[edytuj]

Bart nakręcił wiele filmów dokumentalnych, między innymi Eva R.[26] o córce pianisty Artura Rubinsteina, Hiob[26], o malarzu Marku Rudnickim, Marian Brandys, o pisarzu Marianie Brandysie. Jest autorem scenariusza i producentem filmu dokumentalnego Radegast. Napisał także scenariusz, a następnie reżyserował słuchowisko radiowe i film telewizyjny Boulevard Voltaire[27] nagrodzony na Festiwalu Dwa Teatry w Sopocie (2011) nagrodami za najlepszy tekst i reżyserię[28]. Jest autorem scenariusza i reżyserem słuchowiska radiowego Pan i Sługa, wystawionego przez Teatr Polskiego Radia 20 listopada 2011[29].

W roku 2012 napisał scenariusz i wyreżyserował słuchowisko radiowe Bezdech, wystawione przez Teatr Polskiego Radia 6 maja, 2012[30], a rok później napisał i wyreżyserował Bezdech jako sztukę telewizyjną, nagrodzoną na Festiwalu Dwa Teatry w Sopocie (2013) czterema nagrodami za najlepszy tekst, najlepszą rolę męską, montaż i muzykę, a także dwoma wyróżnieniami aktorskimi[31]. Bezdech otrzymał także nagrodę „Brązowego Rycerza” na XXIV Festiwalu Filmowym w Sewastopolu oraz nagrodę za najlepszy scenariusz i za najlepszą reżyserię[32]. Odtwórca głównej roli Bogusław Linda otrzymał nagrodę za najlepszą pierwszoplanową rolę męską na II Brazil International Film Festival[33].

W roku 2015 napisał scenariusz i wyreżyserował słuchowisko radiowe Owacja na stojąco wystawione w Scenie Teatralnej Trójki[34], a także Miejsce obok wyemitowane 28 lutego 2015[35]. Wydany został także zbiór pięciu sztuk Andrzeja Barta, Sztuki i sztuczki (Narodowe Centrum Kultury, 2015)[36].

W roku 2016 Andrzej Bart wyreżyserował czytanie performatywne „Fabryki Muchołapek” wystawione w Jewish Community Center w Warszawie[37].

Lista powieści[edytuj]

  • 1983: Człowiek, na którego nie szczekały psy, Wydawnictwo Łódzkie
  • 1991: Rien ne va plus, Poprzeczna Oficyna (ISBN 83-00-03337-8)
  • 1999: Pociąg do podróży, Noir sur Blanc
  • 1999: Piąty jeździec Apokalipsy (pod pseudonimem Paul Scarron Junior), Noir sur Blanc
  • 2006: Don Juan raz jeszcze, Wydawnictwo Literackie
  • 2008: Fabryka muchołapek, Wydawnictwo W.A.B.
  • 2009: Rewers, Wydawnictwo W.A.B. (ISBN 978-83-7414-676-0)
  • 2013: Bezdech, Wydawnictwo W.A.B.

Tłumaczenia[edytuj]

  • Rien ne va plus, Les Editions Noir Sur Blanc, 1993, Francja. Tłumaczenie: Élisabeth Destrée-Van Wilder.
  • Rien ne va plus, Europa, 2005, Węgry. Tłumaczenie: Lajos Pálfalvi.
  • Le goût du voyage, Les Editions Noir Sur Blanc, 1999, Francja. Tłumaczenie: Éric Morin-Aguilar.
  • Le cinquième cavalier de l'Apocalypse, Les Editions Noir Sur Blanc, 1999, Francja. Tłumaczenie: Grażyna Erhard.
  • Don Juan, une fois encore, Les Editions Noir Sur Blanc, 2009, Francja. Tłumaczenie: Robert Bourgeois.
  • Die Fliegenfängerfabrik, Schöffling & Co. 2011, Niemcy. Tłumaczenie: Albrecht Lempp.
  • Фабрика мухобоек, Gesharim, 2010, Rosja. Tłumaczenie: Ksenia Starosielska.
  • Tovarna Muholovk, Babilon Maribor, 2010, Słowenia. Tłumaczenie: Jasmina Šuler Galos.
  • Továrna na mucholapky, Fra, Praha 2011, Czechy. Tłumaczenie: Jiří Červenka.
  • The Flytrap Factory, Kinneret Zmora-Bitan, Izrael, 2011. Tłumaczenie: Anat Zajdman.
  • Knochenpalast, Schöffling & Co. 2014, Niemcy. Tłumaczenie: Albrecht Lempp.

Wydane sztuki teatralne[edytuj]

  • 2015: Sztuki i sztuczki, Narodowe Centrum Kultury, 2015.

Lista filmów[edytuj]

  • Marian Brandys (1997, 19 min), z cyklu Złe miasto?[26] – scenariusz i reżyseria
  • Cafe Mocca (1998, 19 min), z cyklu Złe miasto? – scenariusz i reżyseria
  • Eva R. (1998, 19 min), z cyklu Złe miasto? – scenariusz i reżyseria
  • Pałac (1998, 19 min), z cyklu Złe miasto? – scenariusz i reżyseria
  • Andrzej Czeczot (1998, 20 min), z cyklu Złe miasto? – scenariusz i reżyseria
  • Andrzej Braun (2000, 19 min) – scenariusz i reżyseria
  • Hiob (2000, 20 min) – scenariusz i reżyseria
  • Powinność (2001, 26 min) – scenariusz i reżyseria
  • Maestro (2001, 26 min) – scenariusz i reżyseria
  • Radegast (2008, dok. 50 min) – scenariusz
  • Rewers (2009, fab.) – scenariusz
  • Boulevard Voltaire (2010, PR2) – scenariusz i reżyseria[38]
  • Bezdech (2013, 75 min) – scenariusz i reżyseria[39]

Nagrody[edytuj]

  • 1991: Nagroda Fundacji im. Kościelskich za powieść Rien ne va plus.
  • 2010: Złota Kaczka miesięcznika „Film” dla najlepszego scenarzysty w sezonie 2009/2010 za scenariusz „Rewersu”.
  • 2010: Polska Nagroda Filmowa, Orzeł w kategorii „najlepszy scenariusz” za „Rewers”.
  • 2010: Doroczna Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
  • 2010: Nagroda Telewizji Polskiej TeleSplendor (w ramach Splendorów) za najbardziej telewizyjne słuchowisko radiowe[40].
  • 2011: Nagrody dla najlepszego reżysera i za najlepszy scenariusz na XI Festiwal Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej Dwa Teatry w Sopocie[41]
  • 2012: Nagroda Miast Partnerskich Torunia i Getyngi im. Samuela Bogumiła Lindego[42].
  • 2013: Nagroda za oryginalny współczesny polski tekst dramatyczny lub adaptację teatralną na XIII Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej Dwa Teatry w Sopocie[43]
  • 2015: XXIV Festiwal Filmowy w Sewastopolu; Nagroda „Brązowego Rycerza” oraz Nagroda za Najlepszy Scenariusz i za Najlepszą Reżyserię[32].

Przypisy

  1. a b Z wyrwanymi rękami (wersja do druku), www.zw.com.pl [dostęp 2015-11-22].
  2. Andrzej Bart / Instytut Książki, www.instytutksiazki.pl [dostęp 2015-11-22].
  3. Justyna Sobolewska. Przeszłość trzyma mocno. Rozmowa z Andrzejem Bartem. „Polityka”, 15 czerwca 2009. 
  4. Rien ne va plus. W: Instytut Książki [on-line]. 2005. [dostęp 2011-10-03].
  5. Polska literatura w Jerozolimie. W: Instytut Książki [on-line]. 2011-02-11. [dostęp 2011-04-05].
  6. Laureaci Nagrody Kościelskich. [dostęp 2011-10-04].
  7. Łódź: Poprzeczna Oficyna, 1991.
  8. Rien ne va plus, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005.
  9. Rien ne va plus, Warszawa: W.A.B. 2010.
  10. a b Warszawa: Noir sur Blanc, 1999.
  11. a b Joanna Szczęsna: Andrzej Bart. Kafka mógł tam być. 2009-09-269. [dostęp 2011-10-04].
  12. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2006.
  13. Justyna Sobolewska: Zemsta na inkwizytorze. 2009-10-27. [dostęp 2011-10-04].
  14. Artur Madaliński: Ostatnia szarża Don Juana. W: Tygodnik Powszechny [on-line]. 2007-03-27. [dostęp 2012-11-05].
  15. Nagroda Nike 2007. nike.org.pl. [dostęp 2015-07-21].
  16. Nominowani 2007 | Nagroda Literacka Gdynia, nagrodaliterackagdynia.pl [dostęp 2015-12-01].
  17. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., 2008, ISBN 978-83-7414-513-8
  18. Nike 2009. nike.org.pl. [dostęp 2005-07-06].
  19. Nominowani 2009 | Nagroda Literacka Gdynia, nagrodaliterackagdynia.pl [dostęp 2015-12-02].
  20. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., 2009
  21. Tadeusz Sobolewski: Andrzej Bart. Uśmiech – inteligencka przywara. 13.11.2009. [dostęp 2011-10-04].
  22. Andrzej Bart: Bezdech
  23. Urszula Lipińska: Orły 2010, Damy światu do wiwatu. Bart w Stopklatce. 2010-02-11. [dostęp 2011-10-04].
  24. Rewers. [dostęp 2011-10-03].
  25. Rewers. [dostęp 2011-10-03].
  26. a b c Filmy Andrzeja Barta. W: Miastograf II [on-line]. 10.01.2009. [dostęp 2011-10-03].
  27. Joanna Derkaczew: Ostatnie szanse w Paryżu. 2011-05-09. [dostęp 2011-10-04].
  28. Festiwal „Dwa Teatry – Sopot 2011”. W: Polskie Radio [on-line]. 15.03.2011. [dostęp 2011-10-06].
  29. „Pan i Sługa”. W: Polskie Radio [on-line]. 17.11.2011. [dostęp 2011-12-25].
  30. „Bezdech”. W: Polskie Radio [on-line]. 06.05.2012. [dostęp 2012-05-13].
  31. Bezdech. 2013-06-03. [dostęp 2013-06-08].
  32. a b XXIV Международный Кинофорум «Золотой Витязь» (ros.). 2015-06-02. [dostęp 2015-06-18].
  33. LOKALIZACJE: Bogusław Linda nagrodzony w Brazylii. 2014-11-05. [dostęp 2016-05-06].
  34. Premiera nowego słuchowiska Andrzeja Barta w Scenie teatralnej Trójki. 2015-08-01. [dostęp 2016-05-06].
  35. Słuchowisko Andrzeja Barta w radiowej Jedynce. 2015-25-02. [dostęp 2016-05-06].
  36. Sztuki i sztuczki. [dostęp 2016-05-08].
  37. BIMA: Andrzej Bart, „Fabryka Muchołapek”. [dostęp 2016-05-06].
  38. jp: Stenka, Celińska, Kowalski – w premierowym słuchowisku Dwójki. polskieradio.pl, 02.12.2010. [dostęp 2010-12-04].
  39. Bezdech. [dostęp 2010-12-04].
  40. usc,mz: Pięcioro wspaniałych – znamy zwycięzców Splendorów!. W: Polskie Radio [on-line]. 06.12.2010. [dostęp 2010-12-06].
  41. Za nami Dwa Teatry. Sopot pełen telewidzów i radiosłuchaczy. 2011-06-21. [dostęp 2013-06-04].
  42. Znamy laureatów nagrody Lindego. onet.wiadomości, 7.05.2012. [dostęp 2012-13-05].
  43. Ogłoszono laureatów festiwalu Dwa Teatry – Sopot 2013. 2013-06-03. [dostęp 2013-06-03].

Bibliografia[edytuj]

  1. Andrzej Bart. W: Kultura polska [on-line]. Instytut Adama Mickiewicza. [dostęp 2010-12-04].
  2. Andrzej Bart. W: Film Polski. Internetowa baza filmu polskiego [on-line]. Biblioteka PWSFTviT. [dostęp 2010-12-04].
  3. Bart Andrzej. W: Instytut Książki [on-line]. [dostęp 2010-12-05].
  4. Bart, Andrzej (1952- ). W: Katalog Biblioteki Narodowej [on-line]. [dostęp 2010-12-05].

Linki zewnętrzne[edytuj]