Andrzej Niemojewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Andrzej Niemojewski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 24 stycznia 1864
Rokitnica pod Brodnicą
Data i miejsce śmierci 3 listopada 1921
Warszawa
Zawód poeta i pisarz, publicysta
Grób poety Andrzeja Niemojewskiego na Cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie

Andrzej Niemojewski herbu Rola ps. Lambro, Lubieniec A., Rokita (ur. 24 stycznia 1864 w Rokitnicy, zm. 3 listopada 1921 w Warszawie) – polski poeta, pisarz i publicysta okresu Młodej Polski, religioznawca oraz społecznik. Członek Konwentu Polonia.

Rodzina[edytuj]

Urodził się 24 stycznia 1864 w Rokitnicy pod Brodnicą w rodzinie Feliksa Niemojewskiego herbu Rola (1824–1898) i Józefy Noskowskiej ze Srzeńska herbu Łada. Dziadek od strony ojca, Józef Niemojewski (1769–1839) był starostą śremskim i generałem brygady Wojska Polskiego. Ojciec architekta Lecha Niemojewskiego (1894–1952).

Wykształcenie i twórczość[edytuj]

Studiował prawo na uniwersytecie w Dorpacie. Twórczość Niemojewskiego była bardzo różnorodna. Obejmowała wiersze zaangażowane społecznie, historie wzorowane na materiale mitologicznym, a także nowele, rozprawy i artykuły. Pisarz zajmował się tłumaczeniami z języka francuskiego oraz wydawał tygodnik „Myśl Niepodległa”. Znany jest także z klasycznej powieści Listy człowieka szalonego (1899), oznaczającej się humorem i dystansem w odzwierciedleniu środowiska cyganerii literackiej ówczesnego Krakowa oraz społecznego wyobcowania artysty. Twórczość pisarza oscylowała między naturalizmem a prozą poetycką.

Działalność polityczna i społeczna[edytuj]

Na łamach swoich artykułów Niemojewski głosił poglądy wolnomyślicielskie i antyklerykalne, a od początku XX wieku również krytykujące Żydów [1]. Zajmował się także astrologią, był twórcą teorii o astrologicznym pochodzeniu doktryn chrześcijaństwa[2]. Z powodu napastliwej antyreligijnej publicystyki został w 1911 roku skazany na rok pobytu w Cytadeli[3].

Początkowo aktywny socjalista, działacz PPS, organizator akcji oświatowych. W 1899 roku został aresztowany przez władze carskie. W trakcie rewolucji 1905 roku rzecznik strajku szkolnego. Po rewolucji poróżnił się z socjalistami, przechodząc na pozycje nacjonalistyczne i antysemickie [4].

Twórczość literacka:[5][6][edytuj]

Poezje, poematy, dramaty, opowiadania, szkice, krytyka literacka etc. oraz studia biblijne i prace astralistyczne[edytuj]

– tłum. niem. (rozszerz.):
    • Gott Jesus im Lichte fremder und eigener Forschungen samt Darstellung der evangelischen Astralstoffe, Astralszenen und Astralsysteme. Deutsche bearbeitete und erweiterte Ausgabe. Teil 1. München 1910 kopia cyfrowa
    • Gott Jesus im Lichte fremder und eigener Forschungen samt Darstellung der evangelischen Astralstoffe, Astralszenen und Astralsysteme. Deutsche bearbeitete und erweiterte Ausgabe. Teil 2 und Teil 3. München 1910 kopia cyfrowa
– wybór ang.:
    • wyd. 1 (krajowe) pt. Legendy Lwów 1902 kopia cyfrowa 1 kopia cyfrowa 2
    • wyd. 2 (krajowe) pt.: Tytuł skonfiskowany Lwów 1903.
    • wyd. 3 (krajowe) pt.: Tytuł skonfiskowany Lwów 1905 kopia cyfrowa
    • pt. Legendy Chicago [ok. 1910].
    • pt. Legendy Chicago [ok. 1920].
    • wyd. 4 (krajowe) pt. Legendy Warszawa 1924.
  • Listopad Lwów 1896 kopia cyfrowa 1 kopia cyfrowa 2
    • Wyd. 2, powiększone, pt.: Listopad. (W miesiącu opadających liści). Łódź 1904 kopia cyfrowa
  • Listy człowieka szalonego Warszawa 1899 kopia cyfrowa 1 kopia cyfrowa 2; wyd. 2, przejrz.: Warszawa 1903; Warszawa 1954; Kraków 2004. ​ISBN 83-242-0243-9
    • Tłum. rosyjskie: Письма ненормальнаго человэка. Moskva 1912. kopia cyfrowa
  • Ludzie rewolucji [Ptak. Zwidziska. Latawica. Maciej Bala. Święto Wolności. Jur. Dziennikarz. Pan Jezus w Warszawie. Quovadisiana.] Kraków 1906 kopia cyfrowa
  • Ludzie rewolucji i inne opowiadania Warszawa 1961.
  • Majówka Lwów 1895 kopia cyfrowa 1 kopia cyfrowa 2
  • Mowa Andrzeja Niemojewskiego o wielkiej tradycji Rzeczypospolitej Polskiej Wygłoszona dnia 28 września 1918 w Sali Stowarzyszenia Techników. Warszawa 1918

kopia cyfrowa 1 kopia cyfrowa 2

Varia[edytuj]

  • Głośna sprawa sądowa Andrzeja Niemojewskiego, który wystąpił przeciwko frymarczeniu ziemią polską przez spekulantów przy pomocy żydów ... (Warszawa, 20.VI.1918) Warszawa 1918.
  • 'Krakowska Fronda P.P.S. [Incipit: W czasach ostatnich dwa listy otwarte narobiły w społeczeństwie naszem dużo zamętu ...]. Lwów 1906. (Odbitka z Kuriera Lwowskiego. 1906. Nr 26.]
  • List Andrzeja Niemojewskiego do Józefa Wiśniowskiego (07.02.1902) kopia cyfrowa
  • List Andrzeja Niemojewskiego do Józefa Wiśniowskiego (05.08.1903) kopia cyfrowa
  • List otwarty [Incipit: Zarząd Socjalnej Demokracji Królestwa Polskiego i Litwy rozrzucił po ziemiach polskich Pańską odezwę ...] (Zakopane, w Galicji d. 12 maja 1906 r.). Zakopane 1905.
  • Suplikacje [Incipit: Zamilkły słowiki i fujarki na łące, zaczerniało słońce ...]. B. m. wyd. 1905.

Artykuły autorstwa Andrzeja Niemojewskiego zawarte w czasopiśmie Myśl Niepodległa (1906-1921)[edytuj]

Przekłady[edytuj]

Przypisy

  1. Adam Pragier: Czas przeszły dokonany. Londyn: Świderski, 1966, s. 80.
  2. Krystyna Uniechowska: Antoni Uniechowski, czyli magiczne widzenie świata. Warszawa: Czytelnik, 1993, s. 78.
  3. Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 30.
  4. Słownik poetów polskich. Białystok: Wydawnictwo Łuk, 1997, s. 177.
  5. Zamieszczona tutaj bibliografia pism Andrzeja Niemojewskiego została opracowana na podstawie informacji zawartych w książce Literatura pozytywizmu i Młodej Polski. Tom 15. [Hasła osobowe M-Ś] Państwowy Instytut Wydawniczy. Warszawa 1977 oraz na podstawie danych pochodzących z różnych katalogów bibliotecznych. Obejmuje ona jedynie druki książkowe oraz odbitki, i nie zawiera listy utworów ani artykułów opublikowanych w czasopismach. Ponadto podano również przekłady na języki obce, o ile dostępna jest kopia cyfrowa danej pozycji.
  6. Dostęp do wszystkich zdigitalizowanych pism A. Niemojewskiego sprawdzony 10.10.2011.
  7. Pomimo tego, że w pierwszym wydaniu Legend jako rok wydania widnieje 1902, to książka ta była dostępna w księgarniach już w zimie 1901. Zob. A. Niemojewski: Sprawa Legend i Objaśnienia Katechizmu. Warszawa 1909. S. 20.
  8. Niektóre źródła podają, że Legendy ukazały się również w wydaniu skróconym (tj. ocenzurowanym). To nieporozumienie bierze się z informacji, jaką podała „S. Orgelbranda Encyklopedja Powszechna" (Warszawa 1904. T. 16. Z-Ż oraz Suplement. S. 229):
    [Andrzej Niemojewski] Wydał prócz tego we Lwowie „Legendy," oparte na motywach Ewangelji. Dzieło to było skonfiskowane przez prokuratorję, ale po procesie puszczone ze skróceniami. [Zachowano pisownię oryginalną.]
    Zdementował ją sam A. Niemojewski (Myśl Niepodległa. Warszawa 1907. Nr 42. S. 1429):
    Jest to naturalnie fałsz, albowiem wydania następne są nietylko PEŁNE, ale zawierają nawet interpelacje parlamentarne.
  9. Wydanie 2 ukazało się w dwóch wersjach: wyd. tanie pełne, z uwagami oraz wyd. z przedmowami, komentarzami. Zob. Myśl Niepodległa. 1907. Nr 17. S. 239.

Bibliografia[edytuj]

  • Andrzej Piber i Witold Stankiewicz: Andrzej Niemojewski. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 23. Wrocław 1978. S. 3-10. (Tamże dalsza literatura dotycząca A. Niemojewskiego.)
  • Literatura pozytywizmu i Młodej Polski. Tom 15. [Hasła osobowe M-Ś]. Państwowy Instytut Wydawniczy. Warszawa 1977.
  • Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa . Wyd. Z.P. POLIMER  Koszalin 2010, ​ISBN 978-83-89976-40-6​ , s. 83, 258, 259, 280, 281 i 282

Linki zewnętrzne[edytuj]