Rola (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
POL COA Rola.svg
Herb Rola w herbarzu Jana Długosza z lat 1464–1480 Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae.

Rola (Rolanin, Rolic, Rolicze, Kroje, łac. Agricola[1]) – polski herb szlachecki.

Opis herbu[edytuj]

W polu czerwonym róża srebrna, od której odchodzą takież trzy kroje w rosochę. Klejnot: pięć piór strusich.

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj]

  • 1330 – pieczęć Nasięgniewa ze Świątkowic, sędziego brzeskiego[2]
  • 1335 – wzmianka w źródłach pisanych[3]
  • 1413 – w wyniku unii horodelskiej przeniesiony na Litwę.

Ród polski: mężowie prości, gustujący w umiarze.

Jan Długosz, Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae

Najwcześniejsze lokalne źródło heraldyczne wymieniające herb to datowane na lata 1464–1480 Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae polskiego historyka Jana Długosza, który uznaje ród za rdzennie polski. Zapisuje on informacje o herbie wśród 71 najstarszych polskich herbów szlacheckich we fragmencie: "Rolya: rosam albam ab instrumentis aratri circumdatam ferrreis, videlicet a vomere, in campo rubeo defert Genus Polonicum: viri simplices, mediocritate contenti."[4].

Legenda herbowa[edytuj]

Rycerz z domu Poraiow, u Króla mężnego
Żądał dziewki za żonę Rycerza dawnego,
Którego Król Kazimirz chował w łasce wielkiey,
Dla iego spraw Rycerskich, inszey cnoty wszelkiey.
Król widząc iż potomka inszego nie było,
Chcąc by imię onego męża nie ginęło,
Pomieszawszy te herby z dawnych wieków sławne
Chciał aby imię cnoty Rycerz miał swe dawne.
Osadził trzemi kroymi różę kleynod dawny,
Y dał mu tytuł Rola Oyca Panny sławney.
Dał Panne y maiętność do szaffunku iego,
Samego wziął na mieysce Rycerza dawnego.

Bartosz Paprocki: Gniazdo Cnoty [...]. Kraków: 1578, s. 93-94.

W kolejnym swym dziele (uznawanym za najbardziej dojrzałe) Herby Rycerstwa Polskiego [...] Bartłomiej Paprocki zmienił zdanie i powstanie tego herbu umieścił w czasach pogańskich[5]. W ostatnim swoim dziele Ogród Królewski [...] podtrzymał legendę o "pochodzeniu herbu Rola z nadania książąt pogańskich"[6].

Już w XIX wieku profesor Franciszek Piekosiński udowodnił że żadna z ww. legend (czy to z "czasów pogańskich" czy tez "z czasów Kaźmierza Odnowiciela") nie ma najmniejszych podstaw naukowych gdyż herby rycerstwu polskiemu były nadawane najwcześniej od wieku XII.

Herbowni[edytuj]

Kroje – odmiana herbu Rola

Najpełniejszą listę herbownych stworzył Tadeusz Gajl w Herbarzu polskim od średniowiecza do XX wieku z 2007 roku. Lista zawiera 372 nazwiska[7]:

Andrekiewicz, Andrykiewicz, Arciszewski, Arestowicz, Aresztowicz, Barski, Bartnikowski, Bartochowski, Bartyzel, Baryczka, Baryczko, Białaczewski, Białaczowski, Boczkowski, Bojanek, Bolgowski, Bolikowski, Bolkowski, Borek, Bork, Borucki, Boruński, Bratuski, Bronowski, Bruleński, Brunowski, Bułaszewicz, Burzyk, Chorbowski, Chorkowski, Chorożyczewski, Chrapicki, Chraścicki, Chroskiewicz, Chrościcki, Chrościewicz, Chrzanowski, Ciemochowski, Czach, Czaplicki, Czarnkowski, Czerniański, Czerniawski, Dajkiewicz, Dangel, Danielewicz, Daniełowski, Daniłowicz, Dąbrowski, Dąbski, Dębski, Dęmbski, Dobiński, Dobrogost, Domaniewski, Domanikowski, Domanowski, Droguski, Drwalewski, Drwalowski, Dworzyński, Dyakiewicz, Dyjakiewicz, Dziankowski, Dzierzański, Dzierzawski, Dzierżawski, Ercieszowski, Erciszewski, Erdberg-Krzeńcewski, Gadomski, Gajewski, Garbowski, Gawiński, Gawroński, Gągolewski, Gledzianowski, Głosowski, Głoszkowski, Gocławski, Gocłowski, Goczkowski, Goczłowski, Godomski, Gogolewski, Gogoliński, Gołaszewski, Gosłowski, Gostomski, Gozdowski, Gozłowski, Grądzki, Grodzki, Gromadziński, Groszkowski, Grzegorczyk, Gumiński, Gumowski, Huberman, Idzikowski, Iwanowski, Jagnicki, Jancewicz, Janicki, Januszewski, Januszkiewicz, Januszowski, Jarnowski, Jarochowski, Jaroszewski, Jaruchowski, Gawroński, Kaliszkowski, Kamieniecki, Kamieński, Kański, Karmanowski, Kącki, Kątski, Kibalczyc, Kiełbowski, Kilian, Klassowski, Klimkowicz, Klimkowski, Kłoski, Kłoskowski, Kłosowicz, Kłosowski, Kłossowicz, Kłossowski, Kłostowski, Kłoszowski, Kobyliński, Kobylnicki, Kochański, Komarowski, Komorowski, Konarski, Kopczyński, Kot, Kozielski, Koźmicki, Kręciejewski, Krężelewski, Krzczon, Krzęciejewski, Krzęciewski, Kucharski, Kuczek, Kurosz, Kurzelewski, Kurzelowski, Kurzyna, Kwiatkowski, Lepiesowicki, Lipowski, Lubieniecki, Lubieniek, Lubiniecki, Lubkiewicz, Lubkowicz, Lubliński, Lubnicki, Ludowicz, Łasiewicki, Ławrzecki, Łaźniński, Łąkoski, Łąkoszyński, Łopacieński, Łopaciński, Łubkowski, Łubnicki, Łuczko, Łuszczkiewicz, Łuszczyk, Magnuszewski, Maliński, Małowieski, Maniec, Marcinowski, Martynowski, Marynowski, Mażul, Mąka, Metela, Michalski, Michałski, Mieleski, Mieleszko, Mielicki, Mienicki, Miennicki, Mieński, Mierosławski, Miński, Modlibok, Modlibowski, Modlibóg, Modrzewski, Moszoł, Moszołł, Możołł, Myśliński, Niegibalski, Niegibulski, Ogorzeliński, Ogorzelski, Oryński, Osowski, Ossowski, Otłuczony, Otłuszczony, Otmianowski, Owieczny, Owsianicki, Owsiany, Pachoł, Palczewski, Parzenczewski, Parzęczewski, Parzęczowski, Parzynczewski, Pawłowski, Pęgowski, Pieczarski, Piekarski, Pilchowski, Piszczatowski, Pleszczyński, Pleszyński, Płoński, Pniewski, Podczaski, Podlecki, Pokrzywnicki, Popławski, Potrzas, Pruski, Pruszek, Przyłuski, Psurski, Pucek, Puczek, Radkowski, Rakowiecki, Rekarski, Rogaski, Rogawski, Rogilski, Rogiński, Rogowski, Rola, Rolicz, Roliński, Rolski, Roskowski, Rostek, Rostowski, Roszko, Roszkowski, Rouba, Roubo, Rożański, Rożecki, Rożniecki, Rożycki, Różycki, Rudzki, Rusieński, Rusiłowicz, Rusiński, Ruskowski, Rużycki, Rzeczycki, Rzeszewski, Rzeżewski, Sadkowski, Sadowski, Sandek, Satkowski, Scicieński, Sczyciński, Siroszewski, Skabiszewski, Skarboszewski, Skibicki, Skibieński, Skibniewski, Skolnicki, Skorwid, Skotnicki, Skrawszewski, Skrzetuski, Skrzetuszewski, Słodzej, Słodziej, Słubicki, Sobański, Soćko, Sokołowski, Sosiński, Stanisławski, Starzyński, Sternberg, Stęsicki, Stęszyc, Stężycki, Stojałowski, Stroiłowski, Stylągowski, Stypułek, Stypułko, Stypułkowski, Suchodolski, Sujkowski, Sulborski, Szadkowski, Szatkowski, Szczyciński, Szewski, Szpaczyński, Szwajkowski, Szociński, Ścicieński, Ścisieński, Ślubicki, Świeżewski, Święcicki, Świętosławski, Tarnawski, Tarnowski, Tarwojń, Topczewski, Topiczewski, Tortwojsz, Trocieski, Truskawiecki, Tuczański, Tuczyński, Ungern, Wargawski, Wargowski, Wawrzecki, Wengierski, Węgierski, Wierpsza, Wiotecki, Wioteski, Wirpsza, Witowski, Wituński, Wnorowski, Wolski, Wrzescz, Wrzeszcz, Wysocki, Wyszczelski, Wyszczulski, Wyścielski, Zaleski, Zalewski, Załuskowski, Załuszkowski, Zbijewski, Zbrożek, Zgleczewski, Zgliczewski, Żernowicz, Żygor, Żygora, Żyhor.

Znani herbowni[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. Józef Szymański: Herbarz średniowiecznego rycerstwa polskiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993, s. 254-255. ISBN 83-01-09797-3.
  2. Sławomir Górzyński, Jerzy Kochanowski: Herby szlachty polskiej. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego i Wydawnictwa "Alfa", 1990. ISBN 83-230-0349-1.
  3. Franciszek Piekosiński: Kodeks dyplomatyczny Małopolski. T. I. Kraków: 1877, s. 237.
  4. Celichowski 1885 ↓, s. 15-27.
  5. Bartosz Paprocki: Herby Rycerztwa Polskiego. Kraków: 1584, s. 260-262.
  6. Bartosz Paprocki: Ogrod Krolewsky [...]. Praga: 1599.
  7. Tadeusz Gajl: Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku : ponad 4500 herbów szlacheckich 37 tysięcy nazwisk 55 tysięcy rodów. L&L, 2007, s. 406-539. ISBN 978-83-60597-10-1.

Bibliografia[edytuj]

  • Zygmunt Celichowski: Jan Długosz, "Insignia seu clenodia regis et regni Poloniae.Z kodeksu kórnickiego.". Poznań: Zygmunt Celichowski, 1885.
  • Jean Le Fevre de Saint-Remy. Herbarz Złotego Runa. folio 119v, XV wiek
  • Szymon Okolski: Orbis Poloni. T. 2. Kraków: 1643, s. 624-632.

Linki zewnętrzne[edytuj]