Przejdź do zawartości

Artur Passendorfer

Dodaj linki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Artur Passendorfer
ilustracja
Data i miejsce urodzenia

10 lutego 1864
Krzeszowice

Data i miejsce śmierci

3 stycznia 1936
Warszawa

Zawód, zajęcie

nauczyciel, polonista i germanista

Narodowość

polska

Odznaczenia
Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Sił Zbrojnych i Żandarmerii 1898 (Austro-Węgry) Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych Krzyż Jubileuszowy dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych
Multimedia w Wikimedia Commons

Artur Passendorfer (ur. 10 lutego 1864 w Krzeszowicach, zm. 3 stycznia 1936 w Warszawie) – polski polonista i germanista, autor prac na temat gramatyki i ortografii języka polskiego, autor poradników językowych, purysta językowy[1][2].

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu gimnazjum w Tarnowie studiował polonistykę i germanistykę na uniwersytetach w Krakowie i Wiedniu. Od 1891 pracował jako nauczyciel w Bochni, Jarosławiu i Lwowie. W 1912 został dyrektorem c. k. II Szkoły Realnej we Lwowie (z polskim językiem nauczania)[3], pozostając na tym stanowisku aż do przejścia na emeryturę w 1929 (po odzyskaniu przez Polskę niepodległości z 1918 placówkę przemianowano na XI Państwowe Liceum i Gimnazjum im. Jana i Andrzeja Śniadeckich)[1][4]. Postanowieniem cesarza Franciszka I Józefa z 7 lutego 1916 otrzymał tytuł c. k. radcy rządu wraz z uwolnieniem od taksy[5][4].

Był członkiem komisji języka polskiego Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie i członkiem przybranym Towarzystwa Naukowego we Lwowie[6].

Jego pogrzeb odbył się na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie[7].

Twórczość

[edytuj | edytuj kod]

Wykorzystując własne obserwacje błędów popełnianych przez jego szkolnych uczniów, wydał w 1902 książkę pt. Błędy językowe młodzieży szkolnej[1][8]. Nakład został szybko wyczerpany[9] i dwa lata później ukazała się jej rozszerzona wersja o skróconym tytule Błędy językowe[1][10].

Praca to alfabetyczny zbiór wyrazów i form gramatycznych z zaleceniami ich poprawnego używania, pisowni i wymowy. Zawiera też część poświęconą kategoriom gramatycznym, ich formie i znaczeniu. Wskazane są wyrazy obce i zalecane odpowiedniki w języku polskim[9]. Skrytykowane zostały niektóre germanizmy, m.in.[11]:

  • cuchthaus – mów: dom poprawy, więzienie
  • fajerman – mów: strażnik, pożarowy
  • fechmistrz – mów: nauczyciel szermierki, szermierz
  • frajda – mów: uciecha
  • landszaft – mów: krajobraz
  • stelmach  – mów: kołodziej

Passendorfer kwestionował kalki niemieckich zwrotów:

  • jak stary? – wie alt?
  • co ja za to mogę? – was kann ich dafür?

Wątpliwości u autora budziły też zapożyczenia z języków romańskich, w tym z języka francuskiego, m.in.[11]:

  • garderoba – szatnia, odzież
  • rezerwować – zatrzymywać, zachowywać, zastrzegać
  • respekt – uszanowanie, poszanowanie, poważanie, szacunek, wzgląd
  • rezultat – wynik, wypadek, wypływ, skutek

Niemiecki slawista Kai Witzlack-Makarevich po przeanalizowaniu tych książek doszedł do wniosku, że Passendorfer był bardzo umiarkowanym purystą[12].

Inne prace Passendorfera to m.in.[13]:

  • Słownik ortograficzny, na podstawie uchwał Akademji Umiejętności (1911)
  • Zasady pisowni polskiej ze słowniczkiem, opracowane na podstawie uchwał Akademji z r. 1918 (1921)
  • Poradnik gramatyczny, wraz z Henrykiem Gaertnerem (1933; 5 wyd. w 1964)
  • Z pobojowiska błędów językowych (1964; na podstawie artykułów Passendorfera w opracowaniu Stanisława Urbańczyka)

Odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

austro-węgierskie

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b c d Zenon Klemensiewicz. 10 II 1864 – 3 I 1936. „Język Polski”. Nr 1, s. 2, 1936. 
  2. ↑ Passendorfer Artur, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-12-20].
  3. ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. II Szkoły Realnej we Lwowie za rok szkolny 1912-1913. Lwów: 1913, s. 38. [dostęp 2025-07-18].
  4. ↑ a b c d e Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie für das Jahr 1918. Wiedeń: 1918, s. 1022.
  5. ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. II Szkoły Realnej we Lwowie za rok szkolny 1915-16. Lwów: 1916, s. 12. [dostęp 2025-07-18].
  6. ↑ Sprawozdanie Dyrekcji Państwowej Szkoły Realanej im. Jana i Andrzeja Śniadeckich we Lwowie za rok szkolny 1920-21. Lwów: 1921, s. 5. [dostęp 2025-07-18].
  7. ↑ Dzisiejsze pogrzeby. Powązki. „Warszawski Dziennik Narodowy”. Nr 6B, s. 6, 7 stycznia 1936. 
  8. ↑ Artur Passendorfer, Błędy językowe młodzieży szkolnej, Lwów 1902 [dostęp 2023-12-20].
  9. ↑ a b Bogdan Nowak, Odcienie polskiej mowy. Jak uniknąć błędów językowych według dawnych podręczników [online], i.pl, 1 września 2023 [dostęp 2023-12-20].
  10. ↑ Artur Passendorfer, Błędy językowe, Lwów • Warszawa: Księgarnia Polska • E. Wende, 1904 [dostęp 2023-12-20].
  11. ↑ a b Kai Witzlack-Makarevich, Sprachpurismus im Polnischen. Ausrichtung, Diskurs, Metaphorik, Motive und Verlauf. Von den Teilungen Polens bis zur Gegenwart,, Göttingen: Wallstein Verlag, 2021, s. 179-180, ISBN 978-3-8353-3918-7 [dostęp 2025-05-19] (niem.).
  12. ↑ Kai Witzlack-Makarevich, Sprachpurismus im Polnischen. Ausrichtung, Diskurs, Metaphorik, Motive und Verlauf. Von den Teilungen Polens bis zur Gegenwart, 2021, s. 179 (niem.).
  13. ↑ Passendorfer, Artur [online], Katalog Biblioteki Narodowej [dostęp 2023-12-20].

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Artur_Passendorfer&oldid=77220352”