Bastion św. Gertrudy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bastion św. Gertrudy
Obiekt zabytkowy nr rej. 293 z 24.02.1967[1]
Bastion św. Gertrudy, po prawej Brama Nizinna. W tle Trakt św. Wojciecha
Bastion św. Gertrudy, po prawej Brama Nizinna. W tle Trakt św. Wojciecha
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Miejscowość POL Gdańsk COA.svg Gdańsk
Adres Śródmieście, pl. Wałowy
Typ budynku bastion
Architekt Antoni van Obberghen
Rozpoczęcie budowy 1607
Ukończenie budowy 1638
Ważniejsze przebudowy 1920
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
Bastion św. Gertrudy
Bastion św. Gertrudy
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Bastion św. Gertrudy
Bastion św. Gertrudy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bastion św. Gertrudy
Bastion św. Gertrudy
54°20′26,30″N 18°38′43,50″E/54,340639 18,645417

Bastion św. Gertrudy (niem. Bastion Gertrud) – bastion typu nowowłoskiego, budowany w latach 1607–1638 w Gdańsku, jedyny zachowany w oryginalnym kształcie i ostatni z zachodniego ciągu fortyfikacji[2]. Jeden z czternastu podobnych bastionów, którymi obwarowano miasto w XVII wieku, zlokalizowany na Starym Przedmieściu w okolicach Dolnego Miasta.

Historia[edytuj]

Bastion z otoczeniem na planie z 1885

Przylega do niego Brama Nizinna z 1626 roku, która łącząc go z Bastionem Żubr, broniła dostępu do miasta od strony Żuław i Traktu Tczewskiego. Powstał według projektu miejskiego fortyfikatora Antoniego van Obberghena. Jest elementem fortyfikacji stałej, wznoszonej na załamaniach obwarowania twierdzy, na planie pięciokątnego masywu ziemnego; jego wnętrze kryje rozległe kazamaty o ceglanych murach i sklepieniach, w których znajdowały się magazyny prochu i amunicji oraz wozownie artyleryjskie. Bastion wyposażony był w stanowiska obserwacyjne i artyleryjskie; podobnie jak bastion Żubr miał wysokie nadszańce z płaskimi tarasami, do których prowadziły ślimakowate pochylnie. Od zewnątrz system bastionów opływała podwójna fosa zygzakowatego kształtu. W późniejszym czasie zewnętrzną fosę osuszono, a pozostała fosa wewnętrzna jest współcześnie nazywana Opływem Motławy.

Forteczny charakter i militarne znaczenie zespół zachował do 1920 roku, gdy na miejscu wyburzonych obiektów wojskowych utworzono ogródki działkowe, a umocnienia wałów i bastiony udostępniono gdańszczanom w celach rekreacyjnych, w niezmienionym kształcie, zgodnie z panującą od XIX wieku w Europie tendencją tworzenia założeń spacerowych w miejscach po dawnych fortyfikacjach. Do dziś zachowały się głogi – pozostałości żywopłotów obronnych, posadzonych przez pruskich artylerzystów przed I wojną światową. Gęsto nasadzone, o kłujących pędach, stanowiły pełnoprawny element fortyfikacji, powstrzymujący żołnierzy przeciwnika od wdarcia się na umocnienia[3]. Bastion został wpisany do rejestru zabytków w 1967 roku[4], a po 2000 roku został – wraz z terenem Opływu Motławy – poddany rekultywacji i rewitalizacji. Wzdłuż fosy, na wałach i bastionach, powstały chodniki i ścieżki rowerowe, przeobrażając tereny poforteczne w swoisty miejski park rekreacji, na podobieństwo krakowskich plantów.

Piwnice bastionu o powierzchni 4 tys. m kwadratowych, użytkowane do końca lat 80. jako magazyn telewizorów Unimoru, zostały w 2014 roku przeznaczone na składnicę konserwatorską[5].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. Rejestr zabytków nieruchomych. kobidz.pl.
  2. Bastion Świętej Gertrudy. Fotopolska.eu. [dostęp 25 grudnia 2013].
  3. Zespół Opływu Motławy. Urząd Miejski w Gdańsku. [dostęp 25 grudnia 2013].
  4. Ewa Kowalska: Bastion św. Gertrudy i Szaniec Jezuicki – czy zmienią zarządcę?. iBedeker, 17 marca 2010. [dostęp 25 grudnia 2013].
  5. Jowita Kiwnik Ciężka kamieniarka w starym bastionie [dostęp 03.06.2014]

Bibliografia[edytuj]