Białaszewo (wieś w województwie podlaskim)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Białaszewo
Państwo  Polska
Województwo podlaskie
Powiat grajewski
Gmina Grajewo
Liczba ludności (2009) 292
Strefa numeracyjna (+48) 86
Kod pocztowy 19-200
Tablice rejestracyjne BGR
SIMC 0397351
Położenie na mapie gminy wiejskiej Grajewo
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Grajewo
Białaszewo
Białaszewo
Położenie na mapie powiatu grajewskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu grajewskiego
Białaszewo
Białaszewo
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Białaszewo
Białaszewo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Białaszewo
Białaszewo
Ziemia53°30′37″N 22°30′26″E/53,510278 22,507222

Białaszewowieś w Polsce położona na trasie CiemnoszyjeKlimaszewnica w województwie podlaskim, w powiecie grajewskim, w gminie Grajewo. Urbanistycznie wieś jest typową ulicówką.

W miejscowości znajduje się kościół, który jest siedzibą parafii św. Stanisława BM. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Grajewo.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jan z Godaczy herbu Gozdawa, podpisek i wójt łomżyński, noszący przydomek Białas, założył wieś nazwaną Białaszewo na 21 włókach lasu kupionych w 1524 roku od księcia Janusza III na obszarze książęcej puszczy Dybła. W 1553 roku spadkobiercami Białasa zostali jego zięciowie. Hieronim Kępisty z żoną Urszulą oraz Wojciech Rzewuski z żoną Anną z Godaczewskich. W drugiej połowie XVI wieku Białaszewo było w posiadaniu Wojsławskich, Płońskich i Turowskich. W 1693 roku w dokumentach dotyczących Białaszewa wzmiankowani są Zodia z Białaszewskich i Gabriel Kurzenicki, podkomorzy brański. W początkach XVIII wieku Białaszewo zostało wykupione przez Stanisława Antoniego Szczukę, podkanclerzego litewskiego.

Około 1724 roku Białaszewo było w posiadaniu Łukasza Szczuki, skarbnika łomżyńskiego. W 1739 roku właścicielem Białaszewa został Józef Szczuka, skarbnik upicki. W drugiej połowie XVIII wieku jako właściciela Białaszewa wymienia się Jerzego Zagrzejewskiego, podstolego bracławskiego, zmarłego w 1767 roku i Władysława Wołk-Łaniewskiego. Od 1782 roku do początku XIX wieku właścicielami Białaszewa byli Ignacy Klimaszewski, w 1812 roku Jan Grądzki, w 1827 roku Konstanty Grądzki, w 1830 roku Konstanty hrabia Starzeński. Od 1850 do 1865 roku Białaszewo należało do Kaliksta Świderskiego.

W 1827 r. wieś liczyła 121 mieszkańców w 20 domach. Należała do gminy Białaszewo, powiat szczuczyński[1]. Majątek ziemski posiadał tu Przemysław Świderski (756 mórg)

W czasie powstania styczniowego 31 marca 1863 oddział pod dowództwem płk Konstantego Ramotowskiego „Wawra” stoczył w dworze w Białaszewie bitwę. Dzięki obronie tylnej straży oddział zdołał wycofać się w stronę Osowca, tracąc 2 zabitych i 8 rannych. Po odejściu powstańców zabudowania dworskie zostały przez wojska carskie splądrowane i spalone. Kilku zaś członków rodziny dziedzica Kaliksta Świderskiego oraz paru ludzi ze służby folwarcznej zostało zabitych. Sam dziedzic wraz z parobkami został dotkliwie pobity.

W 1905 roku Białaszewo należało do Władysława Świderskiego.

W 1929 r. wieś należała do gminy Białaszewo. Mieszkało w niej 263 osób. Majątek ziemski posiadał tu Przemysław Świderski (756 mórg). Były tu trzy sklepy kolonialne, dwa wiatraki. We wsi był jeden kowal, murarz, dwóch rzeźników, stolarz i szewc[2].

W sierpniu i wrześniu oddziały niemieckie wysiedliły mieszkańców wsi. Budynki rozebrano i materiał z nich uzyskany wykorzystano do budowy umocnień frontowych. W czasie akcji Niemcy zamordowali Antoniego Okrasińskiego[3].

Do 1954 oraz w latach 19731976 istniała gmina Białaszewo. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa łomżyńskiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

W Białaszewie znajduje się kościół parafialny pod wezwaniem św. Stanisława Biskupa. Parafia pierwotnie pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela i Katarzyny, została erygowana w 1534 roku przez biskupa płockiego Andrzeja Krzyckiego przy istniejącym kościele. W 1532 roku kościół ufundował Jan z Godaczy zwany Białas. W dokumencie erekcyjnym Jan z Godaczy nazwany już Białaszewskim. Kościół wybudowany został z drewna, wzmiankowany w dokumentach był w 1609 roku. W latach 1703–05 wybudowano nowy kościół z fundacji Seweryna Szczuki, biskupa sufragana chełmińskiego. W 1887 roku kościół został rozbudowany. W 1944 roku w czasie działań wojennych kościół został zniszczony. W latach 1954–62 został wzniesiony obecny kościół, obecnie remontowany (wymiana pokrycia dachowego, dobudowa wieży). Murowany z cegły, nietynkowany. Na przedniej fasadzie znajduje się nowo powstała wieża. Dach dwuspadowy kryty dachówką ceramiczną.

W kościele znajduje się zabytkowa rzeźba nieokreślonej świętej, gotycka, pochodząca z pierwszej ćwierci XV wieku.

Czasy współczesne[edytuj | edytuj kod]

Instytucje:

  • Szkoła Podstawowa im. Marii Konopnickiej; Pomnik 1000-lecia Państwa Polskiego,
  • Ośrodek Zdrowia,
  • Kościół parafialny pod wezwaniem św. Stanisława Biskupa i Męczennika, ks. proboszcz Krzysztof Dąbrowski (2013–), emeryt (były proboszcz) ks. kan. Marian Soliński (1989–2006).

Placówki usługowo-handlowe:

  • sklep odzieżowy „Dla każdego coś taniego”,
  • punkt apteczny „Panaceum”,
  • dwa sklepy spożywcze,
  • magazyn materiałów budowlanych „Biał-Rol”,
  • kuźnia artystyczna,
  • punt skupu mleka,
  • agencja pocztowa.

Duża część mieszkańców zajmuje się rolnictwem, ze szczególnym nastawieniem na produkcję mleka.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I – wynik wyszukiwania – DIR, dir.icm.edu.pl [dostęp 2017-03-31].
  2. The 1929 Polish Business Directory Project, data.jewishgen.org [dostęp 2017-03-31].
  3. Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 217.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Rudnicki: Zabytki Ziemi Łomżyńskiej TOM II. Rajgród: Towarzystwo Miłośników Rajgrodu, 2001. ISBN 83-88371-04-5.