Bitwa pod Passchendaele

Bitwa pod Passchendaele

I wojna światowa, front zachodni
Australijscy strzelcy na kładce w lesie Château, 29 października 1917 (fot. Frank Hurley)
Czas	31 lipca – 6 listopada 1917
Miejsce	rejon Passendale k. Ypres
Terytorium	Francja, Belgia
Wynik	nierozstrzygnięta: główny cel bitwy – przełamanie frontu – nie został osiągnięty wysokie straty po obu stronach
Strony konfliktu
Cesarstwo Niemieckie Imperium brytyjskie Wielka Brytania Kanada Australia Nowa Zelandia Południowa Afryka Indie Brytyjskie Nowa Fundlandia Rodezja Francja Belgia
Dowódcy
Erich Ludendorff Ruppert Bawarski Friedrich Sixt von Armin Douglas Haig Hubert Gough Herbert Plumer François Anthoine Louis Ruquoy
Siły
77–83 dywizje 50 dywizji 6 dywizji
Straty
217 194 zabitych i rannych 24 065 wziętych do niewoli 448 688 zabitych, rannych i zaginionych
Położenie na mapie Belgii miejsce bitwy
50°54′01″N 3°01′16″E

Bitwa pod Passchendaele (znana także jako III bitwa pod Ypres) – jedna z najkrwawszych bitew I wojny światowej, stoczona pomiędzy wojskami Wielkiej Brytanii (w tym podległych wówczas Imperium brytyjskiemu: Kanady, Związku Południowej Afryki, Australii, Nowej Zelandii i in.) oraz wspierającymi ich w ograniczonym zakresie oddziałami Francji i Belgii a armią Cesarstwa Niemieckiego. Celem pierwszego etapu bitwy było przejęcie kontroli nad wioską Passendale, w pobliżu Ypres we Flandrii Zachodniej. Plan Ententy zakładał dokonanie wyłomu w liniach niemieckich, dostanie się na belgijskie wybrzeże i zajęcie znajdujących się tam baz niemieckich okrętów podwodnych, aby uniemożliwić Niemcom dalsze prowadzenie wojny podwodnej przeciwko aliantom.

Podczas ofensywy wojska brytyjskie wielokrotnie podejmowały próby przełamania frontu niemieckiego w rejonie Passchendaele. Nigdy jednak nie udało im się osiągnąć przełamania na zamierzonych obszarach. Bitwa trwała od 31 lipca do 6 listopada 1917 roku, kiedy to oddziałom kanadyjskim w końcu udało się zdobyć Passchendaele.

Bitwa pod Passchendaele stała się symbolem cierpienia żołnierzy w straszliwych warunkach wojny okopowej. Walki toczyły się na bagnistym terenie, a lato 1917 roku było wyjątkowo zimne i deszczowe. Żołnierze po obu stronach praktycznie utknęli w błocie, a bitwa pochłonęła setki tysięcy ofiar po obu stronach. Alianci za tak olbrzymią cenę krwi zdołali pokonać zaledwie kilka kilometrów. Wielu historyków podkreśla jednak znaczenie bitwy pod Passchendaele, ponieważ zdobyte tam doświadczenie pozwoliło udoskonalić taktykę ofensywną aliantów i ostatecznie pozwoliła im zakończyć wojnę jesienią 1918 roku.

Tło

Sytuacja na froncie zachodnim w 1917 roku

Początkowa (brązowa) i końcowa (czerwona) linia frontu w rejonie Passchendaele

Państwa Ententy przyjęły plan kampanii na rok 1917 na konferencji w Chantilly pod koniec 1916 roku. Plan ten zakładał jednoczesną ofensywę wojsk alianckich na trzech głównych teatrach działań wojennych (zachodnim, wschodnim i włoskim) oraz ostateczne pokonanie państw centralnych. Na początku 1917 roku, na konferencji aliantów w Rzymie, brytyjski premier Lloyd George zaproponował przeniesienie artylerii anglo-francuskiej na front włoski w celu osiągnięcia maksymalnego efektu ofensywy w rejonie rzeki Isonzo.

Inicjatywa ta nie została jednak zaakceptowana ze względu na sprzeciw delegacji francuskiej. Nowy dowódca armii francuskiej, gen. Robert Nivelle, nalegał na zdecydowaną ofensywę na froncie zachodnim. Zgodnie z jego planem, zmasowane uderzenia wojsk anglo-francuskich miały doprowadzić do przełamania frontu niemieckiego i pokonania wroga. Główny ciężar zbliżającej się ofensywy spadł na wojska francuskie, dlatego brytyjskie dowództwo podjęło decyzję o przeprowadzeniu oddzielnej operacji ofensywnej w rejonie belgijskiego miasta Ypres.

Ofensywa Nivelle’a zakończyła się niepowodzeniem, nie udało się przełamać frontu, Francuzi ponieśli ciężkie straty, a sam Nivelle został usunięty ze stanowiska głównodowodzącego armii francuskiej za niepowodzenie operacji. W styczniu 1917 roku gen. Douglas Haig podjął decyzję o przeprowadzeniu operacji ofensywnej we Flandrii. Brytyjskie dowództwo spodziewało się przełamania frontu i zniszczenia baz niemieckich okrętów podwodnych na belgijskim wybrzeżu, które prowadziły wówczas nieuregulowaną prawnie wojnę podwodną przeciwko aliantom.

Po niepowodzeniu ofensywy Nivelle’a armia francuska nie była gotowa do prowadzenia żadnych aktywnych działań. Według planów Haiga samodzielna brytyjska ofensywa we Flandrii miała się rozpocząć 7 czerwca od operacji pomocniczej pod Messines.

Ogólna sytuacja w rejonie Ypres

Linia frontu w rejonie Ypres ustabilizowała się pod koniec 1914 roku, po bitwie o Flandrię. Miasto pozostało w rękach Ententy, ale Niemcy obsadzali otaczające je wzgórza na południu i równinę na półnoncy. Położenie geograficzne tego regionu sprawiało, że to tamtędy prowadziła najkrótsza droga do granicy holenderskiej i przecięcia sił niemieckich w Belgii na pół, stąd było to dość oczywiste miejsce kolejnych bitew. Jednak żadne duże brytyjskie operacje ofensywne we Flandrii w 1915 roku nie były możliwe z powodu braku wystarczającej ilości zasobów. Wobec tego Niemcy przeprowadzili własną ofensywę we Flandrii podczas II bitwy pod Ypres, znaną z pierwszego w historii użycia gazów bojowych (22 kwietnia – 15 maja 1915), co sprawiło, że obrona „występu Ypres” stała się dla aliantów bardziej kosztowna.

Cechą charakterystyczną obszaru Ypres było to, że większość terenu leżała w depresji, czyli poniżej poziomu morza. Bagniste równiny rozciągały się na dziesiątkach kilometrów. Bagna pokrywały większość obszaru pola bitwy pod Passchendaele. Ponadto lato 1917 roku nie sprzyjało operacjom wojskowym. W lipcu i sierpniu często padał deszcz, ponadto często występowały burze. Większość dni była pochmurna, a wszechobecne błoto stało się „symbolem” bitwy pod Passchendaele. Te trudne warunki pogodowe były całkowitym zaskoczeniem dla aliantów, gdyż prognozy przewidywały dobrą pogodę.

Siły stron

Australijscy żołnierze pod Ypres, 1917

Po ostatecznej decyzji o przeprowadzeniu ofensywy we Flandrii, dowództwo brytyjskie rozpoczęło przygotowania do operacji. Zgodnie z planem, główny atak na pozycje wroga miał zostać przeprowadzony w kierunku Ypres, Poelkapelle i Passchendaele. Obszar przełamania miał około 4 km szerokości. Główną rolę uderzeniową w przełamaniu miała odegrać brytyjska 5 Armia dowodzona przez gen. Huberta Gougha, która składała się z czterech korpusów (9 dywizji). 5 Armię wspierała brytyjska 2 Armia, składająca się z trzech korpusów (5 dywizji), a także francuska 1 Armia, składająca się z jednego korpusu złożonego z dwóch dywizji.

Wojska alianckie w rejonie planowanego przełomu były dobrze wyposażone i uzbrojenie. Same wojska brytyjskie dysponowały 3594 działami, w tym 1327 ciężkimi. Brytyjczycy dysponowali 548 samolotami (w tym 230 myśliwcami), Francuzi – 200 samolotami (w tym 100 myśliwcami). Coraz większą rolę w operacjach aliantów w drugiej połowie wojny odgrywały czołgi, których w wojskach alianckich było wtedy już 216. Zostały one rozdzielone w małych grupach pomiędzy atakującymi dywizjami 5 Armii.

Niemiecka 4 Armia znajdowała się w defensywie na tym odcinku frontu. Wojska niemieckie znacznie ustępowały wojskom Ententy w tym rejonie. Niemieckie dowództwo wysłało 13 dywizji przeciwko 5 Armii (5 na linii frontu, 4 w bliskiej rezerwie i 4 w rezerwie strategicznej). Niemcy wysłali 2 dywizje przeciwko korpusowi francuskiemu (jedna była w rezerwie).

Po bitwie pod Messines Niemcy mieli również czas na wzmocnienie swoich pozycji obronnych w rejonie Ypres. Niemiecki ekspert od konstrukcji obronnych, płk Fritz von Lossberg (szef sztabu 4 Armii), rozpoczął energiczne wzmacnianie niemieckiej obrony. Flandernstellung wzdłuż grzbietu Passchendaele, miała stać się Flandern I Stellung, a nowa pozycja, Flandern II Stellung, miała biec na zachód od Menin, na północ do Passchendaele. Rozpoczęto również budowę Flandern III Stellung na wschód od Menin, na północ do Moorslede. Finalnie od lipca 1917 roku obszar na wschód od Ypres był broniony przez pozycję frontową: Albrechtstellung (druga pozycja), Wilhelmstellung (trzecia pozycja), Flandern I Stellung (czwarta pozycja), Flandern II Stellung (piąta pozycja) i Flandern III Stellung, szóstą pozycję (nieukończoną). Wszystkie pozycje były chronione przez druże ilości drutu kolczastego i karabinów maszynowych. Pomiędzy niemieckimi umocnieniami leżały wsie takie jak Zonnebeke i Passchendaele, które zostały ufortyfikowane i przygotowane do wszechstronnej obrony.

Bitwa pod Messines

Zabici niemieccy żołnierze i zdemolowane niemieckie okopy po eksplozji pod Messines

Operacja pod Messines była operacją przygotowawczą przed zakrojoną na szeroką skalę ofensywą w rejonie Ypres, mającą na celu odcięcie 15-kilometrowego niemieckiego wybrzuszenia, które wcinało się w brytyjską obronę, i poprawę operacyjnej pozycji aliantów. Wzgórze Messines mogło stać się poważnym zagrożeniem dla brytyjskiej ofensywy w rejonie Passchendaele, ponieważ Niemcy mogli przeprowadzać kontrataki z tych pozycji. Dlatego postanowiono wyeliminować niemieckie pozycje w rejonie Messines w ramach operacji pomocniczej przed główną ofensywą. W ofensywie wzięło udział około 300 samolotów i ponad 80 czołgów. Brytyjczycy, po dokładnym zbadaniu struktury gleby w atakowanym sektorze, rozpoczęli prace przygotowawcze już w 1916 roku i w ciągu 15 miesięcy wydrążyli ponad 20 tuneli pod drugim poziomem wód gruntowych w warstwie niebieskiej gliny. Brytyjczycy zaminowali te tunele, a wydobytą ziemię rozsypali tak, aby nie mogła zostać zauważona przez niemieckie samoloty rozpoznawcze. Pod koniec maja Brytyjczycy zdetonowali ładunki wybuchowe po mocy 454 ton. Pierwsza i druga linia niemieckiej obrony zostały całkowicie zniszczone. 7 czerwca czołgi i piechota ruszyły do ​​ataku, przełamując niemiecką obronę. Zdemoralizowani eksplozjami niemieccy żołnierze nie byli w stanie stawić oporu nacierającej brytyjskiej piechocie. Podczas operacji Brytyjczycy wzięli do niewoli 7200 niemieckich żołnierzy i 145 oficerów, a także zdobyli dużą liczbę karabinów maszynowych. Działania zakończyły się 14 czerwca 1917 roku. Udana operacja znacznie poniosła morale oraz poprawiła pozycję wyjściową wojsk brytyjskich przed główną ofensywą na Passchendaele.

Bitwa

Lipiec – sierpień

Bitwa o grzbiet Pilckem (31 lipca – 2 sierpnia)

Brytyjscy artylerzyści zajmują nowe pozycje, 31 lipca 1917

Niemieccy jeńcy wzięci pierwszego dnia bitwy

31 lipca o godz. 5:00 rano siły alianckie rozpoczęły atak w rejonie grzbietu Pilckem. Atakującym udało się posunąć o 1,6 km. Niemcy przeprowadzili kontrataki na flanki atakujących sił brytyjskich, wypychając trzy brygady na linie wyjściowe z ponad 70% stratami. Dalsze niemieckie kontrataki mające na celu wyparcie Brytyjczyków z ich pozycji wyjściowych zostały powstrzymane, również z wysokimi stratami po stronie niemieckiej.

Zdobycie Westhoek

Niemiecki system obronny we Flandrii, połowa 1917

Po przerwach spowodowanych intensywnym deszczem od 2 sierpnia, II Korpus ponownie zaatakował 10 sierpnia, aby zdobyć płaskowyż w pobliżu Gheluvelt. Natarcie piechoty zakończyło się sukcesem, ale niemiecki ostrzał artyleryjski i kontrataki piechoty odizolowały piechotę 18 Dywizji w lesie Glencorse. Około godziny 19:00 niemiecka piechota zaatakowała zza zasłony dymnej i odbiła wszystkie pozycje z wyjątkiem północno-zachodniego narożnika lasu; utrzymano jedynie zdobycze 25 Dywizji na grzbiecie Westhoek na północy.

Bitwa o Wzgórze 70

Pod koniec czerwca 1 Armia miała przeprowadzić ataki na Lens i Lille w pobliżu Gavrelle i Oppy, wzdłuż rzeki Souchez. Celem było wyeliminowanie niemieckiego występu między Avion a zachodnim krańcem Lens, poprzez zdobycie Wzgórza Zbiornikowego (Wzgórze 65) i Wzgórza 70. Ataki przeprowadzono wcześniej niż planowano, aby użyć ciężkiej artylerii i artylerii oblężniczej przed przeniesieniem jej do Ypres, operacja nad Souchez została ograniczona, a atak na Wzgórze 70 przełożony. Bitwa o Wzgórze 70, położone 48 km na południe od Ypres, ostatecznie została stoczona od 15 do 25 sierpnia. Korpus Kanadyjski walczył w tej operacji z czterema dywizjami niemieckiej 6 Armii. Zdobycie Wzgórza 70 było kosztownym sukcesem, w którym trzy kanadyjskie dywizje starły się z przeważającymi niemieckimi siłami i za cenę wielu strat unieruchomiły wojska przeciwnika zarezerwowane do odciążenia zmęczonych niemieckich jednostek we Flandrii.

Bitwa o Langemarck (16–18 sierpnia)

W dniach 16–18 sierpnia toczyły się zacięte walki o wioskę Langemarck. W rejonie brytyjskiego II Korpusu powtórzyła się sytuacja z pierwszego dnia bitwy – piechocie udało osiągnąć pewne zdobycze, ale została ona odizolowana przez niemiecką artylerię i zmuszona do powrotu na linię wyjściową przez niemieckie kontrataki, z wyjątkiem rejonu 25 Dywizji w pobliżu Westhoek. Natomiast próby niemieckiej piechoty, by nacierać dalej i wyprzeć Brytyjczyków z ich własnych pozycji zostały powstrzymane przez brytyjski ostrzał artyleryjski, powodujący liczne straty. XIV Korpus zdobył Langemarck i przełamał się przez Wilhelmstellung na północ od linii kolejowej Ypres – Staden, w pobliżu potoku Kortebeek. Francuska 1 Armia nacierała w stronę rzeki Kortebeek pomyślnie ją sforsowała.

Warunki sierpniowych walk były fatalne. Ponieważ kanały odwadniające w tym rejonie zostały zniszczone przez częsty ostrzał artyleryjski, woda zalała rozległe bagniste niziny, a dodatkowo w tym czasie spadły ulewne deszcze. Wszystko to zamieniło obszar działań bojowych w ogromne obszary błota i lejów po pociskach wypełnionych wodą. W tych warunkach żołnierze musieli budować drewniane ścieżki, aby uniknąć ugrzęźnięcia w błocie. Jednak żołnierze i tak często musieli maszerować przez błoto i wodniste kratery, obładowani sprzętem o wadze do 45 kg, wskutek czego wielu z nich utonęło. Drzewa w rejonie stały się gołymi pniami, bez gałęzi i liści, z powodu ciągłego ostrzału.

Wrzesień – październik

Po tym, jak brytyjska 5 Armia nie odniosła znaczącego sukcesu w rejonie przełamania, dowódca sił brytyjskich, gen. Haig, postanowił zmienić kierunek głównego natarcia. Brytyjskie dowództwo postanowiło uderzyć na południowy wschód, wzdłuż południowej połowy pasma Passchendaele. Główna rola w nowej ofensywie przypadła brytyjskiej 2 Armii pod dowództwem gen. por. Herberta Plumera. Brytyjczycy zamierzali zadać potężny cios obronie wroga, aby przełamać front.

Bitwa na drodze do Menin (20–25 września)

Ranni żołnierze brytyjscy przy drodze do Menin

W ramach nowej ofensywy brytyjskie dowództwo skoncentrowało 1295 dział na drodze prowadzącej do Menin. Po potężnym ostrzale artyleryjskim wojska brytyjskie ruszyły do ​​ataku 20 września. Atakującym udało się zaskoczyć wojska niemieckie i posunąć się o 1,4 km.

Potężny ostrzał artyleryjski i ponowny atak Brytyjczyków były całkowitym zaskoczeniem dla niemieckiego dowództwa. Bitwa ta pokazała, że ​​nawet przy dobrze ufortyfikowanych pozycjach Niemcy nie zawsze byli w stanie odeprzeć coraz lepiej skoordynowanych ataków armii brytyjskiej.

Bitwa o Polygon Wood (26 września – 3 października)

Po bitwie o drogę do Menin dowództwo niemieckie wprowadziło zmiany w taktyce obronnej i zwiększyło liczebność wojsk na liniach obronnych. Jednak wzrost liczebności wojsk na froncie doprowadził także do wzrostu strat niemieckich podczas przygotowań artyleryjskich aliantów. Od 26 września wojska brytyjskie rozpoczęły ataki na Polygon Wood (niewielki las między Ypres a Zonnebeke), gdzie do 3 października odniosły sukces i wyparły stamtąd Niemców. Podczas tych walk alianci stracili 30 000 zabitych, rannych i wziętych do niewoli. Wszelkie niemieckie kontrataki mające na celu odbicie Polygon Wood nie powiodły się.

Październik – listopad

Bitwa pod Broodseinde

Brytyjscy żołnierze posuwają się naprzód podczas bitwy pod Broodseinde. Fot. Ernest Brooks

4 października Brytyjczycy rozpoczęli atak pod Broodseinde, aby dokończyć zdobywanie płaskowyżu Gheluvelt i zająć grzbiet Broodseinde. Zbiegiem okoliczności Niemcy próbowali w tym samym czasie odbić obronę wokół Zonnebeke za pomocą nagłego kontrataku. Brytyjczycy zaatakowali na froncie o długości 13 km, a gdy dywizje I Korpusu ANZAC rozpoczęły marsz w kierunku grzbietu Broodseinde, zauważono żołnierzy wyłaniających się z lejów po pociskach na ziemi niczyjej. Większość niemieckich żołnierzy z 45 Dywizji Rezerwowej została pokonana lub wycofała się pod brytyjskim ostrzałem, po czym Australijczycy zaatakowali schrony jeden po drugim i zdobyli wioskę Zonnebeke na północ od grzbietu. Przebieg wydarzeń był tak nagły, że część niemieckich wysuniętych dowództw jednostek zdała sobie sprawę z ataku dopiero po zobaczeniu żołnierzy brytyjskich i australijskich.

Gdy dotarły wieści o wielkim sukcesie ataku, szef wywiadu kwatery głównej udał się do dowództwa 2 Armii, aby omówić możliwości wykorzystania zdobytych pozycji. Plumer odrzucił tę sugestię, ponieważ na polu bitwy znajdowało się osiem świeżych niemieckich dywizji, a kolejne sześć za nimi. Później tego samego dnia Plumer zmienił zdanie i nakazał I Korpusowi ANZAC natarcie na ostrogę Keiberg, przy wsparciu II Korpusu ANZAC. Dowódca II Korpusu Anzac chciał posuwać się na północny wschód w kierunku wioski Passchendaele, ale dowódca I Korpusu ANZAC wolał poczekać, aż zostanie sprowadzona artyleria i dopracowane szlaki zaopatrzeniowe. Dowódca X Korpusu zaproponował atak na północ od In de Ster, na południową flankę Niemców naprzeciwko I Korpusu ANZAC. Dowódca 7 Dywizji wyraził sprzeciw, z powodu niepewności co do sytuacji i licznych strat poniesionych przez 21 Dywizję na prawym skrzydle, co skłoniło Plumera do ponownej zmiany decyzji. Rano Gough nakazał dowódcom korpusu 5 Armii natarcie, ale gdy nadeszły raporty o odparciu szturmu na 19 Metre Hill, rozkaz został anulowany.

Bitwa pod Poelcappelle

Francuska 1 Armia oraz brytyjska 2. i 5 Armia zaatakowały 9 października na froncie o długości 12,3 km, od południa od Broodseinde do St. Jansbeek, pokonując połowę dystansu od grzbietu Broodseinde do Passchendaele na głównym froncie, co doprowadziło do licznych strat po obu stronach. Natarcie na północy frontu zostało utrzymane przez wojska brytyjskie i francuskie, ale większość terenu zdobytego przed Passchendaele oraz na odnogach Becelaere i Gheluvelt została utracona w wyniku niemieckich kontrataków. Generał William Birdwood napisał później, że powrót ulewnych deszczy i błotnych bagien był główną przyczyną niepowodzenia w utrzymaniu zdobytych terenów. Kuhl stwierdził, że walki nadwyrężyły niemiecką siłę bojową do granic możliwości, ale siłom niemieckim udało się zapobiec przełamaniu, choć uzupełnianie strat stawało się coraz trudniejsze.

Pierwsza bitwa pod Passchendaele

Pierwsza bitwa pod Passchendaele, stoczona 12 października 1917 roku, była kolejną próbą aliantów zdobycia obszaru wokół Passchendaele. Ulewny deszcz i błoto ponownie utrudniały poruszanie się, a niewiele jednostek artylerii zdołało zbliżyć się do linii frontu. Wojska alianckie były wyczerpane, a morale spadło. Po niewielkim natarciu Brytyjczyków, niemieckie kontrataki odzyskały większość utraconego terenu naprzeciw Passchendaele, z wyjątkiem obszaru na prawo od ostrogi Wallemolen. Na północ od Poelcappelle, XIV Korpus 5 Armii posuwał się wzdłuż Broembeek, w górę strumieni Watervlietbeek i Stadenrevebeek, a Dywizja Gwardii zdobyła zachodni kraniec odnogi Vijwegen, uzyskując obserwację południowego krańca lasu Houthulst. Alianci stracili 13 000 żołnierzy, w tym 2735 Nowozelandczyków, z których 845 zginęło lub utknęło w błocie ziemi niczyjej; był to jeden z najgorszych dni w historii wojskowości Nowej Zelandii.

Na konferencji 13 października Haig i dowódcy armii uzgodnili, że ataki zostaną wstrzymane do czasu poprawy pogody i rozbudowy dróg, aby umożliwić transport większej ilości artylerii i amunicji. Ofensywa miała być kontynuowana, aby osiągnąć odpowiednią linię na zimę i utrzymać uwagę Niemców na Flandrii, z francuskim atakiem spodziewanym 23 października i operacją 3 Armii na południe od Arras zaplanowaną na połowę listopada.

Bitwa pod La Malmaison

Po licznych prośbach Haiga, francuski dowódca Philippe Pétain nakazał rozpoczęcie bitwy pod La Malmaison, długo odwlekany francuski atak na Chemin-des-Dames, przeprowadzony przez 6 Armię (gen. Paula Maistre’a). Przygotowanie artyleryjskie rozpoczęło się 17 października, a 23 października niemieccy obrońcy zostali szybko pokonani, zaś Francuzi posunęli się o 6 km, zdobywając wioskę i fort La Malmaison, a także przejmując kontrolę nad grzbietem Chemin-des-Dames. Na początku listopada Niemcy musieli wycofać się z pozostałych pozycji nad Chemin des Dames na północ od doliny rzeki Ailette. Haig był zadowolony z francuskiego sukcesu, ale żałował opóźnienia, które osłabiło jego wpływ na operacje we Flandrii.

Druga bitwa pod Passchendaele

Teren, przez który Korpus Kanadyjski nacierał pod Passchendaele pod koniec 1917 roku

5 Armia prowadziła drobne operacje od 20 do 22 października, aby utrzymać presję na Niemców i wesprzeć francuski atak pod La Malmaison, podczas gdy Korpus Kanadyjski przygotowywał się do serii ataków od 26 października do 10 listopada Cztery dywizje Korpusu Kanadyjskiego zostały przerzucone z Lens na występ Ypres, aby zdobyć wieś i grzbiet Passchendaele. Działania Kanadyjczyków miały obejmować trzy ograniczone ataki przeprowadzone 26 października, 30 października i 6 listopada. 26 października kanadyjska 3 Dywizja Piechoty zdobyła swój cel w Wolf Copse, a następnie zawróciła swoją północną flankę, aby połączyć się z sąsiednią dywizją 5 Armii. Kanadyjska 4 Dywizja Piechoty zdobyła swoje cele, ale została zmuszona do powolnego wycofywania się z Decline Copse przez niemieckie kontrataki i zerwanie łączności z jednostkami australijskimi na południu.

Drugi etap bitwy rozpoczął się 30 października i miał na celu zdobycie bazy do ostatecznego ataku na Passchendaele. Atakujący na południowej flance szybko zdobyli Crest Farm i wysłali patrole w kierunku Passchendaele. Atak na północną flankę spotkał się z wyjątkowo silnym oporem Niemców. Kanadyjska 3 Dywizja zdobyła Vapour Farm na granicy sektora odpowiedzialnośic korpusu, Furst Farm na zachód od Meetcheele i skrzyżowanie dróg w Meetcheele, ale nie osiągnęła ostatecznego celu. Podczas siedmiodniowej przerwy 2 Armia przejęła kolejny odcinek frontu 5 Armii, przylegający do Korpusu Kanadyjskiego. Trzy bezdeszczowe dni od 3 do 5 listopada ułatwiły przygotowania do trzeciego etapu bitwy, który rozpoczął się rankiem 6 listopada, wraz z 1. i 2 Dywizją Kanadyjską. W niecałe trzy godziny większość jednostek osiągnęła swoje ostateczne cele, a Passchendaele zostało zdobyte. Korpus Kanadyjski zaatakował 10 listopada, aby przejąć kontrolę nad ostatnim wzniesieniem na północ od wioski, w pobliżu Wzgórza 52.

Rezultaty

Zdjęcia lotnicze wioski Passchendaele przed bitwą (niżej) i po niej (wyżej)

Cmentarz w Tyne Cot, na którym spoczywali żołnierze Wspólnoty Narodów polegli w bitwie pod Passchendaele

Niedocenienie warunków naturalnych wywarło decydujący wpływ na przebieg operacji. Czołgi, jako wciąż nowy rodzaj broni, zawiodły brytyjską piechotę. Chociaż pojedyncze pojazdy walczyły dość skutecznie, większość z nich nie była w stanie pokonać naturalnych przeszkód i utknęła na bagnach, stając się łatwym celem dla niemieckiej artylerii. Bagna stały się w ten sposób „cmentarzyskami czołgów”. Główną przyczyną porażki czołgów było ich rozproszenie i rozdzielenie między atakujące jednostki armii brytyjskiej. Niemcy szybko uczyli się nowych metod walki z czołgami, budując pułapki, w które wpadały pojazdy oraz konstruując pierwsze prowizoryczne granaty przeciwpancerne.

Na brytyjskiej konferencji 13 października omawiano plan ataku 3 Armii gen. Juliana Bynga w połowie listopada. Byng chciał kontynuowania operacji pod Ypres, aby utrzymać wojska niemieckie we Flandrii. Bitwa pod Cambrai rozpoczęła się 20 listopada, a Brytyjczycy przełamali pierwsze dwa odcinki linii Hindenburga, co było pierwszym udanym masowym użyciem czołgów w operacji połączonych sił. Doświadczenie niepowodzenia w powstrzymaniu brytyjskich ataków pod Ypres i drastyczna redukcja obszarów frontu zachodniego, które można było uznać za „spokojne”, nie pozostawiły niemieckiemu dowództwu generalnemu innego wyboru, jak powrót do strategii „decydującego zwycięstwa” w 1918 roku. 24 października austriacko-niemiecka 14 Armia (gen. Otto von Below) zaatakowała włoską 2 Armię w bitwie pod Caporetto i w ciągu 18 dni zadała jej straty w wysokości 650 000 ludzi i 3000 dział W obawie, że Włochy mogą zostać wykluczone z wojny, rządy Francji i Wielkiej Brytanii zaoferowały posiłki. Wojska brytyjskie i francuskie zostały szybko przemieszczone na front włoski od 10 listopada do 12 grudnia, a przekierowanie zasobów Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego zmusiło Haiga do zakończenia III bitwy pod Ypres 10 listopada.

Passchendaele w kulturze masowej

• Kanadyjski film z 2008 roku, pod tytułem Passchendaele: Trzecia bitwa, do którego muzykę napisał polski kompozytor, zdobywca Oskara w 2005 r., Jan A.P. Kaczmarek;
• Do bitwy pod Passchendaele odniósł się brytyjski zespół Iron Maiden w piosence Paschendale z wydanego w 2003 r. albumu Dance of Death. Utwór opisuje okrucieństwo bitwy z perspektywy młodego żołnierza, jak również bezmyślność ludzkiego serca odnośnie do wojny i zabijania (Terror of the men we kill – Human heart is hungry still);
• Wydana w 2008 roku płyta The Art of War szwedzkiego zespołu Sabaton zawiera utwór The Price of a Mile, traktujący o bitwie pod Passchendaele;
• Lyn MacDonald napisała o bitwie książkę pt. They called it Passchendaele: the story of the third battle of Ypres and of the men who fought in it;
• W 2009 roku holenderski deathmetalowy zespół God Dethroned nagrał album koncepcyjny w całości poświęcony trzeciej bitwie pod Ypres – Passiondale (Passchendaele);
• W 2018 roku ukazał się dodatek do gry Battlefield 1, w skład którego wchodzi mapa „Passchendaele” nawiązująca do tej bitwy;

Zobacz też

• I bitwa pod Ypres
• II bitwa pod Ypres
• IV bitwa pod Ypres
• V bitwa pod Ypres

Bibliografia

• C. E. W. Bean: The Australian Imperial Force in France, 1917. Official History of Australia in the War of 1914–1918. Vol. IV. Wyd. skan online. Canberra: Australian War Memorial, 1941. OCLC 220901148. (ang.).
• R. A. Doughty: Pyrrhic victory: French Strategy and Operations in the Great War. Cambridge, MS: Belknap Harvard, 2005. ISBN 978-0-674-01880-8. (ang.).
• J. E. Edmonds: Military Operations France and Belgium, 1914: Antwerp, La Bassée, Armentières, Messines and Ypres October–November 1914. History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence. T. II. London: Macmillan, 1925. OCLC 220044986. (ang.).
• J. E. Edmonds: Military Operations France and Belgium 1917: 7 June – 10 November. Messines and Third Ypres (Passchendaele). History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence. Wyd. Imperial War Museum and Battery Press. T. II. London: HMSO, 1991. ISBN 978-0-89839-166-4. (ang.).
• J. E. Edmonds: Military Operations France and Belgium, 1916: Sir Douglas Haig's Command to the 1st July: Battle of the Somme. History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence. Wyd. Imperial War Museum and Battery Press. T. I. London: Macmillan, 1993. ISBN 978-0-89839-185-5. (ang.).
• J. E. Edmonds, G. C. Wynne: Military Operations France and Belgium 1917: Appendices. History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence. Wyd. Imperial War Museum and Battery Press. London: Macmillan, 2010. ISBN 978-1-84574-733-6. (ang.).
• C. Falls: Military Operations France and Belgium, 1917: The German Retreat to the Hindenburg Line and the Battles of Arras. History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence. Wyd. Imperial War Museum and Battery Press. T. I. London: HMSO, 1992. ISBN 978-0-89839-180-0. (ang.).
• J. P. Harris: Douglas Haig and the First World War. Cambridge: Cambridge University Press, 2008. ISBN 978-0-521-89802-7. (ang.).
• J. P. Harris: Men, Ideas and Tanks: British Military Thought and Armoured Forces, 1903–1939. Manchester: Manchester University Press, 1995. ISBN 978-0-7190-4814-2. (ang.).
• P. Hart, N. Steel: Passchendaele: the Sacrificial Ground. London: Cassell, 2001. ISBN 978-0-304-35975-2. (ang.).
• The Flanders Battleground and the Weather in 1917. W: John Hussey: Passchendaele in Perspective: The Third Battle of Ypres. Liddle, P. H. (red.). London: Leo Cooper, 1997. ISBN 978-0-85052-588-5. (ang.).
• P. H. Liddle: Passchendaele in Perspective: The Third Battle of Ypres. Barnsley: Pen & Sword, 1997. ISBN 978-0-85052-588-5. (ang.).
• W. Miles: Military Operations France and Belgium 1917: The Battle of Cambrai. History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence. Wyd. pbk. facs. repr. Imperial War Museum Department of Printed Books and Battery Press. T. III. London: HMSO, 1991. ISBN 978-0-89839-162-6. (ang.).
• G. W. L. Nicholson: Canadian Expeditionary Force 1914–1919. Official History of the Canadian Army in the First World War. Wyd. drugie popr., skan online. Ottawa: Queen's Printer and Controller of Stationery, 1964. OCLC 59609928. (ang.).
• R. Prior, T. Wilson: Passchendaele: The Untold Story. Cumberland: Yale University Press, 1996. ISBN 978-0-300-07227-3. (ang.).
• Jack Sheldon: The German Army at Passchendaele. Barnsley: Pen and Sword Books, 2009. ISBN 978-1-84415-564-4. (ang.).
• J. Terraine: The Road to Passchendaele: The Flanders Offensive 1917, A Study in Inevitability. London: Leo Cooper, 1977. ISBN 978-0-436-51732-7. (ang.).
• J. Terraine: Business in Great Waters. Ware: Wordsworth Editions, 1999. ISBN 978-1-84022-201-2. (ang.).
• L. Wolff: In Flanders Fields: The 1917 Campaign. New York: Viking, 1958. OCLC 1893117. (ang.).
• G. C. Wynne: If Germany Attacks: The Battle in Depth in the West. Wyd. Greenwood Press, Westport, CT. Cambridge: Clarendon Press, 1976. ISBN 978-0-8371-5029-1. (ang.).