Bitwa pod Warszawą i Iwangorodem (Dęblinem)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bitwa pod Warszawą i Iwangorodem (Dęblinem)
I wojna światowa, Front wschodni
Ilustracja
Front wschodni w październiku 1914 r.
Czas 28 września - 8 listopada 1914
Miejsce Warszawa i okolice
Terytorium Imperium Rosyjskie, obecnie Polska
Wynik zwycięstwo Rosjan
Strony konfliktu
 Imperium Rosyjskie  Cesarstwo Niemieckie
 Austro-Węgry
Dowódcy
Imperium Rosyjskie Nikołaj Iwanow Cesarstwo Niemieckie Paul von Hindenburg
Austro-Węgry Victor Dankl
Siły
400 000:
2. Armia
4. Armia
5. Armia
9. Armia
Cesarstwo Niemieckie 141 000
Austro-Węgry 165 000
Niemiecka 9. Armia
Austro-Węgierska 1. Armia
Straty
65 000 139 567
Front wschodni

1914
GalicjaPrusy Wschodnie (I)Przemyśl (I)Przemyśl (II)Warszawa i DęblinŁódźKrzywopłotyLimanowaŁowczówek
1915
Przemyśl (II)RafajłowaBolimówPrusy Wschodnie (II)GorliceKonaryRokitnaJastków
1916
NaroczOfensywa Brusiłowa
1917
Ofensywa Kiereńskiego
1918
RarańczaKaniów
Bitwy i operacje morskie 1914–1918

Bitwa pod Warszawą i Iwangorodem (Dęblinem) 28 września – 8 listopada 1914 – bitwy rozegrane w czasie operacji obronno-zaczepnej w czasie I wojny światowej między siłami rosyjskimi Frontu Północno-Zachodniego i Frontu Południowo-Zachodniego przeciwko wojskom niemiecko-austriackim.

Plany stron[edytuj]

Po klęsce Austro-Węgier w bitwie galicyjskiej armia rosyjska wyruszyła na Śląsk i Poznań. Armia niemiecka przyszła z pomocą sprzymierzonym, przerzucając część swoich sił na Śląsk. Dowództwo niemieckie postanowiło wyruszyć z rejonu Krakowa, Piotrkowa i Częstochowy na Iwangorod i na Warszawę. Plan przewidywał użycie sił 1. Armii Austro-węgierskiej i 9. Armii niemieckiej pod dowództwem A. von Mackensena (ponad 290 tys. bagnetów, 20 tys. szabel i 1600 dział), które miały wykonać uderzenie na północne skrzydło rosyjskiego Frontu Południowo-Zachodniego.

Rosjanie w celu wtargnięcia w głąb Niemiec postanowili przegrupować 4., 5. i 9. Armię Frontu Południowo-Zachodniego z Sanu na Wisłę i 2. Armię Frontu Północno-Zachodniego pod Warszawę. Przegrupowanie planowano wykonać rokadami po prawym brzegu Wisły.

Siły stron[edytuj]

Armia rosyjska:

  • 2. Armia: I, II, IV, XXIII Korpusy Armijne, 2 Syberyjski Korpus Armijny i I Korpus Kawalerii, Kaukaska DK i Dywizja Kozaków Gwardii, 79 i 50 DP (później 5 Syberyjski Korpus Armijny). Łącznie 12 dywizji piechoty i 5 dywizji kawalerii, 148.000 bagnetów, 18.000 szable i 600 dział.
  • 5. Armia: 1 Syberyjski Korpus Armijny, V i XIX Korpusy Armijne, 5 Dywizja Kozaków Dońskich i 1 Turkiestańska Brygada Kozaków. Razem 6 dywizji piechoty i półtora dywizji kawalerii, 75.700 bagnetów, 7.500 szabel i 337 dział.
  • 4. Armia: III Kaukaski, XVI i XVII Korpusy Armijne, Korpus Grenadierów, Uralska Dywizja Kozaków i Zabajkalska Brygada Kozaków. Razem 10 dywizji piechoty i 2 dywizje kawalerii: 96.400 bagnetów, 12.000 szabel i 605 dział. Dowódca - gen. Aleksiej Ewert.
  • 9. Armia: XIV, XVIII, XXV Korpusy Armijne, Korpus Gwardii, 80 DP, 1 Dońska, 2 Kaukaska i 13 Dywizje Kawalerii. Łącznie 12 dywizji piechoty i 3 dywizje kawalerii. Dowódca - gen. Platon Aleksiejewicz Leczicki.
  • Warszawski Rejon Umocniony: 2 dywizje piechoty i około pół dywizji kawalerii. Razem 30.000 bagnetów, 1.500 szabel i 216 dział.
    • Razem: 470 tys. bagnetów, 50 tys. szabel i 2400 dział. Wojska podchodziły i były wprowadzane etapami.

Wojska niemieckie:

  • 9. Armia: XI, XVII i XX Korpusy Armijne, Rezerwowy Korpus Gwardii, Korpus Kombinowany Frommela, Korpusu Landwery Woyrscha, dwie Samodzielne Brygady z Twierdzy Thorn i 8 DK. Razem - 135.600 bagnetów, 10.400 szabel i 956 dział. Dowódca - August von Mackensen.

Armia austriacka:

  • 1. Armia: I, V, X Korpusy Armijne, 38DP i 106DLst, 2, 3, 6, 7 i 9 DK. Razem 155.000 bagnetów, 10.000 szabel i 666 dział. Dowódca - Victor Dankl von Kraśnik.

Bitwa[edytuj]

Na cztery dni przed niemiecką ofensywą w celu przykrycia Wisły 5., 4. i 9. Armie rosyjskie zostały zdjęte z linii obrony nad rzeką San, przegrupowane na północ i rozmieszczone wzdłuż Wisły, od północy i południa Iwangorodu. 2. Armia została wzmocniona trzema syberyjskimi korpusami stacjonującymi do tej pory nad rzeką Narew, skoncentrowana w rejonie Warszawy.

28 września 9. Armia gen. Mackensena rozpoczęła ofensywę na Warszawę i Iwangorod. 8 października wojska niemieckie wyszły na Wisłę na odcinku Sandomierz, Iwangorod, gdzie natknęły się na nowo utworzony Front rosyjski z sił 4. i 9. Armii. Niemcy stworzyli Grupę Operacyjną gen. Mackensena, która z rubieży Radom, Kalisz skierowano na Warszawę i Iwangorod. 12 października Niemcom udało się zająć cały lewy brzeg Wisły do Warszawy. Rosjanie utrzymali przyczółki w Iwangorodzie i Warszawie oraz przyczółek w Kozienicach, który broniła część 3. Kaukaskiego Korpusu 4. Armii, którego Niemcom nie udało się odrzucić za rzekę.

7 października do ataku na Warszawę dołączyła 9. Armia niemiecka, pod dowództwem gen. von Mackensena. Po trzech dniach walk pod Grójcem (ok. 40 km od Warszawy) 9. armia pokonała 2. Syberyjski Korpus, który poniósł ciężkie straty. Na pomoc 1. korpusowi skierowano 1. Dywizję Strzelców, która zamknęła Niemcom drogę do Warszawy. 10 października dowódca Frontu Zachodniego gen. Nikołaj Iwanow zarządził przejście do ofensywy. 4. i 5. Armia rosyjska zaczęły forsować Wisłę, a 2. Armia została skierowana na zachód od Warszawy. Paul von Hindenburg, wprowadzając do walki Rezerwowy Korpus Gwardii, próbował w ciągu 10 dni przeciwstawić się forsowaniu Wisły przez 4 Armię, ale 20 października Rosjanie przeprawili 17. i 3. Kaukaski Korpus i rozpoczęli natarcie. 23 października zagrożona okrążeniem 9. Armia niemiecka została wycofana, co zmusiło wojska niemieckie do zaprzestania oporu na pozycjach pod Kozienicami.

Hindenburg przekazał kierunek Iwangorodzki 1. Armii austro-węgierskiej. Austriacy próbowali zlikwidować przyczółek Kozienicki, lecz zostali rozbici w boju spotkaniowym. 21 października armia rosyjska wykonywała manewr od Kozienic i Iwangorodu na lewym brzegu Wisły w kierunku Radomia. 26 października Niemcy wzmocnili Austriaków rezerwami, które posuwały się do Pilicy. 1. Armia gen. Dunkla została rozbita i 27 października zmuszona do wycofania. W czasie operacji doszło do odsłonięcia skrzydła i kontrataku 9 Armii rosyjskiej. 8 listopada 1914 wojska rosyjskie wyszły na linie: Uniejów, Przedbórz, Miechów, Koszyce, na czym zakończyły operację, ze względu na oderwanie się sił operacyjnych od tyłów na ok. 150 km.Paul von Hindenburg wydał rozkaz zaprzestania walk i wycofania się na pozycje wyjściowe.

Operacja warszawsko-iwangorodzka była jedną z największych operacji I wojny światowej. Po raz pierwszy w historii sztuki wojennej doszło do użycia sił dwóch frontów. Bitwa zerwała plany strategiczne wojsk niemieckich na froncie wschodnim i zmusiła Niemców do wycofania i przerzucenia wojsk z frontu zachodniego na front wschodni. W wyniku operacji doszło do nierozstrzygniętej Bitwy pod Łodzią.

Bibliografia[edytuj]

  • Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia t. 4 Moskwa 1971