Uniejów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Uniejów
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Rynek i neobarokowa wieża kościelna z 1901 roku
Herb Flaga
Herb Uniejowa Flaga Uniejowa
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat poddębicki
Gmina Uniejów
Burmistrz Józef Kaczmarek
Powierzchnia 12,23[1] km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

3010[2]
246,1 os./km²
Strefa numeracyjna +48 63
Kod pocztowy 99-210
Tablice rejestracyjne EPD
Położenie na mapie gminy Uniejów
Mapa lokalizacyjna gminy Uniejów
Uniejów
Uniejów
Położenie na mapie powiatu poddębickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu poddębickiego
Uniejów
Uniejów
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Uniejów
Uniejów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Uniejów
Uniejów
Ziemia51°58′12″N 18°48′01″E/51,970000 18,800278
TERC (TERYT) 1011044
SIMC 0949359
Urząd miejski
ul. Bogumiła 13
99-210 Uniejów
Strona internetowa

Uniejówmiasto położone nad Wartą w województwie łódzkim, w powiecie poddębickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Uniejów. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa konińskiego. Był miastem duchownym[3] arcybiskupstwa gnieźnieńskiego w powiecie szadkowskim województwa sieradzkiego w końcu XVI wieku[4].

Do miasta należą dwie dawne miejscowości Budy Uniejowskie oraz Kościelnica, które obecnie stanowią jego części.

Według danych z 30 czerwca 2016 roku miasto liczyło 3010 mieszkańców[2].

Uzdrowisko[edytuj | edytuj kod]

Obszar uzdrowiska Uniejów
Sołectwa wchodzące w skład Uzdrowiska Uniejów

Miasto, jak i cała gmina, ma charakter turystyczny. W 2008 roku otwarto Termy Uniejów z gorącymi solankami leczniczymi[5][6]. Kompleks składa się z trzech obiektów: basenów, gastronomii oraz kasztelu rycerskiego[7]. Co roku odbywa się tu wielki turniej rycerski oraz jarmark średniowieczny. 26 maja 2012 roku otwarto nowy obiekt, w którym znajdują się baseny kryte, baseny otwarte oraz zespół odnowy biologicznej.

Od roku 2012 miasto posiada status miejscowości uzdrowiskowej. Podstawą do nadania statusu uzdrowiska były właściwości miejscowych ciepłych wód leczniczych, zawierających m.in. siarkę, radon, fluor, chlorki miedzi i żelaza, związki kwasu metakrzemowego oraz jod, którego zawartość jest taka jak w Bałtyku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki miasta datowane są na XI wiek jednak pierwsze zachowane wzmianki o Uniejowie pochodzą z wieku XII. W 1136 roku miejscowość wymieniona została jako Unieievo w liczbie włości arcybiskupstwa gnieźnieńskiego; w bulli gnieźnieńskiej papieża Innocentego. Początkowo był osiedlem miejskim, a dopiero około 1285 roku nastąpiło nadanie mu praw miejskich. W 1357 roku jako miasto we fragmencie civitatem Uneyow cum foro et villaeidem coniuncta dicta Koscelna wes wymienia po łacinie Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski[8]. W 1376 roku w Uniejowie odbywa się pierwszy synod duchowieństwa polskiego[8].

W XIV–XV wiek w Uniejowie znajdowała się rezydencja arcybiskupów gnieźnieńskich. W 1492 roku zamek oraz miasto złupił Kuśmider Gruszczyński[8]. Na początku XVI wieku Uniejów składał się z trzech części: starego miasta z rynkiem, kolegiatą oraz kościołem św. Mikołaja, które w tym czasie otoczone było wałem, fosą i bramami, z przedmieścia zwanego Kościelna wieś oraz nowego miasta rozciągającego się od strony wsi Ostrowska ku zachodowi. Części te w jeden organizm miejski o nazwie Uniejów zjednoczył arcybiskup Jan Łaski aktem z 23 sierpnia 1520 roku[8].

Na przełomie XV–XVI wieku Uniejów był miastem o charakterze rzemieślniczo-handlowym. W 1552 roku przedmieście miasta zwane po łacinie Villa templi (pol. Kościelna wieś) miała 16 osad rozcągających się na 16 łanach oraz 2 łany sołtysie[8]. W 1563 roku w mieście pracowało 90 rzemieślników[8]. Uniejów płacił wówczas do skarbca królewskiego 96 florenów szosu[8].

W 1656 miasto zostało splądrowane przez wojska szwedzkie w czasie potopu szwedzkiego, a także odniosło zniszczenia w 1666 roku w czasie rokoszu Lubomirskiego. W 1704 roku pod Uniejowem obozowała konfederacja wielkopolska[8]. W latach 1632, 1736 i 1816 miasto ucierpiało również przez pożary, które zniszczyły drewnianą w większości zabudowę[8].

Od 1793 po II rozbiorze Polski miasto znalazło się w zaborze pruskim w granicach Królestwa Prus. W 1807 w granicach Księstwa Warszawskiego, a od 1815 – miasto w granicach Królestwa Polskiego. Po upadku powstania listopadowego miejscowość zraz z całym królestwem znalazło się pod zaborem rosyjskim.

W 1827 roku miasteczko liczyło 134 domów zamieszkanych przez 1431 mieszkańców[8]. W roku 1836 dobra uniejowskie wraz z zamkiem otrzymał rosyjski generał, szef sztabu feldmarszałka Iwana DybiczaKarol von Toll, w nagrodę za znaczny współudział w rozbiciu powstańczych wojsk polskich podczas powstania listopadowego) w bitwie pod Ostrołęką w 1831 r.; w jego imieniu dobrami zarządzał syn Aleksander. Uniejów i dobra klucza uniejowskiego były własnością Tollów aż do 1919 r., kiedy to zostały upaństwowione[9].

W 1870 Uniejów wraz z wieloma innymi polskimi miastami został pozbawiony praw miejskich w ramach rosyjskich represji za powstanie styczniowe. Prawa te odzyskał dopiero po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.

Pod koniec XIX wieku miejscowość wymienia Słownik geograficzny Królestwa Polskiego[8]. W mieście znajdowały się wówczas murowany kościół kolegiacki oraz drugi drewniany, murowana synagoga, przytułek na 13 starców, sąd gminny okręgowy II, szkoła początkowa, urząd gminy z kasą pożyczkową, stacja pocztowa i telegraficzna,rejent oraz apteka[8]. Uniejów liczył wówczas 173 domy, w których mieszkało 3133 mieszkańców z czego 1300 wyznawało judaizm, a 114 protestantyzm[8].

W 1905 roku w mieście wybuchły protesty przeciwko rusyfikacji oświaty. W 1918 roku nastąpił powrót miasta w granice niepodległej Polski.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu II wojny światowej w okolicy miasta miały miejsce walki polsko-niemieckie o przeprawę na Warcie oraz liczne ofiary wśród ludności cywilnej. Pod koniec 1939 miasto znalazło się w granicach III Rzeszy, w tzw. Kraju Warty (Warthegau). Przemianowany na Brückstadt[10]. Niemcy wysiedlili z miasta ludność polską do Generalnego Gubernatorstwa. Podczas niemieckiej okupacji do 1942 Niemcy wymordowali również całą społeczność żydowską. W 1945 roku wyzwolenie miasta spod okupacji hitlerowskiej przez oddziały 1 brygadę pancerną 8 korpusu zmechanizowanego 1 Frontu Białoruskiego[11].

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Krótko po wojnie Uniejów przejściowo nie został zaliczony do miast według urzędowego wykazu miast i gmin z 28 lipca 1945[12].

W 2012 roku rozporządzeniem premiera RP Uniejów wraz z sołectwami Spycimierz, Spycimierz-Kolonia, Zieleń i Człopy otrzymał status uzdrowiska[13]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec XIX wieku w miejscowości znajdowały się zakłady oraz fabryki przemysłowe w tym: fabryka octu, olejarnia, 9 wiatraków zbożowych, garbarnia oraz farbiarnia. Rozwijało się również rzemiosło. W mieście pracowało 80 szewców, 26 krawców, 22 stolarzy, 10 piekarzy, 8 rzeźników, 8 garncarzy oraz 5 kowali[8].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Uniejowa w 2014 roku[2].


Piramida wieku Uniejow.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Pomiędzy rynkiem a kolegiatą znajduje się wzniesiona w 1901 roku, wolno stojąca neobarokowa wieża kościelna. Zbudowana jest z czterech kondygnacji rozdzielających gzymsy, posiada zegar. Wieża ma 25 m wysokości. Autor projektu jest nieznany.

Według rejestru zabytków NID[14] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • gotycki kościół kolegiacki Wniebowzięcia NMP (budowany w latach 1342–1349, konsekrowany 1365), nr rej.: 44/424 z 12.12.1953 oraz 104 z 21.10.1967
  • kaplica grobowa prawosławna (cerkiewka), 1885, nr rej.: 397/139 z 26.06.1987
  • zamek, XIV w., XVII w., XIX w., nr rej.: 714 z 21.10.1967
  • park przy zamku, 2 poł. XIX w., nr rej.: A-481/222 z 19.08.1992 z przyległym terenem starorzecza Warty (otoczenie zamku i parku), A/26 z 17.05.2007 (otoczenie) dec. uchylona
  • dwór, ul. Kościelnicka, ok. 1845, nr rej.: 360/102 z 10.08.1984

Na miejscowym cmentarzu rzymskokatolickim znajduje się pomnik Teofila Pieczyńskiego (zm. w 1898 w Czepowie) – właściciela dóbr Czepów. Na obelisku umieszczono tondo z rzeźbiarskim wizerunkiem zmarłego wykonanym przez łódzkiego rzeźbiarza Urbanowskiego w 1900 roku (Antoniego lub Józefa). Na cmentarzu w Uniejowie pochowano także: Teodora Zajączka (1838–1905) – obywatela ziemskiego i sędziego; rodzinę Wieniawa-Długosz – rolników i obywateli Uniejowa; Teofila Pieczyńskiego (zm. w 1885) – oficera Wojsk Polskich, doktora medycyny praktykującego wiele lat we Francji, autora licznych publikacji, właściciela wsi Rożniatów koło Uniejowa oraz jego małżonkę Katarzynę Heloizę Pieczyńską z Hastier du Moussai (ur. w 1829 we Francji, zm. 1907 w Kaliszu). Pomnik Pieczyńskich wykonała firma Walicki i Ginter z Kalisza.

Przy drodze Uniejów – Chełmno n. Nerem zrujnowana kaplica de Tollów, właścicieli Uniejowa od 1836 do 1914 roku.

Na terenie miasta i w jego okolicach znajduje się kilka bunkrów pochodzących z okresu II wojny światowej.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 2015 miastami partnerskimi Uniejowa były[15]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stanu w dniu 30.06.2016 r.). [dostęp 02.11.2016].
  2. a b c http://www.polskawliczbach.pl/Uniejow, w oparciu o dane GUS.
  3. Przeszłość administracyjna ziem województwa łódzkiego, w: Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, Łódź 1929, s. 15.
  4. Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1998, s. 67.
  5. Termy Uniejów (pol.). termyuniejow.pl. [dostęp 2012-05-24].
  6. Wody termalne (pol.). uniejow.net.pl. [dostęp 2012-05-25].
  7. Uniejów (pol.). turystykauniejow.pl. [dostęp 2012-05-24].
  8. a b c d e f g h i j k l m n Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. XII, hasło "Uniejów". 1892, s. 802. [dostęp 2018–06–26].
  9. Z tej samej rodziny pochodzi Sergiusz Toll, światowej sławy entomolog, znawca motyli z rodziny Coleophoridrae, osiadły w okresie międzywojennym w Katowicach (por. info o rodzinie Tollów: [1].
  10. Zapamiętane z Brückstadt. Wspomnienia wojenne mieszkańców ziemi uniejowskiej. Pod red. Tomasza Wójcika. Tow. Przyjaciół Uniejowa. Uniejów 2014; ​ISBN 978-83-918719-7-3
  11. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945” , Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 338
  12. Poznański Dziennik Wojewódzki. 1945, nr 5, poz. 38
  13. Łódzkie: Uniejów otrzymał status uzdrowiska
  14. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 18 września 2008].
  15. Uniejów. Miasta partnerskie. uniejow.pl, 2015-07-03. [dostęp 2015-08-20].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]