Uniejów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Uniejów
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Rynek i neobarokowa wieża kościelna z 1901 roku
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat poddębicki
Gmina Uniejów
Burmistrz Józef Kaczmarek
Powierzchnia 12,23[1] km²
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

3000[2]
245,3 os./km²
Strefa numeracyjna +48 63
Kod pocztowy 99-210
Tablice rejestracyjne EPD
Położenie na mapie gminy Uniejów
Mapa konturowa gminy Uniejów, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Uniejów”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Uniejów”
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Uniejów”
Położenie na mapie powiatu poddębickiego
Mapa konturowa powiatu poddębickiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Uniejów”
Ziemia51°58′12″N 18°48′01″E/51,970000 18,800278
TERC (TERYT) 1011044
SIMC 0949359
Urząd miejski
ul. Bogumiła 13
99-210 Uniejów
Strona internetowa

Uniejówmiasto położone nad Wartą w województwie łódzkim, w powiecie poddębickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Uniejów. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa konińskiego. Uniejów leży w historycznej ziemi sieradzkiej[3]. Był miastem duchownym[4] arcybiskupstwa gnieźnieńskiego w powiecie szadkowskim województwa sieradzkiego w końcu XVI wieku[5].

Do miasta należą dwie dawne miejscowości Budy Uniejowskie oraz Kościelnica, które obecnie stanowią jego części.

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto liczyło 3000 mieszkańców[2].

Uzdrowisko[edytuj | edytuj kod]

Obszar uzdrowiska Uniejów
Sołectwa wchodzące w skład Uzdrowiska Uniejów

Miasto, jak i cała gmina, ma charakter turystyczny. W 2008 roku otwarto Termy Uniejów z gorącymi solankami leczniczymi[6][7]. Kompleks składa się z trzech obiektów: basenów, gastronomii oraz kasztelu rycerskiego[8]. Co roku odbywa się tu wielki turniej rycerski oraz jarmark średniowieczny. 26 maja 2012 roku otwarto nowy obiekt, w którym znajdują się baseny kryte, baseny otwarte oraz zespół odnowy biologicznej[9].

Od roku 2012 miasto posiada status miejscowości uzdrowiskowej. Podstawą do nadania statusu uzdrowiska były właściwości miejscowych ciepłych wód leczniczych, zawierających m.in. siarkę, radon, fluor, chlorki miedzi i żelaza, związki kwasu metakrzemowego oraz jod, którego zawartość jest taka jak w Bałtyku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki miasta datowane są na XI wiek jednak pierwsze zachowane wzmianki o Uniejowie pochodzą z wieku XII. W 1136 roku miejscowość wymieniona została jako Unieievo w liczbie włości arcybiskupstwa gnieźnieńskiego; w bulli gnieźnieńskiej papieża Innocentego. Początkowo był osiedlem miejskim, a dopiero około 1285 roku nastąpiło nadanie mu praw miejskich. W 1357 roku jako miasto we fragmencie civitatem Uneyow cum foro et villaeidem coniuncta dicta Koscelna wes wymienia po łacinie Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski[10]. W 1376 roku w Uniejowie odbywa się pierwszy synod duchowieństwa polskiego[10].

W XIV–XV wiek w Uniejowie znajdowała się rezydencja arcybiskupów gnieźnieńskich. W 1492 roku zamek oraz miasto złupił Kuśmider Gruszczyński[10]. Na początku XVI wieku Uniejów składał się z trzech części: starego miasta z rynkiem, kolegiatą oraz kościołem św. Mikołaja, które w tym czasie otoczone było wałem, fosą i bramami, z przedmieścia zwanego Kościelna wieś oraz nowego miasta rozciągającego się od strony wsi Ostrowska ku zachodowi. Części te w jeden organizm miejski o nazwie Uniejów zjednoczył arcybiskup Jan Łaski aktem z 23 sierpnia 1520 roku[10].

Na przełomie XV–XVI wieku Uniejów był miastem o charakterze rzemieślniczo-handlowym. W 1552 roku przedmieście miasta zwane po łacinie Villa templi (pol. Kościelna wieś) miała 16 osad rozcągających się na 16 łanach oraz 2 łany sołtysie[10]. W 1563 roku w mieście pracowało 90 rzemieślników[10]. Uniejów płacił wówczas do skarbca królewskiego 96 florenów szosu[10].

W 1656 miasto zostało splądrowane przez wojska szwedzkie w czasie potopu szwedzkiego, a także odniosło zniszczenia w 1666 roku w czasie rokoszu Lubomirskiego. W 1704 roku pod Uniejowem obozowała konfederacja wielkopolska[10]. W latach 1632, 1736 i 1816 miasto ucierpiało również przez pożary, które zniszczyły drewnianą w większości zabudowę[10].

Do II rozbioru Polski w granicach administracyjnych województwa sieradzkiego. Od 1793 po II rozbiorze Polski miasto znalazło się w zaborze pruskim w granicach Królestwa Prus. W 1807 w granicach Księstwa Warszawskiego, a od 1815 – miasto w granicach Królestwa Polskiego. Po upadku powstania listopadowego miejscowość wraz z całym królestwem znalazło się pod zaborem rosyjskim.

W 1827 roku miasteczko liczyło 134 domów zamieszkanych przez 1431 mieszkańców[10]. W roku 1836 dobra uniejowskie wraz z zamkiem otrzymał rosyjski generał, szef sztabu feldmarszałka Iwana DybiczaKarol von Toll, w nagrodę za znaczny współudział w rozbiciu powstańczych wojsk polskich podczas powstania listopadowego w bitwie pod Ostrołęką w 1831 r.; w jego imieniu dobrami zarządzał syn Aleksander. Uniejów i dobra klucza uniejowskiego były własnością Tollów aż do 1919 r., kiedy to zostały upaństwowione[11].

W 1870 Uniejów wraz z wieloma innymi polskimi miastami został pozbawiony praw miejskich w ramach rosyjskich represji za powstanie styczniowe. Prawa te odzyskał dopiero po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.

Pod koniec XIX wieku miejscowość wymienia Słownik geograficzny Królestwa Polskiego[10]. W mieście znajdowały się wówczas murowany kościół kolegiacki oraz drugi drewniany, murowana synagoga, przytułek na 13 starców, sąd gminny okręgowy II, szkoła początkowa, urząd gminy z kasą pożyczkową, stacja pocztowa i telegraficzna, rejent oraz apteka[10]. Uniejów liczył wówczas 173 domy, w których mieszkało 3133 mieszkańców z czego 1300 wyznawało judaizm, a 114 protestantyzm[10].

W 1905 roku w mieście wybuchły protesty przeciwko rusyfikacji oświaty. W 1918 roku nastąpił powrót miasta w granice niepodległej Polski.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu II wojny światowej w okolicy miasta miały miejsce walki polsko-niemieckie o przeprawę na Warcie oraz liczne ofiary wśród ludności cywilnej. Pod koniec 1939 miasto znalazło się w granicach III Rzeszy, w tzw. Kraju Warty (Warthegau). Niemcy przemianowali miejscowość na Brückstadt[12] i wysiedlili z niego ludność polską do Generalnego Gubernatorstwa. Podczas niemieckiej okupacji do 1942 Niemcy wymordowali również całą społeczność żydowską. W 1945 roku wyzwolenie miasta spod okupacji hitlerowskiej przez oddziały 1 brygadę pancerną 8 korpusu zmechanizowanego 1 Frontu Białoruskiego[13].

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Krótko po wojnie Uniejów przejściowo nie został zaliczony do miast według urzędowego wykazu miast i gmin z 28 lipca 1945[14].

W 2012 roku rozporządzeniem premiera RP Uniejów wraz z sołectwami Spycimierz, Spycimierz-Kolonia, Zieleń i Człopy otrzymał status uzdrowiska[15]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Uniejowa w 2014 roku[16].


Piramida wieku Uniejow.png

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec XIX wieku w miejscowości znajdowały się zakłady oraz fabryki przemysłowe w tym: fabryka octu, olejarnia, 9 wiatraków zbożowych, garbarnia oraz farbiarnia. Rozwijało się również rzemiosło. W mieście pracowało 80 szewców, 26 krawców, 22 stolarzy, 10 piekarzy, 8 rzeźników, 8 garncarzy oraz 5 kowali[10].

Obecnie w obrębie Uniejowa znajdują się dwie duże fabryki: są to pochodząca z Roncello spółka K-Flex, z zakładem w Wieleninie-Kolonii zajmująca się wyrobem izolacji termicznych ze spienionego kauczuku[17] oraz Japan Tobacco International Polska, z zakładem produkcyjnym w Starym Gostkowie przetwarzająca tytoń[18].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Pomiędzy rynkiem a kolegiatą znajduje się wzniesiona w 1901 roku, wolno stojąca neobarokowa wieża kościelna. Zbudowana jest z czterech kondygnacji rozdzielonych gzymsami, posiada zegar. Wieża ma 25 m wysokości. Autor projektu jest nieznany.

Według rejestru zabytków NID[19] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • gotycki kościół kolegiacki Wniebowzięcia NMP (budowany w latach 1342–1349, konsekrowany 1365), nr rej.: 44/424 z 12.12.1953 oraz 104 z 21.10.1967
  • kaplica grobowa prawosławna (cerkiewka), 1885, nr rej.: 397/139 z 26.06.1987 (budynek znajduje się w Orzeszkowie-Kolonii)
  • zamek, XIV w., XVII w., XIX w., nr rej.: 714 z 21.10.1967
  • park przy zamku, 2 poł. XIX w., nr rej.: A-481/222 z 19.08.1992 z przyległym terenem starorzecza Warty (otoczenie zamku i parku), A/26 z 17.05.2007 (otoczenie) dec. uchylona
  • dwór, ul. Kościelnicka, ok. 1845, nr rej.: 360/102 z 10.08.1984

Na miejscowym cmentarzu rzymskokatolickim znajduje się pomnik Teofila Pieczyńskiego (zm. w 1898 w Czepowie) – właściciela dóbr Czepów. Na obelisku umieszczono tondo z rzeźbiarskim wizerunkiem zmarłego wykonanym przez łódzkiego rzeźbiarza Urbanowskiego w 1900 roku (Antoniego lub Józefa). Na cmentarzu w Uniejowie pochowano także: Teodora Zajączka (1838–1905) – obywatela ziemskiego i sędziego; rodzinę Wieniawa-Długosz – rolników i obywateli Uniejowa; Teofila Pieczyńskiego (zm. 1885) – oficera Wojsk Polskich, doktora medycyny praktykującego wiele lat we Francji, autora licznych publikacji, właściciela wsi Rożniatów koło Uniejowa oraz jego małżonkę Katarzynę Heloizę Pieczyńską z Hastier du Moussai (ur. w 1829 we Francji, zm. 1907 w Kaliszu). Pomnik Pieczyńskich wykonała firma Walicki i Ginter z Kalisza.

Przy drodze Uniejów – Chełmno n. Nerem zrujnowana kaplica de Tollów, właścicieli Uniejowa od 1836 do 1914 roku.

Na terenie miasta i w jego okolicach znajduje się kilka bunkrów pochodzących z okresu II wojny światowej.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 2019 miastami partnerskimi Uniejowa były[20]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stanu w dniu 30.06.2016 r.). [dostęp 2016-11-02].
  2. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-05-20].
  3. Jan Długosz: Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego, Księga 11 i 12: 1431-1444, red. Jolanta Kowalczuk. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, s. 29. ​ISBN 978-83-0114-164-6
  4. Przeszłość administracyjna ziem województwa łódzkiego, w: Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, Łódź 1929, s. 15.
  5. Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1998, s. 67.
  6. Termy Uniejów (pol.). termyuniejow.pl. [dostęp 2012-05-24].
  7. Wody termalne (pol.). uniejow.net.pl. [dostęp 2012-05-25].
  8. Uniejów (pol.). turystykauniejow.pl. [dostęp 2012-05-24].
  9. Agnieszka Olejniczak, Termy w Uniejowie już otwarte, NaszeMiasto.pl, 26 maja 2012 [dostęp 2021-04-18] (pol.).
  10. a b c d e f g h i j k l m n Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. XII, hasło „Uniejów”. nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1892, s. 802. [dostęp 2018-06-26].
  11. Z tej samej rodziny pochodzi Sergiusz Toll, światowej sławy entomolog, znawca motyli z rodziny Coleophoridrae, osiadły w okresie międzywojennym w Katowicach (por. info o rodzinie Tollów).
  12. Zapamiętane z Brückstadt. Wspomnienia wojenne mieszkańców ziemi uniejowskiej. Pod red. Tomasza Wójcika. Tow. Przyjaciół Uniejowa. Uniejów 2014, ​ISBN 978-83-918719-7-3​.
  13. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, s. 338.
  14. Poznański Dziennik Wojewódzki. 1945, nr 5, poz. 38.
  15. Łódzkie: Uniejów otrzymał status uzdrowiska.
  16. Uniejów w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-09] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  17. K-FLEX POLSKA - Home, www.k-flex.pl [dostęp 2020-10-19].
  18. Poland | Japan Tobacco International – a global tobacco company, www.jti.com [dostęp 2020-10-19] (pol.).
  19. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 18 września 2008].
  20. Uniejów. Miasta partnerskie. uniejow.pl, 2019-12-03. [dostęp 2019-12-03].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]