Brama Kamienna w Gryficach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Brama Kamienna w Gryficach
Obiekt zabytkowy nr rej. 52, nr decyzji Kl.V.-0/31/55 z 30 lipca 1955 r.
Południowa ściana bramy Kamiennej
Południowa ściana bramy Kamiennej
Państwo  Polska
Miejscowość Gryfice
Adres Kamienna Brama 1A
Ukończenie budowy XIV wiek
Położenie na mapie Gryfic
Mapa lokalizacyjna Gryfic
Brama Kamienna w Gryficach
Brama Kamienna w Gryficach
Położenie na mapie gminy Gryfice
Mapa lokalizacyjna gminy Gryfice
Brama Kamienna w Gryficach
Brama Kamienna w Gryficach
Położenie na mapie powiatu gryfickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gryfickiego
Brama Kamienna w Gryficach
Brama Kamienna w Gryficach
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Brama Kamienna w Gryficach
Brama Kamienna w Gryficach
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brama Kamienna w Gryficach
Brama Kamienna w Gryficach
Ziemia53°55′03″N 15°12′00″E/53,917500 15,200000

Brama Kamienna w Gryficach (niem. Steintor) – jeden z najstarszych elementów fortyfikacji miasta, zbudowany w XIV w.

Położenie budowli[edytuj]

Brama jest położona w północnej części Starego Miasta, kalenicą zwrócona do ul. Górskiej i szczytem do ulicy Leśnej. Pod przelotem obiektu przebiega droga wojewódzka nr 109 (część ulic: Wojska Polskiego i Kamienna Brama). Prócz funkcji obronnych spełniała również rolę punktu poboru podatku (myta). Obok bramy Wysokiej i nieistniejącej Reskiej była ważnym elementem w kompleksie fortyfikacji miejskich[1].

Nazwę swą wzięła od kamiennego młyna, znajdującego się niegdyś w pobliżu[1]. W przeszłości była również nazywana Młyńską od wspomnianego młyna bądź Trzebiatowską od szlaku handlowego, który wiódł z Wielkopolski do Kamienia, z rozwidleniem na Kołobrzeg[2].

Wygląd zabytku[edytuj]

Północna ściana bramy Kamiennej na karcie pocztowej z 1910 r.

Brama została zbudowana w swej zasadniczej części w XIV w., w stylu gotyckim. Pierwsza źródłowa wzmianka o fortyfikacji pochodzi z 1333 r. Posiada 98 m² powierzchni i 1078 m³ kubatury. Zasadniczym materiałem budulcowym jest cegła w charakterystycznym układzie gotyckim, powleczona nawierzchniowym tynkiem[1][3].

Usytuowana na planie prostokąta[a], w 3/5 części wysunięta poza linię dawnego muru, na którego miejscu znalazły się XVIII i XIX-wieczne domy, które zostały przyparte z obu stron do bramy, z przejściem dla pieszych[b]. Obiekt został przebudowany w XV w., na skutek pożaru, który strawił wyższe kondygnacje budowli. W późniejszym czasie dodano elementy renesansowe, tj. gzymsy, szczyty i pilastry. Fortyfikacja przyjęła mieszany styl gotycko-renesansowy[3]. Brama zbudowana została w układzie trzykondygnacyjnym, z przelotem pod dwoma ostrołukowymi arkadami, między którymi rozpięte jest poprzeczne sklepienie kolebkowe z lunetami na osi przelotu[1]. Podwójne szwy lunet tworzą formę czteroramiennej gwiazdy. W elewacji południowej okna na piętrze ujęte są rustyką i zwieńczone tympanonem. Od strony północnej usytuowane zostały dwie dwustopniowe skarpy. Między nimi ujęto trzy wysokie blendy, które zostały zamknięte półkoliście, z małymi oknami górnej kondygnacji[1]. Obie elewacje wieńczą szczyty rozczłonkowane pilastrami, w dwu strefach rozdzielonych gierowanym gzymsem. W szczycie południowym środkowy pilaster zwieńczony został głową świni. W jednym ze środkowych pól północnego szczytu, w płaskim tynku widoczna jest postać rycerza. Między szczytami położony został dwuspadowy dach, a na kalenicy – wieżyczka z prześwitem. Z boku, po stronie zachodniej znajduje się niższa przybudówka z wejściem do górnych pomieszczeń, nakryta dachem pulpitowym[1]. Budowla jest wpisana do rejestru zabytków dziedzictwa narodowego (nr rej. 52 z 30 lipca 1955 r.)[4]

Współczesne przeznaczenie obiektu[edytuj]

Obiekt po okresie wojen napoleońskich (XIX w.) przestał pełnić rolę obronną miasta. Do 1945 r. obiekt spełniał wielorakie funkcje. Część budowli była przeznaczona na zajazd (niem.) Gasthaus i kręgielnię (niem.) Kegelbahn Kurta Brauna, natomiast jedno z jej pięter zaadaptowano pod Ludową Bibliotekę w Greifenbergu (dziś Gryfice) (niem.) Volks Bücherei in Greifenberg/Pommern[5]. Przez wiele lat, po II wojnie światowej obiekt nie był wykorzystywany mimo licznych walorów użytkowych. Luźne koncepcje w kwestii zagospodarowania budowli rozbijały się o nakłady finansowe. W początkach lat 90. XX w. przeznaczono go na część kawiarnianą i rozrywkową, dalej na działalność sportową i rehabilitacyjną[1].

Obecnie, obiekt po II etapie rewitalizacji zabytków dziedzictwa kulturowego w 2007 r. jest przeznaczony do celów hotelarskich, gdzie znajduje się 16 miejsc noclegowych. Działa tam również Dom Pracy Twórczej[5]. Od strony południowej miasta odnowiono zabytkowy zegar, przy którym trzy razy w ciągu dnia jest odtwarzany (elektronicznie) hejnał miasta[6], mimo że został odrzucony przez MSWiA[7]..

 Zobacz więcej w artykule Gryfice, w sekcji Symbole miasta.

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. W starszej literaturze przedmiotu istnieje zapis, że obiekt powstał na planie kwadratu.
  2. Liczne fotografie z okresu 1900-1945 świadczą, że pierwsze przelotowe przejście dla pieszych (strona zachodnia) zostało oddane do użytku w początkach XX w., kolejne (po stronie wschodniej) po II wojnie światowej, na skutek rozbiórki budynków przyległych do bramy.

Przypisy

  1. a b c d e f g K. Szczygieł: Raport o stanie zabytków w Gryficach [w]: K. Kozłowski (pod red.), Ziemia Gryficka 1945-1985. s. 129-130.
  2. S. Rzeszowski: Z dziejów Gryfic [w]: T. Białecki (pod red.), Ziemia Gryficka 1969. s. 67.
  3. a b Urząd Miejski w Gryficach: Zabytki (pol.). [dostęp 2011-07-31].
  4. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo zachodniopomorskie. 31 marca 2017; 4 miesiące temu.
  5. a b W. Jarząb. Dom wschodzącego słońca. „Gryfickie Echa”. , z dn. 18 września 2008 r.. s. 7-8 (pol.). 
  6. Uchwała nr XVIII/198/2000, z dn. 11 lipca 2000 r., załącznik nr 4 do Statutu Gminy Gryfice.
  7. Uchwała nr XXII/180/2004, z dn. 7 grudnia 2004 r., w sprawie ustanowienia herbu i flagi gminy Gryfice.

Bibliografia[edytuj]

Źródła[edytuj]

  • Uchwała nr XVIII/198/2000, z dn. 11 lipca 2000 r.
  • Uchwała nr XXII/180/2004, z dn. 7 grudnia 2004 r., w sprawie ustanowienia herbu i flagi gminy Gryfice.

Źródła online[edytuj]

Opracowania[edytuj]

  • Rzeszowski S., Z dziejów Gryfic [w]: Białecki T. (pod red.), Ziemia Gryficka 1969, Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, Szczecin 1971.
  • Szczygieł K., Raport o stanie zabytków w Gryficach [w]: Kozłowski K. (pod red.), Ziemia Gryficka 1945-1985, Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, Gryfice 1987.

Opracowania online[edytuj]

  • Urząd Miejski w Gryficach, Zabytki (pol.), [w]: Oficjalny serwis miasta, [dostęp 2011-07-31].

Opracowania prasowe[edytuj]

  • Jarząb W., Dom wschodzącego słońca, "Gryfickie Echa", z dn. 18 września 2008 r., Gryfice 2008.