Brydż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Brydż
Bridge declarer.jpg
Początek rozgrywki kontraktu brydżowego. Widoczne są karty trzymane przez rozgrywającego, na stole po lewej leży karta zawistowana przez broniącego oraz wyłożone karty dziadka
Liczba graczy 4
Czas przygotowania około minuty (potasowanie i rozdanie kart)
Czas gry w zależności od liczby graczy i typu rozgrywki
Elementy strategii istnieją
Wymagane umiejętności znajomość elementów rachunku prawdopodobieństwa oraz aspekt psychologiczny, zalecana dobra pamięć
Losowość towarzyski – duża, sportowy – minimalna

Brydżkarciana gra logiczna, w której bierze udział czterech graczy stanowiących dwie pary. Gracze w jednej parze starają się uzyskać wynik lepszy od wyniku drugiej pary poprzez skompletowanie jak największej liczby lew. Używana jest standardowa talia 52 kart.

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz więcej w artykule Okszen, w sekcji Historia.

Brydż wywodzi się od wcześniejszej gry zwanej wistem, która pojawiła się w Anglii w XVI wieku. Gra szybko się rozpowszechniała i zaczęły powstawać nowe odmiany. W 1742 roku powstała pierwsza książka o grze napisana przez Edmonda Hoyle’a. Prawdziwy rozkwit wista nastąpił w XIX wieku. W 1857 roku odbył się pierwszy turniej międzynarodowy. Popularność gry zaczęła jednak znacznie szybciej rosnąć w Stanach Zjednoczonych, niż na Starym Kontynencie. W 1881 roku została założona Amerykańska Liga Wista. W tym samym czasie powstała, najprawdopodobniej w Rosji (choć niektóre teorie utożsamiają miejsce powstania brydża z Turcją i Egiptem) odmiana wista, nazwana później brydżem. Początkowo gra nie dorównywała wistowi popularnością, jednakże w 1896 roku powstała pierwsza publikacja na temat brydża: „Biritch or Russian Whist”.

Ranni oficerowie amerykańscy grający w brydża podczas rekonwalescencji. Chateau de Villegenis, Palaiseau, Francja, wrzesień 1918

Na początku XX w. zyskała popularność odmiana brydża zwana okszenem (ang. auction bridge). W roku 1927 Harold Vanderbilt urozmaicił zasady gry (np. zwiększenie premii za szlema i szlemika, oraz zróżnicowanie kary za wpadki w zależności od założeń)[potrzebne źródło]. Współczesna wersja gry (ang. contract bridge) wywodzi się z zasad przez niego wymyślonych. W 1928 roku założono Amerykańską Ligę Brydżową, a w 1958 Światową Federację Brydża. Pierwsza olimpiada brydżowa odbyła się w 1960 roku.

Nazwa gry brydż jest spolszczeniem nazwy angielskiej „bridge”. W oryginale nie oznacza ona jednak „mostu”, pochodzenie tego słowa nie jest do końca jasne, ale słownik oksfordzki sugeruje, że jest to angielska wersja rosyjskiego słowa „biricz” (rosyjskiej odmiany wista wywodzącej się z tureckiej gry „bir-üç”, po raz pierwszy opisanej w książce wydanej w 1896 roku pod tytułem Biritch – Russian whist).

Zasady gry[edytuj | edytuj kod]

W brydżu towarzyskim gra się w systemie wielorozdaniowych robrów. Gracze tworzą dwie, rywalizujące z sobą pary. Partnerzy grają na wspólny wynik. Osoby z tej samej pary siedzą na przeciwko siebie. Gracze w brydżu są oznaczani stronami świata: N (północ), E (wschód), S (południe) i W (zachód)[1]. Każde rozdanie składa się z następujących faz:

  • rozdania kart[2];
  • licytacji[3];
  • rozgrywki[4];
  • podliczenia lew[5] i dokonania zapisu[6].

W każdym rozdaniu, w czasie rozgrywki, jeden gracz jest rozgrywającym[4]. Jego partner nazywamy jest dziadkiem[7] i nie bierze czynnego udziału w grze (patrzy niżej). Para przeciwna nazywana jest obrońcami[8]. Celem rozgrywającego jest ugranie kontraktu, tj. wzięcie wylicytowanej liczby lew. Obrońcy starają się mu to uniemożliwić, względnie zminimalizować liczbę wygranych lew.[1]

Do gry w brydża potrzebna jest co najmniej jedna, pełna talia kart. Hierarchia kart w brydżu jest następująca (od najstarszej): A, K, Q, J, 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2. Przed pierwszym rozdaniem gracz siedzący z lewej strony rozdającego tasuje karty, z kolei rozdający potasowaną talię podaje graczowi siedzącemu z jego prawej strony, aby mógł ją przełożyć. Następnie, zgodnie z ruchem wskazówek zegara, rozdaje każdemu graczowi 13 kart, rozpoczynając od siedzącego na lewo od niego i rozdając każdemu po jednej. Łącznie daje to liczbę 52 kart. Ponieważ potasowanie i rozdanie takiej liczby kart trwa długo, to zwykle w brydża gra się dwiema taliami o różnych wzorach koszulek. Partner rozdającego tasuje drugą talię kart, gdy trwa rozdawanie, po czym kładzie ją z prawej strony do użycia w następnym rozdaniu. Rotacja rozdającego również następuje zgodnie z ruchem wskazówek zegara[9].

Gracze trzymają swoje karty tak, aby nie mogli ich zobaczyć pozostali. Przyjęło się układać karty barwami na przemian i porządkować w ich obrębie według starszeństwa. (najstarsze układając z lewej)[9].

Po rozdaniu kart rozdający rozpoczyna licytację[10]. Licytacja polega na zgłaszaniu odzywek. W przeciwieństwie do np. tysiąca lub skata, gdzie licytuje się liczbami, odzywka w brydżu składa się z liczby i miana[11]. Ponieważ każdy gracz rozpoczyna z 13 kartami, to do wzięcia w brydżu jest 13 lew. Para, która wzięła tylko 6 lew, wzięła ich mniej niż połowę, czyli przegrała, dlatego pierwszych sześć lew pomija się w licytacji. Zatem odzywka na poziomie jednego oznacza zobowiązanie do wzięcia 6+1, czyli 7 lew. Odzywka na poziomie dwóch oznacza zobowiązanie do wzięcia 6+2 lew itd. aż do 7, czyli zobowiązania do wzięcia wszystkich 13 lew. Mianem jest dowolny z czterech kolorów: ♣ (trefle), (karo), (kiery), ♠ (piki), oraz BA (bez atu)[12]. Miano ostatniej zgłoszonej w licytacji odzywki oznacza kolor atutowy, jeżeli taki występuje. I tak np. 1 oznacza dosłownie: "zobowiązuję się wziąć siedem lew, przy kierach jako kolorze atutowym". 1BA oznacza zobowiązanie do wzięcia siedmiu lew, bez deklarowania koloru atutowego itd.

Gracze licytują zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Odzywki licytacyjne można tylko podwyższać. Starszeństwo mian w licytacji jest następujące (od najmłodszego): trefle, kara, kiery, piki, BA. Stąd najniższą odzywką w brydżu jest 1♣, a najstarszą 7BA. Wolno zgłosić odzywkę w starszym mianie na tym samym poziomie, co poprzedni gracz, lub w młodszym mianie na poziomie wyższym. Przykładowo, jeżeli poprzedni gracz zalicytował 1 można zgłosić na poziomie jednego 1♠ lub 1BA. Trefle (♣) i kara () można zgłosić minimalnie na poziomie dwóch. Nie ma obowiązku licytowania na najniższym poziomie. Można licytować dowolnie wysoko[13]. Jeżeli gracz nie chce deklarować żadnego kontraktu może powiedzieć pas. W przeciwieństwie do np. pokera w brydżu gracze mogą wielokrotnie pasować w trakcie jednej licytacji i nie wyłącza ich to z uczestnictwa w dalszej jej części.

Oprócz 28 odzywek kolorowych, 7 odzywek bezatutowych i pasów istnieją dwie odzywki specjalne: kontra i rekontra[13]. Kontra może być dana wyłącznie na kontrakt przeciwników i oznacza dosłownie: "nie sądzę, abyście ugrali swój kontrakt." Kontra zwiększa karę za nieugranie kontraktu, ale również zwiększa zapis za jego ugranie. Rekontra może być dana tylko po kontrze przeciwników. Rekontra jeszcze bardziej zwiększa zapis za wygranie kontraktu, ale również zwiększa karę, przypadku wpadki. Licytacja kończy się trzema pasami, o ile każdy gracz miał szansę zalicytować. Gracz który pierwszy zgłosił miano końcowego kontraktu (w zwycięskiej parze) zostaje rozgrywającym, a jego partner - dziadkiem[12]. Przykładowo licytacja może wyglądać tak:

South West North East
pas pas 1
2 2♠ 3 4♠
pas pas pas


Licytacja rozpoczęła się od W. Gracze W i N nie mieli wystarczająco dobrej karty, aby otworzyć (dać konstruktywną odzywkę), więc spasowali. E otworzył 1, na co S powiedział 2. W zgłosił piki, a jego partner go poparł licytując 4♠ i ustalając końcowy kontrakt. Licytację wygrała para EW, a ponieważ to W pierwszy zgłosił piki, to on będzie rozgrywającym.
Po zakończeniu licytacji rozpoczyna się rozgrywka. Gracz siedzący na lewo od rozgrywającego kładzie przed sobą dowolną kartę, tak aby wszyscy mogli ją widzieć, tzn. wistuje[12]. Po pierwszym wiście dziadek wykłada wszystkie swoje karty na stół, tak aby mogli je widzieć pozostali gracze. Układa swoje karty kolorami w kolumnach, z kolorem atutowym po swojej prawej stronie (o ile taki występuje)[12]. Odtąd nie będzie brał czynnego udziału w grze i będzie dokładał karty na polecenie rozgrywającego. Po wistującym, zgodnie z ruchem wskazówek zegara, dokładają po jednej karcie pozostali gracze. Gracze mogą dołożyć dowolną kartę, ale muszą dokładać do koloru pierwszej zagranej karty. Jeżeli nie mają kart w kolorze wistu, to mogą dołożyć dowolną kartę. Cztery kolejno wyłożone karty to lewa. Jeżeli w lewie nie ma atutów, to bierze ją ten z graczy, który wyłożył najstarszą kartę. Jeżeli w lewie są atuty, to bierze ją ten gracz, który wyłożył najstarszego atuta[12]. Np.:

7
N
10 W E 4♠
S
7♣


Gracz W zawistował 10, N dołożył 7, natomiast gracze E i S nie mieli do koloru i dołożyli 4♠ i 7♣. 10 jest kartą wygrywającą lewę, jeżeli jest to gra BA lub atutami są kiery lub kara. 4♠ i 7♣ są wygrywające, jeśli są to karty atutowe. Gracz N nie może zdobyć lewy w tym układzie kart.
W przeciwieństwie do np. tysiąca, w brydżu nie ma obowiązku przebijania.

Gracz, który wziął lewę, wychodzi do kolejnej lewy (wistuje) itd aż do zagrania wszystkich 13 kart przez graczy. Jeden z graczy w każdej parze przechowuje wszystkie zdobyte lewy. W przypadku gry bezatutowej rozgrywka toczy się według tych samych zasad, za wyjątkiem tego, że nie ma koloru atutowego. Warto zauważyć, że starszeństwo kolorów obowiązuje tylko w trakcie licytacji. W trakcie rozgrywki wszystkie kolory są równoprawne, za wyjątkiem koloru atutowego (o ile taki istnieje). Po zakończeniu rozgrywki gracze liczą zdobyte lewy i zapisują punkty.

Punktacja[edytuj | edytuj kod]

Gra w brydżu towarzyskim toczy się do momentu ugrania przez którąś z par dwóch „partii” co trwa zwykle do pół godziny[14]. Para ugrywa partię w momencie zdobycia minimum 100 pkt, przy czym do partii wliczają się tylko punkty za grę własną i wyłącznie za zadeklarowane i ugrane lewy. Mówi się, że zapisywane są „pod kreską”[15]. Punkty za nadróbki (lewy ugrane, ale nie wylicytowane), wpadki przeciwników i inne premie zapisywane są „nad kreską” i nie wliczają się do partii[12]. Punkty zdobyte przez parę w poprzedniej partii nie przechodzą do następnej. Pierwsza para, która ugrała dwie partie „ugrywa robra” i otrzymuje premię. Wtedy sumuje się punkty obu par (zarówno te pod kreską jak i nad). Para, która zdobyła większą liczbę sumarycznych punktów „wygrywa robra”.

Zapis brydżowy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Zapis brydżowy.

Podstawowym systemem zapisu punktów w brydżu jest „zapis międzynarodowy” (kontraktowy). W Polsce, Izraelu i kilku krajach dawnych Austro-Węgier do lat 80. XX w. stosowany był także tzw. „zapis polski” z wysokimi premiami za dograne oraz licytowane szlemiki i szlemy, a także bardzo wysokimi karami za przegranie wylicytowanego szlemika lub szlema. Zbliżony do niego był „zapis plebiscytowy”[16][17]. Magazyn Brydż w swoich numerach specjalnych podawał te trzy rodzaje zapisów do początku lat 80., później ograniczył się tylko do zapisu międzynarodowego[18].

Zapis międzynarodowy[edytuj | edytuj kod]

Punktacja za grę własną[17][18][19]

1. Pod kreską (liczone do zrobienia dogranej):

Za każdą wylicytowaną i

ugraną lewę powyżej szóstej

BA
pierwsza

lewa

każda

następna

bez kontry 20 20 30 30 40 30
z kontrą 40 40 60 60 80 60
z rekontrą 80 80 120 120 160 120

2. Nad kreską (nie liczone do zrobienia dogranej):

Nadróbki:

za każdą nadróbkę bez kontry z kontrą z rekontrą
przed partią wartość lewy 100 200
po partii wartość lewy 200 400

Premie: Za wygranie kontraktu z kontrą: 50

Za wygranie kontraktu z rekontrą: 100

Szlemiki:

Za wylicytowanie i wygranie:
  • szlemika (12 lew)
  • szlema (13 lew)
przed partią: po partii:
500

1000

750

1500

Za wygranie robra:

  • jeżeli przeciwnicy nie mieli partii: 700
  • jeżeli przeciwnicy mieli partię: 500

Za niedokończony rober (konwencja nie zawsze stosowana[17][18]):

  • za partię: 300
  • za zapis częściowy: 100

Punktacja za grę w obronie[17][18][19]

Obrońcy zyskują punkty za wpadki przeciwników (wzięcie liczby lew mniejszej od wylicytowanej).

Lewy wpadkowe: bez kontry z kontrą z rekontrą
każda lewa pierwsza

lewa

każda

następna

premia za czwartą

i każdą następną

pierwsza

lewa

każda

następna

premia za czwartą

i każdą następną

przed partią 50 100 200 100 200 400 200
po partii 100 200 300 0 400 600 0

Punktacja dla obu stron[17][18][19]

Za honory w jednej ręce:

  • wszystkie honory atutowe (A, K, Q, J, 10) albo 4 asy w grze w BA: 150
  • 4 honory atutowe: 100

Aby wygrać partię w jednym rozdaniu, konieczne jest zadeklarowanie i wygranie kontraktu za 100 pkt., co oznacza, że należy ugrać co najmniej[15]:

  • 5♣/5, 4/4♠, 3BA bez kontry
  • 3♣/3, 2/2♠, 2BA z kontrą
  • 2♣/2, 1/1♠, 1BA z rekontrą.

Komunikacja z partnerem[edytuj | edytuj kod]

Zarówno podczas licytacji, jak i rozgrywki wypowiadanie się na temat posiadanych kart i werbalne ustalanie wspólnej z partnerem strategii gry jest niedopuszczalne[12]. Kwintesencją brydża jest współdziałanie z partnerem, którego karty pozostają nieznane, bez przekazywania sobie nawzajem dodatkowych sygnałów pomagających we współpracy. Zabronione jest stosowanie jakichkolwiek „tajnych” sygnałów (w rodzaju: jeśli położę kartę bliżej lewej strony, to mam asa), a także zachowania mogące wpłynąć na podświadomość partnera (lub zmylenie przeciwnika), na przykład udawanie głębszego namysłu, okazywanie zdenerwowania w określonych momentach gry itp. Aby ograniczyć możliwość podświadomej wymiany nielegalnych informacji (np. odczytywania intencji partnera z modulacji głosu w trakcie licytacji) w brydżu sportowym stosowane są kurtyny zasłaniające partnerów oraz tabliczki z odzywkami, dzięki którym nie używa się głosu.

Mimo tych oczywistych ograniczeń zarówno podczas licytacji, jak i rozgrywki komunikacja z partnerem jest nadal możliwa – jednak jedynym jej nośnikiem jest ustalone znaczenie odzywek licytacyjnych podczas licytacji oraz sygnałów wistowych i zrzutek w fazie rozgrywki. Ustalenia te noszą nazwę systemów (odpowiednio: licytacyjnych i wistowych), oraz alfabetu sygnałów, w zakresie zrzutek. W brydżu sportowym przyjmuje się, że wszelkie ustalenia muszą być jawne dla obu stron. Przeciwnik ma prawo pytać o znaczenie poszczególnych odzywek licytacyjnych, a także o stosowane wisty i zrzutki – odpowiadając na te pytania nie wolno ukrywać żadnych ustaleń.

Brydż sportowy a towarzyski[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Brydż sportowy.

Brydż jest zarówno grą towarzyską, jak i sportową. Można w niego grać w gronie przyjaciół, podobnie jak w wiele innych gier karcianych, jak „tysiąc” czy „66”, ale jest to także dyscyplina sportowa. Istnieje wiele form rywalizacji sportowej w brydżu sportowym:

Podstawowe różnice między brydżem sportowym a towarzyskim:

  • W brydżu sportowym przypadek odgrywa marginalne znaczenie, o wyniku decydują przede wszystkim umiejętności. Nasz wynik zależy nie od otrzymanych kart, tylko od porównania z tym, co zrobią inne pary grające tymi samymi kartami, co my. Brydż jest grą w sensie teorii gier i zawiera element podejmowania decyzji przy ograniczonej informacji (inaczej niż np. szachy). Z tego powodu mogą zdarzyć się rozdania, w których zagranie teoretycznie (statystycznie) gorsze da lepszy wynik, niż zagranie optymalne. W praktyce jednak w brydżu sportowym przy rozegraniu kilkunastu rozdań efekt ten zostaje zniwelowany i na dłuższą metę wygrywają lepsi.
  • W brydżu sportowym wszelkie reguły dotyczące postępowania niezgodnego z zasadami np. omyłkowego nie dołożenia do koloru, regulowane są przez międzynarodowe prawo brydżowe.
  • Obecnie w brydżu sportowym często nie rozdaje się kart własnoręcznie, gracze otrzymują już gotowe pudełka z kartami, które zostały uprzednio rozdane w oparciu o wygenerowany przez komputer rozkład rozdania.
  • Gracze grający w brydża sportowego zazwyczaj stosują konwencje licytacyjne, czyli umowy, na mocy których zalicytowanie określonej odzywki w danej sytuacji ma sztuczne znaczenie (nie jest to obowiązkowe, ale zwiększa efektywność gry na tyle, że bez tego trudno o dobry wynik). Więcej w dziale konwencje.
  • Brydż sportowy doczekał się obszernej literatury oraz własnej terminologii. Istnieje olbrzymia liczba systemów licytacyjnych umożliwiających precyzyjną wymianę informacji i dochodzenie do optymalnych kontraktów.

W brydżu rozgrywane są mistrzostwa świata oraz poszczególnych krajów i kontynentów, a od lat siedemdziesiątych Polska należy do czołówki światowej. Oficjalną organizacją w Polsce, która opiekuje się brydżem, jest Polski Związek Brydża Sportowego, a organizacją międzynarodową jest Światowa Federacja Brydża (World Bridge Federation).

Gry bazujące na brydżu[edytuj | edytuj kod]

Zostało opracowanych wiele odmian brydża dla dwóch czy trzech osób, najpopularniejszą odmianą gry trzyosobowej jest tzw. „gra z dziadkiem”.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Pottage 2009 ↓, s. ?.
  2. Seifert 1996 ↓, s. T2:645.
  3. Seifert 1996 ↓, s. T1:343.
  4. 4,0 4,1 Seifert 1996 ↓, s. T2:646.
  5. Seifert 1996 ↓, s. T1:341.
  6. Seifert 1996 ↓, s. T2:918.
  7. Seifert 1996 ↓, s. T1:157.
  8. Seifert 1996 ↓, s. T1:454.
  9. 9,0 9,1 Pottage 2009 ↓, s. 11.
  10. Andrzej Macieszczak, Janusz Mikke: Brydż. Warszawa: Alfa, 1984, s. 11. ISBN 83-7001-062-8.
  11. Pottage 2009 ↓, s. 12.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 12,5 12,6 Pottage 2009 ↓, s. 14.
  13. 13,0 13,1 Pottage 2009 ↓, s. 13.
  14. Pottage 2009 ↓, s. 10.
  15. 15,0 15,1 Pottage 2009 ↓, s. 15.
  16. Andrzej Macieszczak, Janusz Mikke: Brydż. Warszawa: Alfa, 1984, s. 16–20. ISBN 83-7001-062-8.
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 Magazyn Brydż, numer specjalny 1980, 3. strona okładki.
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 18,4 Magazyn Brydż, numer specjalny 1988, 3. strona okładki.
  19. 19,0 19,1 19,2 Pottage 2009 ↓, s. 16.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Julian Pottage: Brydż – praktyczny przewodnik. Jak grać i wygrać. Poznań: Publicat, 2009, s. 256. ISBN 978-83-245-1746-6.
  2. Bogumił Seifert: Encyklopedia brydża. T. 1 i 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996, s. T1:616, T2:1214. ISBN 83-01-12211-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]