Karty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karty do gry
kolory w grze w karty:
1 – trefl
2 – karo
3 – kier
4 – pik

Karty do gry – papierowe lub plastikowe przybory do gier karcianych.

Prawdopodobnie były już znane w Chinach przed X wiekiem. Powstały na skutek przeniesienia na papier notacji używanej w czasie gry w Kości; niektóre karty wywodzą się także z chińskich papierowych pieniędzy – uważa się[kto?], że w najstarszych grach używano prawdziwych banknotów.

Do Europy karty trafiły około XIV w. i zostały spopularyzowane po rozpowszechnieniu się druku wynalezionego przez Johannesa Gutenberga. Już w 1329 roku, za papieża Jana XXII, synod w Würzburgu wydał zakaz uprawiania hazardu, w tym gry w karty, w kości, szachy i w kule[1].

Wykonuje się je z kilku warstw papieru, od trzydziestu lat powlekanego cienką warstwą plastiku. Wykonuje się także karty o mniejszych wymiarach, wygodne przy stawianiu pasjansów, oraz większe, lepiej widoczne na scenie w czasie pokazów. Dziś standardowe wymiary karty wynoszą 89 × 57 mm.

Skład talii[edytuj | edytuj kod]

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 52 (56) prostokątne karty o wymiarach 63 × 89 milimetrów (karty do pokera), 57 × 89 milimetrów (karty do brydża) lub 60 × 113 milimetrów (karty do tarota) w 4 kolorach:

  • trefl (♣, z jęz. francuskiego "trèfle"[2] – koniczyna, nazwa potoczna: żołądź; ang. Clubs)
  • karo (, z jęz. francuskiego "carreau"[2] – czworokątny, nazwa potoczna: dzwonek; ang. Diamonds)
  • kier (, z jęz. francuskiego "cœur"[2] – serce, nazwa potoczna: czerwień; ang. Hearts)
  • pik (♠, z jęz. francuskiego "pique"[2] – grot, nazwa potoczna: wino; ang. Spades)

W talii znajdują się także dwa jokery – czerwony i czarny, albo dwadzieścia dwa taroki, w tym jeden joker.

Każdy z kolorów posiada 9 (10) kart numerowanych (1) 2 – 10, w tym

Oraz 3 (4) figury:

co daje 13 (14) kart jednego koloru. Cechy przyrostowe podane w nawiasach, bądź wymienione jako alternatywne odnoszą się do tarota.

W taliach typu niemieckiego damę nazywa się wyżnikiem (Ober), a waleta niżnikiem (Unter). Resztę kart oznacza się normalnie. Różnicą są też kolory kart – żołędzie, dzwonki, serca i wina, (na Górnym Śląsku używa się odpowiednio nazw krajc, szel, herc, grin)[potrzebne źródło] którymi popularnie nazywa się trefle, kara, kiery i piki. Żołądź to żołądź Bay eichel.svg, dzwonek to dzwonek do uprzęży ("janczary") Bay schellen.svg, serce to serce Bay herz.svg (z jednej strony czerwone z drugiej purpurowe), a wino to zielony liść Bay gras.svg.

W taliach typu szwajcarskiego podobnie jak typu niemieckiego dama to wyżnik a walet niżnik. Kolory są inne niż typu zwykłego i niemieckiego, są to żołędzie EichelndeutschschweizerBlatt.svg (trefle), dzwonki SchellendeutschschweizerBlatt.svg (kara), kwiaty RosendeutschschweizerBlatt.svg (kiery) i tarcze SchiltendeutschschweizerBlatt.svg (piki).

W taliach tarotowych kolorami są trefle ♣, kara , kiery , i piki ♠. W taliach tarotowych typu hiszpańskiego i włoskiego kolorami są kije Bastoni.png (trefle), monety Denari.png (kara), puchary Coppe.png (kiery) i miecze Spade.png (piki).

Zarówno w taliach tarotowych jak i tarokowych w przeciwieństwie do talii zwykłej kolor liczy 14 kart (król, dama, jeździec, walet i tak dalej).

Liczba kart w talii[edytuj | edytuj kod]

Pełna talia kart zwykłego typu liczy 52 karty (od dwójek do asów).. Zależnie od gry używa się części talii, np. 24 karty (mała talia kartowana od dziewiątek do asów) w tysiącu, 32 karty w pikiecie i skacie (najczęściej w wersji niemieckiej), jednej talii, np. brydż, lub dwóch pełnych talii, np. kanasta. Używa się także całkowicie odmiennych zestawów kart, np. 25 kart do gry w Piotrusia czy 78 kart w tarocie.

Joker[edytuj | edytuj kod]

Dodatkowo w większości talii dołącza się karty zwane dżokerami. Dżoker może służyć w grach np. w remiku, gdzie może zastępować kartę o danej wartości lub kolorze, jak również jako karta zapasowa- w przypadku zgubienia konkretnej karty w talii dżoker może ją zastąpić. Zwykle do każdej talii dodaje się po 2 lub 3 dżokery.

Tasowanie kart

Inne zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Poza grami kart do gry używa się także do innych celów, na przykład takich jak wróżenie (częściej używa się kart tarota wróżbiarskiego) czy triki iluzjonistyczne (iluzja karciana).

Są też wywodzące się z RPG i planszowych gier strategicznych gry karciane, w których używa się specjalnych kart oznaczających różne elementy świata gry. Do bardziej popularnych gier tego typu należą Magic: The Gathering i Doomtrooper.

Karty w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Popularność kart do gry przyczyniła się również do tego, że odwoływało się do nich w swoich dziełach wielu twórców i to nie tylko kompozytorów rosyjskiej opery jak Piotr Czajkowski (Dama pikowa), Siergiej Prokofjew (Miłość do trzech pomarańczy) czy Dymitr Szostakowicz (Gracze). Ważną rolę w operze pełnią one także u Bizeta (Carmen) oraz Verdiego (La Traviata). Jednym z najbardziej znanych odwołań w literaturze jest Alicja w Krainie Czarów Lewisa Carrolla. Istnieje również polski serial animowany jako Baśnie i Waśnie który przedstawia karty.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

Przypisy

  1. Ludus cartorum. W: Jan Witold Suliga: Biblia Szatana. Łódź: Krajowa Agencja Wydawnicza w Łodzi, 1991, s. 12. ISBN 83-03-03220-8.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Anna Dąbrowska: Język polski. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1998, s. 93. ISBN 83-7023-647-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]