Karty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
As Pik z Wzoru Berlińskiego.png Król Kier z Wzoru Berlińskiego.png Dama Trefl z Wzoru Berlińskiego.png Walet Karo z Wzoru Berlińskiego.png Dziesiątka Pik z Wzoru Berlińskiego.png Dziewiątka Kier z Wzoru Berlińskiego.png
DL from Prague.png KH from Prague.png OA from Prague.png UB from Prague.png TL from Prague.png 9H from Prague.png
Swiss card deck - 1850 - 2 of Shields.jpg Swiss card deck - 1850 - King of Flowers.jpg Swiss card deck - 1850 - Ober of Acorns.jpg Swiss card deck - 1850 - Under of Bells.jpg Swiss card deck - 1850 - Banner of Shields.jpg Swiss card deck - 1850 - 9 of Flowers.jpg
1S Trappola.png KC Trappola.png HB Trappola.png JF Trappola.png 10S Trappola.png 9C Trappola.png
Aluette card deck - Grimaud - 1858-1890 - Ace of Swords.jpg Aluette card deck - Grimaud - 1858-1890 - King of Cups.jpg Aluette card deck - Grimaud - 1858-1890 - Knight of Clubs.jpg Aluette card deck - Grimaud - 1858-1890 - Jack of Coins.jpg Dziesięć Mieczy.png Aluette card deck - Grimaud - 1858-1890 - Nine of Cups.jpg

Karty do gry – papierowe lub plastikowe przybory do gier karcianych.

Prawdopodobnie były już znane w Chinach przed X wiekiem. Powstały na skutek przeniesienia na papier notacji używanej w czasie gry w Kości; niektóre karty wywodzą się także z chińskich papierowych pieniędzy – uważa się[kto?], że w najstarszych grach używano prawdziwych banknotów.

Do Europy karty trafiły około XIV w. i zostały spopularyzowane po rozpowszechnieniu się druku wynalezionego przez Johannesa Gutenberga. Już w 1329 roku, za papieża Jana XXII, synod w Würzburgu wydał zakaz uprawiania hazardu, w tym gry w karty, w kości, szachy i w kule[1].

Wykonuje się je z kilku warstw papieru, od trzydziestu lat powlekanego cienką warstwą plastiku. Wykonuje się także karty o mniejszych wymiarach, wygodne przy stawianiu pasjansów, oraz większe, lepiej widoczne na scenie w czasie pokazów. Dziś standardowe wymiary karty wynoszą 88 × 57 mm.

Skład talii[edytuj | edytuj kod]

W taliach typu francuskiego[edytuj | edytuj kod]

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 52 / 56 prostokątne karty o wymiarach 63 × 88 milimetrów (karty do pokera), 57 × 88 milimetrów (karty do brydża) lub 60 × 113 milimetrów (karty do tarota) w 4 kolorach:

  • pik (z jęz. francuskiego „pique”[2] – grot, nazwa potoczna: wino; ang. Spades)
  • kier (z jęz. francuskiego „cœur”[2] – serce, nazwa potoczna: czerwień; ang. Hearts)
  • trefl (z jęz. francuskiego „trèfle”[2] – koniczyna, nazwa potoczna: żołądź; ang. Clubs)
  • karo (z jęz. francuskiego „carreau”[2] – czworokątny, nazwa potoczna: dzwonek; ang. Diamonds)

W talii znajdują się także dwa jokery – czerwony i czarny, albo dwadzieścia dwa taroki, w tym jeden joker.

Każdy z kolorów posiada 9 / 10 kart numerowanych od 1 / 2 do 10, oraz (gdy nie ma 1) dodatkową kartę – As (ang. Ace, niem. Ass, ros. Туз, fr. 1)

Oraz 3 / 4 figury:

co daje 13 / 14 kart jednego koloru. Pogrubione cechy odnoszą się do taroku.

Figury według starszeństwa

F
Poker-sm-221-Ah.png
As
Poker-sm-222-Kh.png
Król
Poker-sm-223-Qh.png
Dama
KN Kier P.png
Jeździec
Poker-sm-224-Jh.png
Walet

Inne

F
Joker Card Image.jpg
Joker
Poker-sm-225-Th.png
Dziesiątka


Taroki


Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - Excuse.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 01.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 02.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 03.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 04.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 05.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 06.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 07.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 08.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 09.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 10.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 11.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 12.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 13.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 14.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 15.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 16.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 17.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 18.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 19.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 20.jpg

Tarot nouveau - Grimaud - 1898 - Trumps - 21.jpg

W taliach typu niemieckiego[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Karty niemieckie.

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 40 / 36 / 32 prostokątne karty w 4 kolorach:

Każdy kolor posiada 6 / 5 / 4 blotki numerowane od 5 / 6 / 7 do 10

oraz 4 figury:

Figury według starszeńtwa

N
Tuz czerwienny z wzoru wuntemburskiego.png
Król czerwienny z wzoru wuntemburskiego.png
Wyżnik czerwienny z wzoru wuntemburskiego.png
Niżnik czerwienny z wzoru wuntemburskiego.png
Tuz (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest as) Król (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest król) Wyżnik (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dama) Niżnik (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest walet)

Inne

N
Kralka czerwienna z wzoru wuntemburskiego.png
Dziesiątka (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dziesiątka)

W taliach typu polskiego[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Karty polskie.

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 40 / 36 / 32 prostokątne karty w 4 kolorach:

Każdy kolor posiada 7 blotek numerowanych od 3 do 9

oraz 5 figury:

Figury według starszeńtwa

P
DH from Poland.jpg
BH from Poland.jpg
KH from Poland.jpg
OH from Poland.jpg
UH from Poland.jpg
Tuz (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest as) Kralka (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dziesiątka) Król (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest król) Wyżnik (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dama) Niżnik (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest walet)
5A from 48 German Cards.jpg 4A from 48 German Cards.jpg 3A from 48 German Cards.jpg


CIEKAWOSTKA: Tuz (w typie niemieckim, polskim i szwajcarskim) jest odpowiednikiem zarówno francuskiej dwójki i francuskiego asa. Dobrze to widać w najstarszych taliach gdzie są blotki: piątka, czwórka i trójka

W taliach typu szwajcarskiego[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Karty szwajcarskie do gry.

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 36 / 48 prostokątne karty w 4 kolorach:

Każdy kolor posiada 7 / 4 blotki numerowane od 3 / 6 do 9

oraz 5 figury:

Figury według starszeńtwa

S
Swiss card deck - 1850 - 2 of Flowers.jpg
Swiss card deck - 1850 - King of Flowers.jpg
Swiss card deck - 1850 - Ober of Flowers.jpg
Swiss card deck - 1850 - Under of Flowers.jpg
Swiss card deck - 1850 - Banner of Flowers.jpg
Tuz (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest as) Król (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest król) Wyżnik (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dama) Niżnik (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest walet) Chorągiew (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dziesiątka)

W taliach typu włoskiego[edytuj | edytuj kod]

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 40 / 52 prostokątne karty w 4 kolorach:

Każdy kolor posiada 7 / 10 blotek numerowanych od 1 do 7 / 10

oraz 3 figury:

Figury według starszeńtwa

W
KC Trappola.png
HC Trappola.png
JC Trappola.png
Król (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest król) Jeździec (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dama) Walet (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest walet)

Inne

W
1C Trappola.png
10C Trappola.png
Jedynka (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest as) Dziesiątka (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dziesiątka)

W taliach typu hiszpańskiego[edytuj | edytuj kod]

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 40 / 48 prostokątne karty w 4 kolorach:

Każdy kolor posiada 7 / 9 blotek numerowanych od 1 do 7 / 9

oraz 3 figury:

Figury według starszeńtwa

H
Aluette card deck - Grimaud - 1858-1890 - King of Cups.jpg
Aluette card deck - Grimaud - 1858-1890 - Knight of Cups.jpg
Aluette card deck - Grimaud - 1858-1890 - Jack of Cups.jpg
Król (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest król) Jeździec (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dama) Walet (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest walet)

Inne

H
Aluette card deck - Grimaud - 1858-1890 - Ace of Cups.jpg
Dziesięć Puszek.png
Jedynka (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest as) Dziesiątka (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dziesiątka)

W taliach tarotowych[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Tarot.

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 56 prostokątne karty w 4 kolorach:

T
Minchiate card deck - Florence - 1860-1890 - Swords - 01.jpg
Minchiate card deck - Florence - 1860-1890 - Cups - 01.jpg
Minchiate card deck - Florence - 1860-1890 - Batons - 01.jpg
Minchiate card deck - Florence - 1860-1890 - Coins - 01.jpg
T Miecz (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest pik) Kielich (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest kier) Maczuga (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest trefl) Moneta (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest karo)

Każdy kolor posiada 10 blotki numerowane od 1 do 10

oraz 4 figury:

Figury według starszeństwa

T
KC Tarot.png
QC Tarot.png
HC Tarot.png
JC Tarot.png
Król (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest król) Dama (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dama) Jeździec (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dama) Walet (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest walet)

Inne

W
TT Tarot.png
1C Tarot.png
10C Tarot.png
Głupiec (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest joker) Jedynka (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest as) Dziesiątka (jego odpowiednikiem w typie francuskim jest dziesiątka)

Wielkie Arkana

0 Głupiec
TT Tarot.png
I Kuglarz
T1 Tarot.png
II Papieżyca
T2P - Tarot.jpg
III Cesarzowa
T3 Tarot.png
IIII Cesarz
T4 Tarot.png
V Papież
T5P - Tarot.jpg
VI Kochankowie
T6 Tarot.png
VII Rydwan
T7 Tarot.png
II Junona
T2 Tarot.png
VIII Sprawiedliwość
T8 Tarot.png
VIIII Eremita
T9 Tarot.png
X Koło Fortuny
T10 Tarot.png
XI Siła
T11 Tarot.png
XII Wisielec
T12 Tarot.png
XIII Śmierć
T13 Tarot.png
XIIII Powściągliwość
T14 Tarot.png
V Jowisz
T5 Tarot.png
XV Diabeł
T15 Tarot.png
XVI Wieża
T16 Tarot.png
XVII Gwiazda
T17 Tarot.png
XVIII Księżyc
T18 Tarot.png
XVIIII Słońce
T19 Tarot.png
XX Sąd Ostateczny
T20 Tarot.png
XXI Świat
T21 Tarot.png

W talii znajduje się również 22 wielkich arkanów

Tichu[edytuj | edytuj kod]

Dostępne są również chińskie karty zwane Tichu, w którym kolorami są czerwone gwiazdy, zielone jadeity, niebieskie pagody i czarne miecze.

Liczba kart w talii[edytuj | edytuj kod]

Pełna talia kart zwykłego typu liczy 52 karty (od dwójek do asów). Zależnie od gry używa się części talii, np. 24 karty (mała talia kartowana od dziewiątek do asów) w tysiącu, 32 karty w pikiecie i skacie (najczęściej w wersji niemieckiej), jednej talii, np. brydż, lub dwóch pełnych talii, np. kanasta. Używa się także całkowicie odmiennych zestawów kart, np. 25 kart do gry w Piotrusia czy 78 kart w tarocie.

Joker[edytuj | edytuj kod]

Dodatkowo w większości talii dołącza się karty zwane dżokerami. Dżoker może służyć w grach np. w remiku, gdzie może zastępować kartę o danej wartości lub kolorze, jak również jako karta zapasowa – w przypadku zgubienia konkretnej karty w talii dżoker może ją zastąpić. Zwykle do każdej talii dodaje się po 2 lub 3 dżokery.

Inne zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Tasowanie kart

Poza grami kart do gry używa się także do innych celów, na przykład takich jak wróżenie (częściej używa się kart tarota wróżbiarskiego) czy triki iluzjonistyczne (iluzja karciana).

Są też wywodzące się z RPG i planszowych gier strategicznych gry karciane, w których używa się specjalnych kart oznaczających różne elementy świata gry. Do bardziej popularnych gier tego typu należą Magic: The Gathering i Doomtrooper.

Karty w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Popularność kart do gry przyczyniła się również do tego, że odwoływało się do nich w swoich dziełach wielu twórców i to nie tylko kompozytorów rosyjskiej opery jak Piotr Czajkowski (Dama pikowa), Siergiej Prokofjew (Miłość do trzech pomarańczy) czy Dymitr Szostakowicz (Gracze). Ważną rolę w operze pełnią one także u Bizeta (Carmen) oraz Verdiego (La Traviata). Jednym z najbardziej znanych odwołań w literaturze jest Alicja w Krainie Czarów Lewisa Carrolla. Istnieje również polski serial animowany jako Baśnie i Waśnie który przedstawia karty.

Wersje do sprzedaży[edytuj | edytuj kod]

W zależności od sytuacji karty mogą być dostępne pojedynczo. W zestawach składających się z dwóch talii zwykłych (zwykle każda talia ma inny kolor „koszulki”) lub tematycznej np.: dotyczącej danego miasta lub tematu. Taki zestaw może posiadać opakowanie z różnego materiału. Ponadto w sprzedaży hurtowej używa się również kartonów zawierających w zależności od wielkości opakowania 12 (dla talii 54/55 kart) lub 24 (dla talii 24 karty) pojedyncze talie mające zwykle opakowania w dwóch kolorach gdzie każdy stanowi połowę wszystkich opakowań. W kartonie karty są zwykle układane w dwa rzędy każdy z opakowaniami w jednym kolorze. W przypadku opakowań posiadających trzy rzędy gdzie też występują dwa kolory opakowań wówczas talie układa się przemiennie w każdym rzędzie.

Producenci kart do gry[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ludus cartorum. W: Jan Witold Suliga: Biblia Szatana. Łódź: Krajowa Agencja Wydawnicza w Łodzi, 1991, s. 12. ISBN 83-03-03220-8.
  2. a b c d Anna Dąbrowska: Język polski. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1998, s. 93. ISBN 83-7023-647-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]