Buławnik czerwony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Buławnik czerwony
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina epidendronowe
Rodzaj buławnik
Gatunek buławnik czerwony
Nazwa systematyczna
Cephalanthera rubra (L.) Rich.
De orchid. eur. 38. 1817

Buławnik czerwony (Cephalanthera rubra (L.) Rich.) – gatunek rośliny należący do rodziny storczykowatych (Orchidaceae).

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]

Występuje na obszarach klimatu umiarkowanego w Europie, Afryce Północnej i Azji Zachodniej. Południowa granica zasięgu przebiega przez Maroko (Atlas Wysoki), Algierię, wyspy Kreta i Cypr, północno-wschodnią Syrię po Iran[2], północna - przez południową Skandynawię[3]. W Polsce roślina rzadka i z tendencją do zmniejszania liczebności. Notowano ją na około 300 stanowiskach, w 2002 potwierdzono występowanie na ok. 150. Najwięcej stanowisk jest na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej oraz na niżu - w Puszczy Białowieskiej, na terenie Warmii i Mazur oraz w Wolińskim Parku Narodowym.[3] W Karpatach notowany był tylko na 6 stanowiskach. Jednakże w ostatnim trzydziestoleciu w polskich Karpatach potwierdzono jego występowanie tylko na jednym stanowisku, na Machowej Górze na Pogórzu Cieszyńskim[4].

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Łodyga
Ma wysokość 10-60 cm i jest w górnej części omszona. Wyrasta z obłego, często niemal pionowo rosnącego kłącza.
Liście
3-6 na łodydze, lancetowate i ostro zakończone.
Kwiaty
Kwiatostan luźny, wielostronny kłos z dużymi, otwartymi kwiatami bez szypułek. Barwa: różowofioletowa do czerwonej. Warżka bez ostrogi biała i czerwono obrzeżona, podzielona i częściowo zakryta. Jest dwuczłonowa, a jej pierwszy człon ma długość większą od szerokości. Zalążnia skręcona, siedząca i omszona. Pylnik stojący na prętosłupie, wolny. Działki okwiatu mają długość 15-20 mm i podczas kwitnienia są odstające.
Owoc
Torebka zawierająca liczne i bardzo drobne nasiona.
Kwiaty buławnika czerwonego
Budowa kwiatu

Biologia i ekologia[edytuj]

Rozwój
Bylina, geofit. Kwitnie od maja do lipca. Jest allogamiczny, zapylają go owady z rodzajów: Chelostoma (głównie Chelostema campanularum i Ch. fuliginosum[3]) i Dufourea. Kwiaty zwabiają owady barwą i kształtem, jednakże nie wytwarzają nektaru. Owoce zawiązują się tylko na niewielkiej procentowo liczbie kwiatów.
Siedlisko
Rośnie w widnych lasach liściastych, głównie buczynach, niekiedy również w dąbrowach i grądach. Jest gatunkiem ciepłolubnym, preferującym żyzne gleby o odczynie zbliżonym do obojętnego, z wapiennym podłożem.[3]

W Europie jego zasięg pionowy wynosi 0-2400 m n.p.m.[2]. W Polsce najwyżej położone z nich znajdowało się na Nosalu (ok. 1100 m n.p.m.)[4]. Jego populacje w Polsce zazwyczaj składają się z kilkunastu osobników, jedynie na stanowisku w okolicach Leżajska było około 250 pędów kwitnących i 50 płonnych[5].

Fitosocjologia
Gatunek charakterystyczny dla Ass. Cephalanthero rubrae-Fagetum[6].
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 36[7].

Ochrona[edytuj]

Roślina objęta w Polsce ochroną ścisłą. Kategorie zagrożenia gatunku:

Gatunek zagrożony jest głównie przez zmiany w strukturze drzewostanów w których rośnie, szczególnie przez wprowadzanie drzew iglastych powodujących zakwaszanie gleby. Zagrożeniem jest również zacienianie jego stanowisk przez rozrastające się drzewa[5] lub ekspansja niektórych roślin inwazyjnych, jak np. nawłoć (Solidago) czy niecierpek drobnokwiatowy (Impatiens parviflora).[3] Pojedyncze rośliny zagrożone są również przez prace leśne przy pozyskiwaniu drewna.

Zmienność[edytuj]

Tworzy mieszańce z: buławnikiem wielkokwiatowym i buławnikiem mieczolistnym[7].

Przypisy

  1. P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-01].
  2. a b Helmut Baumann: Storczyki Europy i obszarów sąsiednich. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-698-9.
  3. a b c d e Kędzia Maciej, Stępień Arkadiusz: Buławnik czerwony - niezwykła orchidea, w: "Przyroda polska" nr 4, maj 2014, ISSN 0552-430X, s. 30-31
  4. a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  5. a b Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  6. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  7. a b Rutkowski L. Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 2006
  8. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  9. Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.