Cypr (wyspa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cypr
Zdjęcie satelitarne
Zdjęcie satelitarne
Kontynent Azja
Państwo  Cypr
 Cypr Północny
 Wielka Brytania (terytoria Dhekelia i Akrotiri)
Akwen Morze Śródziemne
Powierzchnia 9251 km²
Populacja (2007)
 • liczba ludności
 • gęstość

1 053 557
107 os./km²
Położenie na mapie Morza Śródziemnego
Mapa lokalizacyjna Morza Śródziemnego
Cypr
Cypr
Ziemia35°05′02,26″N 33°19′17,51″E/35,083960 33,321530
Mapa wyspy
Mapa wyspy

Cyprazjatycka[1][2][3][4][5] wyspa we wschodniej części Morza Śródziemnego, często traktowana jako część Bliskiego Wschodu[6][7][8][9][10]. Czasami bywa jednak zaliczana do Europy[11], gdyż historycznie, kulturowo i politycznie stanowi jej część[potrzebny przypis]. Jest trzecią pod względem wielkości wyspą na Morzu Śródziemnym po Sycylii i Sardynii[12].

Geografia[edytuj]

Skała Afrodyty na cypryjskim wybrzeżu
 Osobny artykuł: Geografia Cypru.

Cypr jest położony ok. 65 km na południe od Turcji, 100 km na zachód od Syrii i 770 km na południowy wschód od kontynentalnej Grecji. Wyspa rozciąga się na długości 225 km, od przylądka Arnauti na zachodzie do przylądka Apostolos Andreas na północnym wschodzie, a jej rozciągłość w osi północ-południe wynosi 100 km. Długość linii brzegowej wynosi ok. 640 km[12].

W północnej części wyspy znajdują się równoleżnikowo ułożone Góry Kyreńskie, zaś na południu i południowym zachodzie położone są góry Troodos, których najwyższym szczytem jest Olimbos (1951 m), będący także najwyższą górą wyspy. Między pasmami gór rozciąga się równina Mesaoria[12].

Największą rzeką wyspy jest wypływający z gór Troodos Pedieos, który uchodzi do Zatoki Famagusta. Warunki klimatyczne są typowe dla obszaru Morza Śródziemnego: latem jest gorąco i słonecznie, zimą deszczowo[12].

Rzeźba terenu jest urozmaicona, gleby urodzajne. Warunki zewnętrzne sprzyjają uprawie oliwek, tytoniu i winogron, z których produkuje się wina. Cypryjczycy jednak największe zyski czerpią z turystyki.

Historia[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Cypru.
Podział wyspy na część grecką i turecką

W czasie macedońskiej wojny domowej doszło tam do bitwy (306 r. p.n.e.). W starciu tym Demetriusz I Poliorketes, na czele 150 okrętów, w tym eskadry ateńskiej, powstrzymał flotę Ptolemeusza, składającą się ze 140 okrętów wojennych i 200 transportowych wiozących 10 000 piechoty. Ptolemeusz uciekł z 8 okrętami. Po bitwie poddały się jego państwa na Cyprze (za Małą Encyklopedią Wojskową).

Większość mieszkańców Cypru stanowią Grecy. Turcy stanowią ok. 1/5 ludności. Od schyłku epoki kolonialnej Grecy walczyli o, popierane przez Grecję, zjednoczenie Cypru z Grecją (tzw. Enosis), co wywołało konflikty z ludnością turecką, która w odpowiedzi proponowała przyłączenie Cypru do Turcji lub pozostawienie go kolonią brytyjską, później zaś podział Cypru na dwie części inkorporowane następnie do Turcji i Grecji (tzw. Taksim). W 1925 roku wyspa uzyskała status brytyjskiej kolonii. Pod koniec lat 50. XX w. gdy kolejne starania przyłączenia wyspy do Grecji nie uzyskały poparcia na forum międzynarodowym, Grecy cypryjscy opowiedzieli się za niepodległością wyspy. W wyniku porozumienia Wielkiej Brytanii, Grecji, Turcji i Cypryjczyków w 1960 r. Cypr został uznany przez ONZ za niezależną republikę[13]. Konstytucja gwarantowała niezależność wyspy i zabraniała Grekom włączenia jej do Grecji. Kilka lat później warunek ten został złamany i parlament przegłosował ustawę, w wyniku której wybuchła wojna domowa pomiędzy cypryjskimi Grekami a Turkami. W konflikt włączyła się Turcja, która w 1974 roku dokonała inwazji na wyspę, a w 1983 r. ogłosiła utworzenie Republiki Tureckiej Cypru Północnego. Nie została ona uznana przez żadne inne państwo, ale istnieje do dziś, dzieląc Cypr na dwie części.

Zabytki[edytuj]

Cypr obfituje w zabytki, znajdujące się zarówno w strefie greckiej, jak i tureckiej. Na tureckiej północy warto zwiedzić m.in. ruiny Salaminy pod miastem Famagusta, samą Famagustę z ufortyfikowanym zamkiem i licznymi zabytkami architektonicznymi, górskie zamki St. Hilarion i Kantara niedaleko Kyrenii i wiele innych. W części greckiej turyści chętnie odwiedzają Larnakę, powstałą w XIII w. p.n.e., ruiny starożytnych miast Pafos, Kurion, Amathus i wiele innych miejsc.


Przypisy

  1. Asia w Encyclopedia Britanica
  2. Jerzy Makowski: Geografia fizyczna świata. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 80, 82, 134, 135. ISBN 978-83-01-14218-6.
  3. Urzędowy wykaz nazw państw i terytoriów niesamodzielnych. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2011, s. 8, 47, 49, 63. ISBN 978-83-254-1600-3.
  4. Cypr, Encyklopedia PWN
  5. Composition of macro geographical (continental) regions, geographical sub-regions, and selected economic and other groupings, United Nations
  6. Middle East, Britannica on-line
  7. Geography: Cyprus, The World Factbook. Central Intelligence Agency
  8. Atlas of the Middle East, Central Intelligence Agency, Washington 1993
  9. Middle East, Xpeditions Altas, National Geographic
  10. Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 2. Bliski Wschód, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, Warszawa 2004
  11. Encyclopedia Britanica
  12. a b c d Cyprus, „Encyclopedia Britannica” [dostęp 2017-11-04] (ang.).
  13. Adamczyk A.: Cypr. Dzieje polityczne. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2002. ISBN 83-88938-19-3.