Czarnobrody

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Czarnobrody
Edward Teach
Ilustracja
Czarnobrody (drzeworyt z 1734)
Data urodzenia

ok. 1680

Data śmierci

22 listopada 1718

Zawód, zajęcie

pirat

Narodowość

angielska

Litografia z XVIII wieku przedstawiająca Czarnobrodego

Czarnobrody (ang. Blackbeard, właśc. Edward Teach lub Thatch, także Thack, Thatche i Theach[a][1]) (ur. około 1680[1][2], zm. 22 listopada[3]/2 grudnia[4] 1718) – angielski pirat, w latach 1717–1718 grasujący na wschodnim wybrzeżu Ameryki Brytyjskiej i Morzu Karaibskim, jeden z najgroźniejszych piratów swojego okresu[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jednym z najważniejszych źródeł nt. jego życia jest wydana w 1724 praca General History of the Pyrates pióra kapitana Charlesa Johnsona[5]. Według niektórych źródeł urodził się w Bristolu[1], inne relacje wskazują na Jamajkę jako miejsce jego urodzenia[6][5]. O jego młodości wiadomo niewiele; niewykluczone, że również nazwisko, pod którym Czarnobrody jest znany, było fałszywe[5].

Prawdopodobnie służył na okrętach korsarskich podczas Wojny Królowej Anny[1]; przez pewien czas podlegał słynnemu korsarzowi i piratowi Benjaminowi Hornigoldowi, który miał swoją bazę na wyspie New Providence[1]. Teach był jednym z najwierniejszych żeglarzy Hornigolda; kiedy zbuntowana załoga odsunęła w 1717 kapitana od dowodzenia okrętem „Ranger”, Czarnobrody był jednym z niewielu, którzy pozostali wobec niego lojalni[5]. Po tym wydarzeniu Teach uczestniczył w kilku kolejnych wypadach Hornigolda[5].

Jesienią 1717 na New Providence zjawił się pirat Stede Bonnet, dowodzący slupem „Revenge”[5]. Bonnet był ranny po potyczce z hiszpańskim okrętem wojennym, w związku z czym zgodził się na to, by Teach przejął czasowo dowodzenie nad jego okrętem[5]. Ataki na inne statki Czarnobrody prowadził więc początkowo na slupie Bonneta, a następnie na zdobycznym francuskim okręcie La Concorde, przemianowanym na „Queen Anne’s Revenge” (Zemsta Królowej Anny)[1]. Łącznie w ciągu jesiennych miesięcy 1717 Teach złupił kilkanaście okrętów u wybrzeży Wirginii i w zatoce Delaware[5], a także podczas późniejszego wypadu w okolice Leeward Islands, gdzie zdobyto „La Concorde”[5]. Po zdobyciu nowego okrętu flagowego znacznie go dozbroił, umieszczając na nim łącznie ok. 40 dział; poprzednią swoją jednostkę, „Revenge”, zwrócił Bonnetowi[5]. Obydwaj piraci współpracowali ze sobą w następnych tygodniach[5].

1718[edytuj | edytuj kod]

Okres zimowy 1717/1718 Bonnet i Teach spędzili na New Providence, a następnie na pewien czas rozdzielili się[5]. Do ponownego ich spotkania doszło wiosną 1718 na wyspach Turneffe. Wówczas załoga Bonneta, przekonana o jego niekompetencji, poprosiła Teacha o przejęcie dowodzenia nad „Revenge”, na co ten przystał, zmuszając Bonneta do rezygnacji, a na nowego kapitana statku wyznaczając swojego podwładnego Richardsa[5]. W tym samym okresie piraci przejęli i dołączyli do swojej floty slup „Adventure”, a na jego kapitana Czarnobrody wyznaczył Israela Handsa[5].

W szczytowym momencie kariery – wiosną 1718 roku – Teach dysponował 4 (lub więcej, licząc jednostki sprzymierzone[5][1]) okrętami, 60 działami i ok. 400 ludźmi[7]. Wielu z marynarzy napadniętych statków przyłączało się do załogi Czarnobrodego[5]. Jedną z najbardziej znamiennych akcji Teacha była przedsięwzięta przezeń w maju 1718 tygodniowa blokada morska Charleston, w której uczestniczyło osiem okrętów i w której wyniku piraci splądrowali kilka statków, a także sterroryzowali miasto, zmuszając włodarzy do okupienia się w zamian za uwolnienie jeńców (okupem był wart kilkaset funtów ładunek lekarstw)[1][5]. Po zdjęciu blokady Teach skierował swoje okręty w okolice przesmyku Topsail (współcześnie przesmyk Beaufort), gdzie najprawdopodobniej celowo osadził kilka własnych okrętów na mieliźnie i porzucił większość swojej załogi[1][5]. Niewykluczone, że był to wypadek, zapewne jednak Teach dążył do uszczuplenia liczby marynarzy, chcąc uniknąć nadmiernego podziału łupów[5]. W czerwcu 1718 popłynął do Bath i tam wystarał się u gubernatora Karoliny Północnej Charlesa Edena o ułaskawianie, na krótki czas zrezygnowawszy z piractwa[1]. Ożenił się z córką lokalnego plantatora i zamieszkał w okolicach Bath[5]. Wkrótce jednak zaczął ponownie grasować po pobliskich akwenach, m.in. w przesmyku Ocracoke[1]. Charles Eden nie podejmował działań skierowanych przeciwko Teachowi, w związku z czym mieszkańcy wybrzeża i ofiary pirata zwrócili się w tajemnicy o pomoc do gubernatora Wirginii, Alexandra Spotswooda[5][3].

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Teach zginął 22 listopada 1718 (wg starego stylu, bądź 2 grudnia wg nowego kalendarza[4]) w trakcie potyczki z dwoma okrętami („Jane” i „Ranger”) dowodzonymi przez angielskiego porucznika Roberta Maynarda, działającego na polecenie Spotswooda[1][3]. Do bitwy doszło w okolicach przesmyku Ocracoke[2]. W tym dniu na statku Czarnobrodego znajdowało się około 20 ludzi[3]. Brytyjczyk wykorzystał podstęp, każąc większości swojej załogi schować się pod pokładem flagowca „Jane” – Teach, nieświadom tego, nakazał abordaż okrętu,co doprowadziło do klęski piratów i śmierci Czarnobrodego[5]. Maynard rozkazał odciąć głowę Teacha, a jego ciało wyrzucić za burtę[1]. Za zabicie Czarnobrodego otrzymał od Spotswooda sto funtów szterlingów nagrody[1]. Następnie skierował się do Wirginii, gdzie głowę Czarnobrodego wywieszono na widok publiczny, a następnie do Bath; tam odszukano i zaaresztowano kilkunastu podwładnych Teacha, m.in. Israela Handsa[5]. Był on jedynym spośród piratów Czarnobrodego, którego ułaskawiono w procesie w Williamsburgu w marcu 1719; jego zeznania obciążały władze kolonialne Karoliny Północnej, od dłuższego czasu uznawane za przychylne piratom[5]. Informacje nt. zgonu Teacha rozpowszechniane były m.in. w prasie londyńskiej[3].

Wygląd i charakter[edytuj | edytuj kod]

Bandera Czarnobrodego

Według opisu Henry'ego Bostocka, który był jedną z ofiar Teacha, pirat był wysokim mężczyzną o bardzo długiej czarnej brodzie[5]. Podobny jego opis zachował się w General History of the Pyrates Johnsona[5]. Charakterystyka ta przeniknęła do większości przedstawień Teacha w dziełach kultury popularnej[5].

Według opisu Johnsona Teach, aby wyglądać groźniej, uciekał się do zabiegów takich jak wiązanie swojego zarostu w supły i warkocze, przywiązywanie doń wstążek, czy podkładanie ognia pod swój kapelusz[5]. Miało to na celu wzbudzić lęk u napotkanych żeglarzy i skłonić ich do poddania się bez walki[5].

We wspomnianej pracy General History Johnson opisuje Teacha jako osobę charyzmatyczną, lecz nieprzewidywalną[5]. Nakazał m.in. zapalić w ładowni swojego statku siarkę, a w toksycznym dymie wytrzymał najdłużej z całej załogi[5]. Miał również bez przyczyny postrzelić w nogę jednego ze swoich oficerów, Israela Handsa, tłumacząc ten czyn tym, że musi „co jakiś czas przypominać załodze, kim jest”[5].

Czarnobrody prowadził prywatny dziennik, który, choć zachowały się nieliczne jego fragmenty, stanowi jedno ze źródeł dla badań nad jego biografią[5][6].

Elementem amerykańskiego folkloru stał się nigdy nie odnaleziony legendarny skarb Czarnobrodego (największy pojedynczy łup, szacowany na sumę 325 tys. ówczesnych funtów szterlingów[potrzebny przypis]), istnienie którego podawane jest jednak przez historyków w wątpliwość[2]. W latach 90. XX wieku u wybrzeży Północnej Karoliny odnaleziono wrak statku, będącego prawdopodobnie należącą do Teacha „Zemstą królowej Anny”[2].

Czarnobrody w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Filmy i seriale[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • 2003: One Piece – seria mang, w której występuje postać o imieniu Marshall D. Teach, która przypomina postać Czarnobrodego
  • 2013: Assassin’s Creed IV Black Flag – przygodowa gra akcji

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. według innych źródeł Edward Drummond, aczkolwiek imię pod którym się urodził jest nieznane

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n Robert E. Lee, Blackbeard the Pirate, „Dictionary of North Carolina Biography”, NCpedia, 1986 [dostęp 2023-06-04] (ang.), wersja online.
  2. a b c d e Blackbeard, [w:] Encyclopædia Britannica [online] [dostęp 2023-06-04] (ang.).
  3. a b c d e Arthur L. Cooke, British Newspaper Accounts of Blackbeard's Death, „The Virginia Magazine of History and Biography”, 61 (3), 1953, s. 304–307, ISSN 0042-6636, JSTOR4245947 [dostęp 2023-06-04] (ang.).
  4. a b A Date with History, [w:] Angus Konstam, Blackbeard: America's most notorious pirate, Hoboken, NJ: Wiley, 2006, ISBN 978-0-471-75885-3 [dostęp 2023-06-04].
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag Lindley S. Butler, Pirates, privateers & rebel raiders of the Carolina coast, Chapel Hill, NC: Univ. of North Carolina Press, 2000, s. 25-50, ISBN 978-0-8078-4863-0 [dostęp 2023-05-29] (ang.).
  6. a b Philip Gosse, Historia piractwa, Oświęcim: Napoleon V, 2018, s. 162-163, ISBN 978-83-7889-762-0.
  7. Joel K. Bourne Jr., Czarnobrody żyje [w]: National Geograpic Polska, nr lipiec 2006, s. 46-53