Czermna (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy wsi w województwie małopolskim, powiecie tarnowskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Czermna
Czermna
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat tarnowski
Gmina Szerzyny
Liczba ludności (2007) 1807[1]
Strefa numeracyjna (+48) 14
Kod pocztowy 38-245
Tablice rejestracyjne KTA
SIMC 0832232
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Czermna
Czermna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Czermna
Czermna
Ziemia 49°49′02″N 21°17′40″E/49,817222 21,294444

Czermnawieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, w gminie Szerzyny.

Położenie i ukształtowanie terenu[edytuj | edytuj kod]

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego. W latach 1999-2002 wraz z całą gminą Szerzyny Czermna wchodziła w skład powiatu jasielskiego w województwie podkarpackim.

Czermna położona jest we wschodniej części Gminy Szerzyny, u zachodniego podnóża  wzniesienia Góry Liwocz (562 m n.p.m.) w głównym grzbiecie Pogórza Ciężkowickiego,po południowej stronie Pasma Brzanki, w dolinie potoku Czermianka. Czermna graniczy od zachodu z Szerzynami, od płn. zachodu ze Swoszową a od wschodu i północy z Gminami Brzostek, Jodłowa i Skołyszyn.[2]

Rzeźba terenu na obszarze sołectwa Czermna jest zróżnicowana. Południowa część obszaru posiada charakter dolin niewielkich cieków wodnych (zlewnia Ropy) o wysokości 200 – 250 m n.p.m. Tereny północnej części obszaru mają charakter podgórski, gdzie wysokość nad poziom morza dochodzi do 500 metrów. Wzniesienia odznaczają się przeważnie łagodnymi grzbietami i spadzistymi stokami pociętymi licznymi debrami i parowami o stromych, urwistych brzegach. Sąsiednie, najwyżej położone obszary leżą w paśmie Brzanki (450-534 m n.p.m.). Najwyższym wzniesieniem całego obszaru jest Brzanka (Dobratyń) – 534 m n.p.m.[3]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś po raz pierwszy była wzmiankowana w dokumentach w 1353 roku jako darowizna króla Kazimierza Wielkiego na rzecz Piotra z Klecia i jego braci. W roku 1360 została przeniesiona na prawo magdeburskie. Po ojcu kolejnym właścicielem wsi był Dymitr z Goraja. Prawdopodobnie Gorajscy ufundowali w 2. połowie XIV wieku parafię w Czermnej, po raz pierwszy wzmiankowaną w dokumentach w 1512 roku[4].

Pierwsza nazwa wsi w oryginalnym zapisie brzmiała "Villam Czyrmna" i pochodzi z 1353 roku. Inne nazwy to: Czirmna, Cyrno, Czermno, Czermina. Najprawdopodobniej jednak nazwa wywodzi się od Jana Czermieńskiego lub według innych źródeł Czermnieńskiego. W ten sposób ustaliła się obecnie brzmiąca nazwa Czermna.[5]

W dniu 18 listopada 1914 roku do Czermnej wkroczyły wojska rosyjskie. Kilku młodych mężczyzn wstąpiło do legionów polskich i wzięło udział w walkach wyzwoleńczych. Dnia 5 maja 1915 r. po krótkich potyczkach z Moskalami Czermna była wolna. Ważnym dla wioski wydarzeniem było odzyska­nie przez Polskę niepodległości w dniu 11 listopada 1918 roku.Okres międzywojenny był czasem znacznego rozwoju Czermnej. Zalicza­no ją do wsi postępowych pod względem przemysłowym, gospodarczym i kulturalnym. Rozwój ten przerwała II wojna światowa. Niemcy wkroczyli do Czermnej 8 września 1939 r. wieczorem. Ludności zostały narzucone kontyngenty - obo­wiązkowe dostawy zboża, mleka, mię­sa, za które władze okupacyjne wypła­cały alkoholem. Rozpoczęto łapanki mężczyzn na przymusowe roboty do Rzeszy. Do getta w Bieczu wywieziono Żydów z 7 rodzin mieszkających w Czermnej[3].

W Czermnej znajduje się zabytkowy drewniany kościół pw. św. Marcina, wybudowany w 1520 roku, w XVIII wieku powiększony o wieżę i kaplicę i przebudowany na trójnawowy. W ołtarzu głównym kościoła znajdował się otoczony kultem obraz Matki Bożej Pocieszenia (koronowany w 2011 roku), przeniesiony w 2000 roku do nowo wybudowanego kościoła - Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia[6].

We wsi działa jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej oraz Stowarzyszenie Kulturalno-Sportowe "Liwocz" Szerzyny Klub Piłki Nożnej.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół kościelny parafii rzymskokatolickiej przy sanktuarium Matki Boskiej Pocieszenia

wpisany do rejestru zabytków; pierwotny kościół p. w. Marcina Biskupa erygowany był w 1312r.; obecny został zbudowany w 1520r., poświęcony w 1537r. Stary kościół jest drewniany, konstrukcji zrębowej, z wieżą konstrukcji słupowej, kryty blachą, 3 nawowy, halowy z pozornym sklepieniem. Kościół był wielokrotnie przebudowywany, w XVIII w. otrzymał barokową wieżę, ściany pokryto polichromią, dobudowano drewnianą kaplicę Serca Jezusowego. W 1954r. Kościół otrzymał przywilej sanktuarium maryjnego.

W skład zespołu kościelnego wchodzą: kościół drewniany, dzwonnica murowana z XVIII/XIX w., dawny cmentarz przykościelny wraz z kamiennym ogrodzeniem, czterema kapliczkami i bramką, rosnąca poza ogrodzeniem pozostałość starodrzewu dębu, w skład którego wchodzi m. in. pomnik przyrody – dąb szypułkowy, wiek ok. 110 lat. Obok starego kościoła wybudowano nowy, konsekrowany w 2000r. - Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia ze słynnym XVI- wiecznym łaskami słynącym obrazem Matki Bożej Pocieszenia, koronowanym w 2011r. Pierwsze zapiski dotyczące obrazu - kopii obrazu z kościoła w Rzymie,  pochodzą z 1654r., obecnie słynący łaskami. Niedaleko kościołów położone są dwa cmentarze parafialne.

  • Zespół dworsko-parkowy w przysiółku Załęże (Sarysz)

w 1851r. był dużych rozmiarów folwark z parkiem, stawem i zielenią wzdłuż alei; obecnie w skład zespołu wchodzi park krajobrazowy i zabudowa folwarczna: budynki spichlerza i stajni, starodrzew oraz ślady pierwotnej kompozycji parkowej zieleni i ciągów komunikacyjnych, układ topograficzny terenu i aleja dojazdowa. Dwór nie zachował się; na tym obszarze znajduje się budynek leśniczówki z lat 60-tych XIX w.

  • Miejsce po dawnym folwarku „Na Górze”

teren położony w górnej części Czermnej, ostatnim właścicielem folwarku byli F. M. Gadzałowie. Drewniany dwór uległ spaleniu, dawne zabudowania nie zachowały się, pozostał jedynie szpaler starych drzew rosnących wzdłuż drogi oraz relikty stawów.

na szlaku turystycznym z Brzanki do Liwocza, 472 m n.p.m., zalesiony szczyt  na płn. zachód od Liwocza, okazały kamień zbudowany z piaskowca ciężkowickiego, ze śladami pazurów.[2]

Miejsca pamięci narodowej[edytuj | edytuj kod]

Pomnik poległych żołnierzy I Pułku Strzelców Podhalańskich AK i ofiar pacyfikacji[edytuj | edytuj kod]

Pacyfikację przeprowadzili żołnierze Wehrmachtu oraz frontowych oddziałów SS 24 XII 1944 r. w ramach odwetu za działalność partyzancką. Podczas pacyfikacji zginęli: Filipiak Edward ps. "Łoś", Janiga Andrzej, Janiga Apolonia, Janiga Franciszek, Janiga Władysław, Kaczka Wojciech, Kozak Ignacy i Wierzgacz Andrzej[7].

Najbliższe miasta[edytuj | edytuj kod]

Biecz (15 km), Ciężkowice (30 km), Jasło (25 km), Pilzno (30 km), Tarnów (40 km), Tuchów(35 km)

Osoby związane z wsią[edytuj | edytuj kod]

W Czermnej 14 marca 1804 r urodził się Józef Przerwa-Tetmajer – matematyk, poeta, uczestnik powstania listopadowego, działacz patriotyczny, przyjaciel Seweryna Goszczyńskiego.

Przypisy

  1. Plan odnowy miejscowości Szerzyny
  2. 2,0 2,1 Czermna.
  3. 3,0 3,1 [bip.malopolska.pl Plan Odnowy Miejscowości Czermna].
  4. Archiwum Diecezjalne w Tarnowie [dostęp 18 października 2009]
  5. Gmina Szerzyny na starej fotografii. SCAN.
  6. Kościoły zabytkowe Diecezji tarnowskiej [dostęp 31 sierpnia 2011]
  7. Miejsca pamięci narodowej.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]