Tuchów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Tuchów (ujednoznacznienie).
Tuchów
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Ratusz, w tle kościół św. Jakuba
Herb Flaga
Herb Tuchowa Flaga Tuchowa
Dewiza: miasto z przyszłością
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat tarnowski
Gmina Tuchów
Data założenia 1105
Prawa miejskie 1340
Burmistrz Adam Drogoś
Powierzchnia 18,15 km²
Wysokość 220 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

6685[1]
369,3 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 14
Kod pocztowy 33-170
Tablice rejestracyjne KTA
Położenie na mapie gminy Tuchów
Mapa lokalizacyjna gminy Tuchów
Tuchów
Tuchów
Położenie na mapie powiatu tarnowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnowskiego
Tuchów
Tuchów
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Tuchów
Tuchów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tuchów
Tuchów
Ziemia49°53′42″N 21°03′15″E/49,895000 21,054167
TERC (TERYT) 1216104
SIMC 0982457
Urząd miejski
Rynek 1
33-170 Tuchów
Strona internetowa
BIP

Tuchówmiasto na południu Polski, w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Tuchów.

Tuchów uzyskał lokację miejską w 1340 roku[2]. Był miastem w województwie sandomierskim w 1629 roku[3]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. tarnowskiego.

Według danych z 31 grudnia 2012 miasto liczy 6729[4] mieszkańców.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasto znane jest od początków XII wieku. Przywilej legata papieskiego Paschalisa II, przeprowadzającego legację w Polsce Idziego z Tuskulum z 1105 r. zawiera zapis o Tuchowie (Tucov) jako posiadłości benedyktynów z Tyńca. Nad rzeką Białą, na wzgórzu Lipie, na miejscu pogańskiej gontyny, za sprawą księcia, a późniejszego króla polskiego Bolesława Chrobrego przed 1015 r. wzniesiono kościół ku czci Matki Bożej Wniebowziętej (dokument potwierdzający istnienie owej parafii pochodzi dopiero z roku 1321). W związku z odkryciem (ok. 1315 r.) i eks­ploatacją soli ze wzgórza położonego w rejonie obecnych ulic: Daszyńskiego, Zielonej i Stromej Soli, na prośbę opata tynieckiego Bogusława, uzyskał Tuchów prawa miejskie 2 listopada 1340 roku, z nadania Kazimierza Wielkiego, z podniesieniem do rzędu miast łącznie z nadaniem prawa magdeburskiego i przywileju wtorkowych jarmarków. Otrzymał gród ten też herb: dwa skrzyżowane klucze z mieczem pośrodku, mitrą i literami: C.T.O.S.B., co oznacza Civitas Tuchoviensis Ordinis Sankti Benedicti (Miasto Tuchów Zakonu Świętego Benedykta). W 1494 r. w czasie pożaru grodu kościół spłonął wraz z całą miejską zabudową. W XV w. na przeciwległym brzegu Białej zbudowano drugi kościół, do którego sprowadzono około 1620 roku namalowany przez Mistrza Ołtarza z Bodzentyna obraz Matki Bożej z inicjatywy ówczesnego proboszcza tuchowskiego o. Andrzeja Gołeckiego, który polecił umieścić w jego głównym ołtarzu określony jako łaskami słynący obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem „Tuchowskiej” – uznany w 1642 r. przez komisję biskupią jako cudowny.

Proboszcz tuchowski S. Pielsz w 1640 r. rozpoczął budowę murowanej świątyni, a zainicjował ją Stanisław Pieniążek – wojewoda sieradzki. Po nim prace kontynuował Jerzy Gryf–Leśniowski. Głównym fundatorem był Adam Gliński – chorąży sandomierski, który zakończył budowę świątyni. Kilkanaście lat później podczaszy bracławski Remigian Grocholski oraz Jan Szaniawski, dożywotni dzierżawca Lubaszowej i Siedlisk ufundowali dwie stojące do dziś po obu stronach nawy kaplice: św. Barbary i Antoniego.

Wojny polsko-kozackie i spustoszenia dokonane przez Szwedów i Siedmiogrodzian w latach 1655-1657 wpłynęły na upadek Tuchowa i utrudnienia w budowie kościoła (która trwała do 1683 r.). W 1789 roku w pożarze miasta kościół spłonął. Upadek miasta zaczął się w XVII wieku i spowodowany był głównie najazdami wojsk obcych, pożarami, epidemiami i I rozbiorem. Kolejny kościół wybudowano w latach 1791-1794 za sprawą proboszcza tuchowskiego Odona Kontenowicza. Benedyktyni opiekowali się tutejszym sanktuarium jeszcze po kasacie zakonu przez zaborcę – cesarza Józefa I w 1787 roku. Po śmierci ostatniego z nich w 1820 r. miejsce ich na dwadzieścia cztery lata zajęli jezuici.

W Tuchowie Celina Dębicka w latach 1842–1846 była uczestniczką ruchu niepodległościowego i brała udział w przygotowaniach do powstania skierowanego przeciwko zaborczym władzom austriackim. W dniach rzezi galicyjskiej 1846 roku w okolicznych dworach podburzeni przez zaborców chłopi dokonali krwawych napadów, np. na Floriana i Juliana Niemyskich w Karwodrzy.

Od 2 października 1893 r. znajduje się tu klasztor redemptorystów oraz sanktuarium maryjne z cudownym obrazem.

Budynek „Sokoła”

W dniu 6 lutego 1898 roku powołano Koło Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”; na prezesa koła wybrano doktora Kazimierza Goyskiego, a na jego zastępcę Karola Berke, właściciela majątku w niedalekiej Karwodrzy. Tuchowski „Sokół” podjął aktywną działalność kulturalno-oświatową i patriotyczno-wychowawczą.

W okresie I wojny światowej w okolicach Tuchowa toczono ciężkie walki. Z tego czasu pozostało kilkanaście cmentarzy w okolicy miasta, np. z 20-21 XII 1914 r. i z 3-5 V 1915 r.

Rosjanie zajęli Tuchów na kilka miesięcy (od 11 listopada 1914 do 5 maja 1915 roku). Miasto było wówczas opustoszałe, bo większość obywateli ewakuowała się, a na miejscu pozostało ich zaledwie około 500. Obowiązki burmistrza przez pół roku okupacji rosyjskiej pełnił wyznaczony przez dowódcę kozaków Wojciech Krogulski. Zapisał się on chlubnie w dziejach Tuchowa organizując pomoc dla najuboższych mieszkańców.

Pod Łowczówkiem, położonym niedaleko, w gminie Pleśna, brała udział I Brygada Legionów, którą dowodził tu generał Kazimierz Sosnkowski. W wyniku toczonych w okolicy bitew miasto poniosło wiele strat.

W czasie II wojny światowej, w latach 1940-1945, Tuchów stał się ośrodkiem AK i tajnego nauczania w ramach szkoły ogólnokształcącej. Organizatorem był prof. dr Jan Sajdak (rektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu), który w styczniu 1945 r., po wyzwoleniu miasta spod okupacji hitlerowskiej, wspólnie z mgr. Janem Florkowskim założył Miejskie Gimnazjum i Liceum w Tuchowie, które od 1949 r. funkcjonowało jako Państwowa Szkoła Ogólnokształcąca stopnia licealnego.

25 maja 1996 r. Rada Miejska w Tuchowie na sesji inauguracyjnej "I Dni Tuchowa" przyjęła hejnał miasta skomponowany przez Tadeusza Goliszewskiego.

W Tuchowie znajduje się zakład produkcji znaków drogowych "WIMED"; przemysł drobny, głównie spożywczy (wyrób wędlin z przedwojennymi tradycjami): Mała Poligrafia, przy parafii ojców redemptorystów.

Miasto za sprawą redemptorystów stało się najsłynniejszym miejscem pielgrzymkowym diecezji tarnowskiej. Co roku podczas trwającego od 1 do 9 lipca Wielkiego Odpustu do Tuchowa przybywa ok. 100 000 wiernych.

Panorama spod klasztoru
Panorama spod klasztoru

4 czerwca 2010 r. – Ogromna fala na rzece Białej spowodowana intensywnymi opadami zalała dużą część gminy i miasta. W Tuchowie pod wodą znalazły się zabudowania położone przy ulicach: Daszyńskiego, Zielonej, Kąpielowej, Podwale, Krótkiej, Długiej, Ryglickiej, Piotrowskiego, Polnej, Kolejowej, Drelicharza, Stawarza, Młyńca. W nocy woda przepłynęła ulicą Chopina i Wróblewskiego zalewając sklep sieci Delikatesy Centrum. Uszkodzona była ul. Graniczna, Leśna (osuwisko). W nocy na skutek podmycia torów wykoleił się skład techniczny, którym jechało 6 osób[5]. Zalana została oczyszczalnia ścieków w Tuchowie oraz ujęcie wody w Lubaszowej.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Tuchowa w 2014 roku[1].


Piramida wieku Tuchow.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Bazylika Nawiedzenia NMP, Sanktuarium Matki Bożej Tuchowskiej

Średniowieczny układ urbanistyczny z rynkiem pośrodku i szereg zabytków:

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto i Gmina Tuchów położone są na terenie Pogórza Ciężkowicko-Rożnowskiego, nad rzeką Białą. Miasto Tuchów leży około 100 km od Krakowa i 80 km od granicy polsko-słowackiej. Znajduje się ono 220 m n.p.m.

Ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia w 2016 roku Tuchów został sklasyfikowany jako szesnaste najbardziej zanieczyszczone miasto Unii Europejskiej[6].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Klasztor i Wyższe Seminarium Duchowne Ojców Redemptorystów w Tuchowie
  • Wyższe Seminarium Duchowne Ojców Redemptorystów,
  • Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika,
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Bohaterów Bitwy pod Łowczówkiem,
  • Informatyczne Centrum Edukacyjne,
  • Przedszkole Publiczne,
  • Niepubliczne Przedszkole Świętego Józefa[7],
  • Niepubliczny Żłobek Świętego Józefa[8],
  • Społeczne Ognisko Muzyczne,
  • Zespół Szkół w Tuchowie (Szkoła Podstawowa im. Stanisława Staszica oraz Publiczne Gimnazjum im. Kazimierza Wielkiego)
  • Szkoła Muzyczna I stopnia w Tuchowie

Media[edytuj | edytuj kod]

Miasto posiada własne czasopismo Tuchowskie Wieści oraz internetową telewizję Tuchów TV. W Tuchowie mieści się także studio Radia Maryja i TV Trwam przy klasztorze redemptorystów. Za pośrednictwem Radia Maryja w każdą niedzielę o 17:30 emitowane są Nieszpory z Sanktuarium Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. Rozgłośnia transmituje także wybrane punkty z Wielkiego Odpustu Tuchowskiego, który każdego roku odbywa się w dniach od 2 do 9 lipca[9]. Co jakiś czas relacje z różnego rodzaju mszy i nabożeństw z Tuchowa przeprowadza także TV Trwam. Tuchów posiada także własne gazety. Jest to miesięcznik: Kurier Tuchowski, a także czasopismo: Tuchowskie Wieści.

Kościoły, klasztory, związki wyznaniowe i miejsca kultu religijnego[edytuj | edytuj kod]

Gmina Tuchów[edytuj | edytuj kod]

Gmina Tuchów składa się z 12 sołectw: Buchcice, Burzyn, Dąbrówka Tuchowska, Jodłówka Tuchowska, Karwodrza, Lubaszowa, Łowczów, Meszna Opacka, Piotrkowice, Siedliska, Trzemesna, Zabłędza.

Współpraca międzynarodowa[11][edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Tuchowem[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Tuchowem.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Tuchow, w oparciu o dane GUS.
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 78-79.
  3. Zbigniew Anusik, Struktura własności ziemskiej w powiecie pilzneńskim w roku 1629, w: Przegląd Nauk Historycznych 2011, R. X, NR 2, s. 78.
  4. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r.Stan w dniu 31 XII.
  5. www.wiadomosci.wp.pl. [dostęp 2011-07-07].
  6. Przerażający raport ws. jakości powietrza. Polskie miasta na czele listy. 2016-05-14.
  7. Niepubliczne Przedszkole Św. Józefa w Tuchowie - Aktualności, www.tuchow.przedszkolejozefa.pl [dostęp 2018-07-23] (pol.).
  8. Żłobek Świętego Józefa w Tuchowie - Główna, www.tuchow.zlobekjozefa.pl [dostęp 2018-07-23] (pol.).
  9. www.tuchow.info. tuchow.info. [dostęp 2011-07-08].
  10. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 14 stycznia 2017.
  11. Urząd Miejski w Tuchowie: Tuchów – miasta bliźniacze (pol.). [dostęp 2012-06-22].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]